Polyphenol thực vật: Sản phẩm của trao đổi chất

Trong rau quả tươi được tìm thấy hầu hết là các polyphenol gồm một số hợp chất đơn giản. Còn một vài polyphenol là những hợp chất phức tạp có trong vỏ cây, lá và rễ của cây cỏ. Nhiều nghiên cứu đã xác minh tác dụng bảo vệ tim, chống ôxy hóa, chống sinh ung thư của các chất này. Các polyphenol quan trọng nhất đối với chế độ ăn uống tốt là các flavonoit, các hợp chất có nền tảng flavon. Trong một số đồ uống như chè, rượu vang và nước quả có nhiều anthocyanin, catechin, quercetin, rutin, hesperidin... là các chất flavonoit quan trọng.

Nước quả:

Nước quả từ những quả mọng nước như cam, quýt, lựu... có nhiều polyphenol tốt, có hoạt tính chống ôxy hóa cao do chúng có hàm lượng anthocyanin cao và các flavonoit khác cũng cao như quercetin. Đặc biệt trong nước ép quả lựu có polyphenol hòa tan, chứa nhiều các anthocyanin ngoài các chất catechin, ellagictamin, axitgallic. Các chất chống ôxy hóa này có thể làm giảm sự tích tụ chất béo ở thành động mạch và giảm stress ôxy hóa trên các tế bào ở lớp lót thành mạch máu là loại tế bào sản xuất ra chất nitric oxide (NO) có tác dụng dãn mạch. Năng lực sản xuất NO của các tế bào cơ tim dưới ảnh hưởng của nước ép lựu tăng 50%, tỷ lệ tích tụ mảng mỡ ở chuột được uống nước ép lựu giảm xấp xỉ 30%, quá trình tiến triển của xơ mỡ động mạch chậm lại. Nguy cơ tổn thương não do thiếu máu cục bộ đối với trẻ sẽ được giảm đi khoảng 60% khi người mẹ uống nước lựu trong thời gian mang thai. Và cũng để hạn chế độ cồn, khi có thai người mẹ nên uống nước lựu thay vì uống rượu vang đỏ.

Chè:

Là một trong các đồ uống phổ biến nhất thế giới. Hợp chất polyphenolic của chè, đặc biệt là chè xanh rất được quan tâm đến vai trò chống ung thư đặc biệt là ung thư vú, ngoài ra còn làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và làm giảm lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL).

Chè có rất nhiều flavonoit như quercetin, kaempfenol, myricetin, catechin, apigenin và luteolin kích thích hoạt động các enzym trong gan giúp giải độc các hóa chất có hại trong máu. Các chất catechin còn làm giảm tốc độ nhân đôi của tế bào nhất là các tế bào đã bị biến đổi không bình thường có liên quan đến phát triển của ung thư. Uống chè đều đặn còn giúp điều chỉnh cân bằng hệ vi khuẩn ở ruột không gây tình trạng loạn khuẩn.

Chè có nhiều loại như chè xanh (không bị ôxy hóa trong quá trình chế biến), chè đen, chè ô long (bị ôxy hóa trong quá trình chế biến) dù hoạt chất chống ôxy hóa ở chè xanh cao hơn nhưng cả hai loại đều có tác dụng tốt cho sức khỏe. Có nhiều triển vọng trong ngăn ngừa và điều trị ung thư tiền liệt tuyến là các hợp chất theaflavins và thearubigin được tạo ra từ việc một số polyphenol ở lá chè trong quá trình ôxy hóa bị biến đổi do men polyphenol oxydase.

Ngoài ra chè còn được phát hiện có khả năng tăng cường trí nhớ, giảm huyết áp, bệnh tim mạch, giúp ngăn ngừa bệnh tiểu đường.

Rượu vang và nho:

Rượu vang, đặc biệt là vang đỏ làm giảm nguy cơ tim mạch. Theo dõi người dân Pháp dùng mỡ động vật rất cao nhưng lại uống nhiều rượu vang đỏ nên tỷ lệ bệnh tim mạch thấp do vang đỏ chứa flavonoit và có nồng độ cồn nhẹ làm giảm LDL (lipoprotein tỷ trọng thấp) và làm tăng HDL (lipoprotein tỷ trọng cao).

Ngoài ra trong vang đỏ còn chất phenolic rất cao, tới 20-30 lần rượu vang trắng, chất này ngăn ngừa quá trình ôxy hóa của LDL nên ức chế quá trình tạo xơ mỡ động mạch và làm chậm lão hóa cơ thể và chất resveratrol là chất estrogen do đó có tác dụng phòng ngừa một số loại ung thư. Nhưng rượu có độ cồn nên chỉ dùng vừa phải, nếu uống nhiều sẽ có tác dụng ngược lại.

Người ta đã định lượng trong vang đỏ có chất flavonoit quercetin và myricetin là 10-20mg/lít, các flavonol catechin và epigallo catechin là 270mg/lít và chất gallicaxit là 95mg/lít.

Như vậy polyphenol thực vật rất tốt cho sức khỏe. Một số nhà khoa học khuyên rằng để giảm nguy cơ đột qụy do thiếu máu cục bộ nên uống một chút rượu vang đỏ hằng ngày sẽ có thể giảm 50% đột qụy. Nhưng uống nhiều từ 7 đơn vị rượu vang đỏ trở lên thì nguy cơ đột qụy cao gấp 3 lần (1 đơn vị tương đương 1 ly rượu vang hoặc 0,58 lít bia). Hoặc mỗi ngày uống 1 cốc nước lựu (khoảng 45g nước ép) thì sẽ ít phải đi gặp thầy thuốc.

Nguồn: Sức khoẻ & Đời sống, số 939, ngày 30/03/2006