Quản lý và xử lý chất thải bệnh viện

Khó khăn trong quản lý

Theo báo cáo của Vụ Khoa học và Đào tạo - Bộ Y tế, hiện nay việc quản lý chất thải bệnh viện chưa được đồng bộ, chưa có cơ chế rõ ràng, chưa phân công, phân cấp cũng như phối hợp hiệu quả. Việc tổ chức nhân lực trong quản lý và áp dụng công nghệ xử lý chất thải còn nhiều hạn chế, bất cập. Việt Nam đang thiếu và yếu về phương tiện, dụng cụ chuyên dụng cho việc thu gom và xử lý chất thải.

Thực tế, bên cạnh việc thiếu về nhân lực cho quản lý và xử lý chất thải, thì công nghệ xử lý chất thải rắn còn hết sức lạc hậu, kém chất lượng. Khảo sát của Bộ Y tế cho thấy, tỷ lệ lò đốt có hệ thống xử lý khí rất thấp, dẫn đến tình trạng xử lý chất thải này lại phát sinh khí độc hại khác làm ô nhiễm môi trường. Xử lý bằng phương pháp chôn lấp cũng có nguy cơ tiềm tàng gây ô nhiễm môi trường nước và nguy cơ không còn diện tích để chôn lấp. Theo kết quả khảo sát của Viện Y học lao động và Vệ sinh môi trường thì hiện nay nước thải bệnh viện bị ô nhiễm nặng gấp nhiều lần tiêu chuẩn thải, các chỉ tiêu về vi sinh trong nước thải rất cao. Việc áp dụng công nghệ xử lý chỉ có khoảng 1/3 số bệnh viện ở tuyến trung ương, tỉnh, ngành, còn hầu hết các bệnh viện tuyến huyện đều chưa có hệ thông xứ lý nước thải. Có 4 nhóm công nghệ xử lý sinh học nước thải bệnh viện đang được áp dụng phổ biến là: Công nghệ sinh học nhỏ giọt; công nghệ bùn hoạt tính trong các bể aeroten; công nghệ lọc sinh học trong thiết bị hợp khối và ao sinh học ổn định. Tuy nhiên, hầu hết các công nghệ này hoạt động không đạt tiêu chuẩn thải như công nghệ xử lý vi sinh của phương pháp lọc sinh học nhỏ giọt kém hiệu quả do tình trạng quá tải nước thải, công nghệ thiết kế lạc hậu, không được sửa chữa, bảo dưỡng (công nghệ từ những năm 70 của thế kỷ 20). Các chỉ tiêu về COD, BOD5, tổng ni tơ trong công nghệ xử lý nước thải bằng ao sinh học đều vượt tiêu chuẩn thải cho phép gấp nhiều lần, do nước thải đầu ra không được khử trùng bằng hoá chất, quá tải về lượng nước thải do thiết kế ao chưa hợp lý. Những tồn tại của công nghệ xử lý nước thải bệnh viện bằng ao sinh học đang trở nên bức xúc tại hầu hết các bệnh viện tuyến tỉnh mà chưa được giải quyết, phần vì do thiếu kinh phí, phần do thiếu kỹ thuật vận hành, phần còn lại do hệ thống xử lý không đạt tiêu chuẩn.

Nhóm giải pháp ưu tiên quản lý

Trên cơ sở thực hiện Chiến lược quốc gia về bảo vệ môi trường đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế xây dựng Chương trình "Quản lý và xử lý chất thải bệnh viện" nhằm thực hiện các mục tiêu, chương trình tổng thể về quản lý, xử lý chất thải y tế đạt tiêu chuẩn môi trường Việt Nam.

Theo nội dung chương trình, Bộ Y tế triển khai đồng loạt 5 dự án về tăng cường năng lực quản lý nhà nước về chất thải bệnh viện. Đó là hệ thống thông tin địa lý và quản lý dữ liệu quan trắc môi trường y tế; chương trình quan trắc môi trường bênh viện; các mô hình điểm về quản lý và xử lý chất thải bệnh viện; đào tạo cán bộ hợp tác quốc tế về quản lý, xử lý chất thải bệnh viện và xây dựng kế hoạch xử lý chất thải bệnh viện đến năm 2010.

Trong năm 2007, Bộ Y tế sẽ triển khai xây dựng và vận hành số cơ sở xử lý chất thải cho cụm bệnh viện thành phố, thị xã với khoảng 30% các thành phố có hệ thống xử lý chất thải tập trung, cải tạo hệ thống xử tý nước thải trong các bệnh viện tuyến trung ương và tuyến tỉnh đạt 40%. Đặc biệt, xây dựng và vận hành cơ sở xử lý chất thải các bệnh viện có chuyên khoa điều trị các bệnh lây nhiễm cao, như bệnh lao, ALOS, viêm gan B, SARS... Những năm tiếp theo sẽ nâng cao chất lượng quản lý và xử lý chất thải y tế cho các bệnh viện, phấn đấu đến năm 2010 hoàn thành văn bản pháp lý và hướng dẫn thực hiện liên quan đến chất thải bệnh viện. Triển khai xây dựng và vận hành cơ sở xử lý chất thải cho cụm bệnh viện thành phố, thị xã đạt 100%, phấn dấu 100% bệnh viện huyện, cơ sở y tế xã có hệ thống xử lý chất thải rắn và chất thải lỏng với công nghệ phù hợp.

Để đạt được kết quả này, bên cạnh việc phối hợp đồng bộ các bên có liên quan, Bộ Y tế cần thành lập một cơ quan chuyên trách về quản lý chất thải bệnh viện. Sửa đổi bổ sung Quy chế quản lý chất thải, đào tạo, tập huấn thường xuyên cho nhân viên y tế về việc phân loại, thu gom, vận chuyển, thu gom và xử lý chất thải y tế cũng như việc kiểm tra việc thực hiện tại các cơ sở y tế. Đánh giá tác động môi trường của thiết bị xử lý. Xây dựng thành công mô hình xử lý chất thải bệnh viện đạt tiêu chuẩn ở cả 3 tuyến: trung ương tỉnh và huyện.

Bên cạnh đó, trong giải pháp về chính sách tài chính, Bộ Y tế kiến nghị Bộ Tài chính đưa danh mục xử lý chất thải vào danh mục ngân sách thường xuyên dành cho bệnh viện, bao gồm cả chất thải rắn và chất thải lỏng và xem xét khả năng thu phí môi trường, kết cấu phí xử lý chất thải trong điều kiện ngân sách đầu tư cho y tế còn thấp.

Nếu đáp ứng và triển khai được đồng bộ những nội dung này, theo ông Phạm Quốc Bảo - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Đào tạo - Bộ Y tế, các bệnh viện sẽ có cơ sở để triển khai thực hiện các giải pháp đồng bộ, an toàn và bền vững cho môi trường bệnh viện cũng như môi trường sống xung quanh.