Phụ nữ mang thai, phòng bệnh hơn chữa bệnh

Trước khi mang thai

Trước khi quyết định mang thai, phụ nữ cần tiêm phòng vaccine thuỷ đậu; vaccine cúm; vaccine viêm gan siêu vi B.

Vaccine sởi, quai bị, rubella: sởilà bệnh truyền nhiễm do siêu vi gây ra, thường gặp ở trẻ em. Đặc điểm lâm sàng là viêm long ở kết mạc mắt, niêm mạc hô hấp và tiêu hoá, sau đó, bệnh chuyển sang phát ban ngoài da. Trẻ em mắc phải bệnh thường để lại nhiều biến chứng nặng. Bệnh này có thể ngừa bằng vaccine. Rubellalà một bệnh sốt phát ban lành tính, nhưng khi xảy ra ở phụ nữ mang thai có thể dẫn đến viêm nhiễm nặng kéo dài và gây dị dạng ở thai nhi. 90% hội chứng rubella bẩm sinh do người mẹ mắc bệnh rubella trong 3 tháng đầu của thai kỳ. Quai bịlà một bệnh truyền nhiễm cấp tính có nguồn gốc virus đặc trưng. Biểu hiện của bệnh thường thấy là sưng to các tuyến nước bọt, đôi khi tổn thương tinh hoàn, màng não, tuỵ và các cơ quan khác.

Vaccine sởi, quai bị, rubella chỉ tiêm một liều, không áp dụng cho phụ nữ đang mang thai. Nếu tiêm vaccine này cho phụ nữ bình thường thì phải tránh thai 3 tháng sau tiêm. Tác dụng phụ của vaccin sở, quai bị, rubella thường là rát bỏng, đau nhói tại nơi tiêm, sốt, đau họng, nổi ban, điếc thần kinh, co giật... và nhiều triệu chứng khác.

Vaccine thuỷ đậu: bệnh thuỷ đậu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Varicella zoster gây ra. Bệnh thường nhẹ và diễn tiến trong thời gian ngắn ở trẻ khoẻ mạnh. Tuy nhiên ở người lớn hoặc người bị suy giảm miễn dịch, bệnh diễn biến nặng và có thể gây tử vong. Thời kỳ ủ bệnh của thuỷ đậu kéo dài khoảng 14 - 15 ngày. Bệnh khởi phát với các biểu hiện: sốt, mệt mỏi, nhức đầu, đau mỏi cơ khớp, dễ kích thích ngứa dẫn đến phát ban. Sau đó, 75% trẻ sẽ nổi các nốt phỏng rải rác toàn thân (nhất là da đầu, mặc, ngực, lưng, bụng). Trường hợp nặng có thể xuất hiện nốt phỏng kèm theo xuất huyết. Các nốt này dần vỡ và đóng vảy. 5% trường hợp thuỷ đậu không có biểu hiện lâm sàng. Thuỷ đậu cấp có thể gây biến chứng viêm tiểu não, viêm màng não vô khuẩn, viêm tuỷ thoáng qua, giảm tiểu cầu và viêm phổi. Nếu vệ sinh kém có thể dẫn đến bội nhiễm khuẩn da nặng hoặc nhiễm khuẩn huyết do tụ cầu. Bệnh thuỷ đậu ở trẻ sơ sinh rất nặng do bị nhiễm trong thời kỳ chu sinh. Hội chứng thuỷ đậu bẩm sinh đã được báo cáo ở phụ nữ mắc bệnh thuỷ đậu trong nửa đầu của thai kỳ, dẫn đến dị dạng ở sọ, da, các bất thường khác của bào thai.

Vaccine thuỷ đậu gồm tiêm một liều (Okavax), tiêm hai liều cách nhau 6 - 10 tuần (Varlrix). Vaccine thuỷ đậu không tiêm cho phụ nữ có thai. Sau tiêm, chị em nên tránh có thai trong vòng 3 tháng. Phản ứng tại chỗ thường nhẹ, thoáng qua, phát ban da nhẹ, thoáng qua, phát ban da dạng bóng nước thường xảy ra trong 3 tuần đầu.

Vaccine cúm: cúm là bệnh truyền nhiễm gây dịch lan qua đường hô hấp do virus cúmg Influenzae gây ra. Triệu chứng của bệnh gồm sốt đột ngột, đau cơ, nhức đầu, viêm họng, ho nhiều và rất mệt mỏi trong nhiều ngày. Viêm phổi do bội nhiễm rất phổ biến, có thể dẫn đến tử vong.

