Phục hồi cây cà phê
Cây cà phê không được sửa cành cao đến 4 - 5m, cành mọc um tùm, chỉ những cành cây trên cao kết trái; toàn bộ ốm yếu, trái bị hư, không thu hoạch được. Trong những trường hợp khác, cỏ hoang ( Imperata, Paspalum, v.v...) chiếm khoảng trống giữa hai hàng cây. Trong những điều kiện này, sản lượng gần như không và chất lượng không thể chấp nhận được.
P. Colinet ở Ruanda - Burundi và J. Capot ở Bờ biển Ngà đã nghiên cứu về mức độ và điều kiện phục hồi cây cà phê có thể thực hiện và mang lại hiệu quả kinh tế. Sau đây là tóm tắt công trình của J. Capot:
Công việc đầu tiên là đốn cây cà phê, giữ lại một số chồi tái sinh.
Thời gian đốn là ngay sau khi thu hoạch; đốn cây với lát cắt nghiêng ở độ cao 0,25 - 0,30m; loại bỏ những cành thấp nếu có.
a. Thân bị đốn
b. Chồi tái sinh
c. Thân cây mới thay thế
Khi cây cà phê bị đốn sẽ xảy ra hiện tượng mất cân bằng sinh lý chất dinh dưỡng (nước và chất khoáng). Để khắc phục tình trạng này, ngay sau khi đốn, người ta cày sâu khoảng 0,20m, cách 0,75 - 1m chung quanh cây cà phê. Rễ cây ở lớp đất mặt, rất nhiều, sẽ bị đứt cụt nhưng rễ con sẽ mọc rất nhanh.
Trong giai đoạn đầu, cây cà phê mới phục hồi không cần che bóng sẽ làm các chồi mọc vống. Tùy trường hợp, loại bỏ hay chặt tỉa cây che bóng. Tuy nhiên, sau khi mất cành cà phê, cỏ hoang (Paspalum conjugatum, Imperata cylindrica, Digitaria adscendens, v.v...)sẽ mọc mạnh hại cây cà phê. Cần phải dùng cuốc diệt cỏ. Trong phần lớn trường hợp, trồng một số loại cỏ che phủ là phương pháp tốt nhất. Ở Bờ biển Ngà, các chuyên gia khuyên trồng cỏ Flemingia congestavà Pueraria javanica.
Khi chồi cà phê cao 0,25 - 0,30m, người ta giữ lại 6 - 7 chồi mọc khỏe, dáng đẹp, phân bố đều quanh cây cà phê; cắt bỏ các chồi khác. Từ 6 đến 8 tuần sau, chỉ giữ lại 4 chồi (H.2 và 3).
Với mật độ 1.000 - 1.300 cây cà phê/ha, cần giữ 4 chồi. Nếu mật độ thấp hơn, nên giữ 5 chồi; trong trường hợp ngược lại, nên giới hạn ở mức 3 chồi. Mục đích là đạt được mật độ 4.500 - 5.000 thân cây cà phê/ha.
Công việc chăm sóc cà phê phục hồi gồm có: cắt cành vượt, giữ lớp cỏ phủ, trồng dặm, v.v...
Năng suất vườn cà phê phục hồi tùy thuộc vào tuổi cây cà phê: kết quả tốt nhất đạt được trên cây cà phê 8 - 15 tuổi. Trên cây cà phê già hơn, rất yếu vì thiếu chăm sóc, chồi tái sinh xấu hay không đủ số. Tuy nhiên, ở Madagascar , người ta có thể phục hồi cây C. canephora hơn 25 tuổi vì đất đai đặc biệt màu mỡ.
Mùa đầu tiên, trên 4 chồi tái sinh, người ta thu hoạch được 200 - 400 kg/ha, năm thứ hai 1.200-1.800 kg/ha, và mùa thứ ba 800-1.200 kg/ha. Trong những điều kiện tốt, năng suất trung bình hằng năm vườn cà phê phục hồi là 750 kg/ha. J. Capot cho biết ở Uele ( Congo ), trong điều kiện sinh thái tốt, ông đã đạt trên C. robusta năng suất trung bình 1.500 kg/ha trong 4 năm (1.000, 600, 3.200 và 1.300 kg/ha). P. Colinet ở Ruanda - Burundi cho biết đã thu được năng suất trung bình từ 1.150 đến 1.750 kg/ha trên C. robusta. Trước khi phục hồi, năng suất chỉ đạt 300 kg/ha.
Theo J. Capot, số ngày công là từ 90 đến 150 ngày/ha. Trong chu kỳ 4 năm đầu, công việc đốn, đào hố, phủ cỏ, v.v... đòi hỏi nhiều công.
Công việc phục hồi cây cà phê có thể tiến hành trong nhiều năm để tránh sự thay đổi quá lớn về sản lượng từ năm này qua năm khác.
Vườn cà phê có thể chia thành 2, 3 hay 4 lô, phục hồi mỗi năm 1 lô.
Sửa cành chuyển đổi
Trường hợp thông thường nhất là chuyển đổi sửa cành nhiều thân thành sửa cành một thân. Nếu vườn cà phê mới trồng, người ta áp dụng phương pháp "verga", tạo cây nghiêng 45 ođể tạo chồi tái sinh. Nếu cây cà phê đã lớn, người ta đốn ở độ cao 0,25 - 0,35 m sau khi cắt bỏ cành sát đất để chồi tái sinh phát triển ( H. 4).
Một phương pháp khác, gọi là sửa cành bên cạnh, đã được thực nghiệm thành công ở Tanzanie. Trong năm đầu, người ta cắt bỏ cành cấp I trên nửa cây cà phê và cắt bỏ số cành còn lại vào năm sau. Trong điều kiện tốt, chồi tái sinh phát triển ở phần thân cây được chiếu sáng và người trồng cà phê giữ chồi lại để thu hoạch trong một thời gian.
Nguồn:Thông tin khoa học, công nghệ Lâm Đồng, số 2.1998