Mỗi năm, mọi người tiêm vaccine cúm tốt nhất vào mùa thu. Đặc biệt, phụ nữ sau tiêm cần tránh có thai 1 tháng.

Vaccine viêm gan siêu vi B(VGSV B): virus VGSV B gây 80% trường hợp ung thư gan ở nhiều nước, đặc biệt châu Á và châu Phi. Bệnh lây qua đường máu, quan hệ tình dục, từ mẹ sang con (chủ yếu trong kỳ chu sinh). Trên toàn thế giới, khoảng 500 triệu trẻ em bị nhiễm VGSV B, 7 - 15 triệu chếtdo hậu quả của nhiễm trùng khi đến tuổi trưởng thành, 90% trẻ em sinh ra từ các bà mẹ mang virus mãn tính. Việt Nam nằm trong vòng dịch lưu hành rất cao và tỷ lệ người nhiễm virus VGSV B trong cộng đồng là 12 - 26%.

Lịch chủng ngừa VGSV B được chia thành 3 lần. Trong đó, lần thứ hai cách lần đầu tiên một tháng, lần thứ 3 cách sau lần đầu 6 tháng. Hầu hết, các vaccine VGSV B đều rất an toàn, rất ít các phản ứng phụ. Nếu có thì cũng chỉ là sưng đau chỗ tiêm, sốt nhẹ, buồn nôn, chóng mặt, mệt mỏi và đau cơ khớp.

Trong khi mang thai

Khi quá trình mang thai, chị em phụ nữ cần tìm hiểu và có quyết định tiêm vaccine kịp thời để ngăn ngừa một số bệnh cho bà mẹ và trẻ em. Dưới đây, chúng tôi xin giới thiệu những loại vaccine cần thiết cho phụ nữ mang thia.

Vaccine uốn ván:uốn ván là bệnh cấp tính có tỉ lệ tử vong cao do ngoại độc tố của trực khuẩn uốn ván Clostridium tetani gây ra. Trực khuẩn này phát triển tại vết thương trong điều kiện yếm khí, sua đó giải phóng ngoại độc tố vào máu và tấn công vào bản vận động thần kinh, cơ, làm bệnh nhân co cứng và xuất hiện các cơn co giật (xuất hiện tự nhiên khi có kích thích). Tuỳ theo mức độ nhiễm độc, vị trí vết thương và và độ rộng cũng như điều kiện yếm khí tại vết thương, biểu hiện lâm sàng có thể là uốn ván khu trú (uốn ván thể đầu, giật một chi...) hay uốn ván toàn thân. Thời kỳ ủ bệnh khoảng 4 - 21 ngày, thường nhất là 7 - 10 ngày. Bệnh nhân sẽ tử vong do suy hô hấp, rối loạn thần kinh thực vật và ngừng tim. Uốn ván sơ sinh là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở một số nước đang phát triển như châu Á, châu Phi và Nam Mỹ. Tuy nhiên, ở các nước phát triển, bệnh thường thấy ở người già.

Uốn ván có thể dự phòng dễ dàng nhờ vaccine. Lịch tiêm đối với miễn dịch cơ bản: 2 liều cách nhau 1 tháng, 6 - 12 tháng sau tiêm nhắc lại liều thứ 3. Đối với phụ nữ đang tuổi sinh đẻ, lịch tiêm được thực hiện như sau:

Liều 1: tuổi dậy thì tiêm càng sớm càng tốt.

Liều 2: cách liều thứ nhất 1 tháng

Liều 3: cách liều thứ hai 6 tháng hoặc khi có thai lần tiếp theo.

Liều 4: cách liều thứ ba 1 năm hoặc khi có thai lần tiếp theo.

Liều 5: cách liều thứ tư 1 năm hoặc khi có thai lần sau.

Phụ nữ có thai chưa tiềm lần nào được gây miễn dịch cơ bản bằng 2 liều. Liều thứ hai được tiêm trước khi sinh ít nhất 1 tháng. Phản ứng tịa chỗ có thể đau, quầng đỏ, nốt cứng, sưng nề tại nơi tiêm trong 1 - 2 ngày, có thể kèm theo nốt cứng dưới da. Ngoài ra, phản ứng toàn thân thường là sốt (có thể đi kèm với phản ứng tại chỗ), hạch bạch huyết to lên, toàn thân có cảm giác ngứa, mề đay, phù nề, chóng mặt, huyết áp thấp, đau cơ - khớp - đầu.