Phụ nữ đất vật võ Liễu Đôi

Tại Liễu Đôi đã sưu tầm được khoảng 300 câu nói về binh thư, binh pháp mà người dân quen gọi là “Võ trận”. Đây chính là kinh nghiệm, bài học đánh giặc, giữ nước do người dân Liễu Đôi đúc kết từ cuộc đấu tranh gian khổ, quyết liệt của mình.

Trong bối cảnh như thế, giữa một vùng đồng trũng mênh mông sóng nước, người dân phải gồng mình hết mức để chiến thắng thiên tai, chiến thắng kẻ thù nên tinh thần thượng võ được hình thành rồi trở thành truyền thống quê hương cũng là điều dễ hiểu. Hội vật võ Liễu Đôi có từ rất lâu đời được mở từ mồng 5 Tết âm lịch, tồn tại và phát triển đến ngày nay, là hội vật võ bề thế, tưng bừng nhất Hà Nam, có khả năng hội tụ các đô vật và du khách bốn phương, không kể là trai hay gái, già hay trẻ.

Điều đặc biệt của hội vật võ Liễu Đôi là phụ nữ có vai trò, vị trí hết sức quan trọng, không thua kém nam giới. Phần lớn chị em đến đây đâu phải chỉ đi xem mà còn tham gia đua tài, đọ sức bình đẳng với cánh mày râu về các môn đao, kiếm, côn, quyền... Đây là hình ảnh các cô gái Thạch Tổ, nhìn bề ngoài đã biết ngay là văn võ khá song toàn:

Gái Thạch Tổ như cái bồ
Mềm tay đong thóc, bán ngô cả ngày
Ai xui nó múa hát hay
Như mật rót lỗ tai này làng ơi!
Vật vui, vui đến nổ trời
Nói lạy ông giời: tôi cũng phải mê.

Dẫu dáng vẻ “cái bồ” đấy, nhưng đẹp đâu phải chỉ là hình thức bên ngoài. Người dân Liễu Đôi quan niệm đến với hội vật võ thì trên hết là phải giỏi võ nghệ, phải tài mới đẹp, mới đáng yêu:

Ai ơi con gái Bằng Khê
Vai nó dề dề, lưng nó cong cong
Thế mà múa kiếm, tập đòng
Làm mấy đô vật phải lòng quay lơ.

Phương ngôn Liễu Đôi có câu: “Ngoi qua mười mẫu, đấu thổ hai sào thì vào Liễu Đôi”, hiểu là: Liễu Đôi là đồng chiêm trũng, người tài lặn lội, lao động giỏi mới sống được ở đây; đào đất vượt thổ từ dưới mặt nước phải hai con sào. Sau này, về Hà Nam, nhà thơ Xuân Diệu có miêu tả cảnh làm đường đồng chiêm: “Phải ba hòn đất chìm, mới một hòn đất nổi” là rất hiểu cuộc sống lao động nặng nhọc của bà con Hà Nam . Vì thế người ẻo lả, “gió nhẹ thổi bay” không thích hợp với môi trường này. Ta hay gặp trong ca dao Liễu Đôi những từ miêu tả động tác của các chị em về hội vật võ: bê, vác, nhảy phốc, lướt, múa, ngang, dọc, bay, bổ thượng... là để nói về sức mạnh dẻo dai, linh hoạt, sự quyết liệt của họ. Đây là hình ảnh các cô gái La Dương bình thường mà lại rất phi thường.

Hai tay nó dẻo lạ lùng
Vừa xiên nách phải, đã vùng hông sau
Tóc nó búi ngược, má nó đỏ au
Lưng như cái cầu võng xuống bật lên
Mắt nó sắc như mũi tên
Đùi nó làm nền, tay nó dọc ngang
Tả nó đột, hữu nó phang
Đi dọc như chớp, đi ngang như thần

Người phụ nữ đến với hội vật võ Liễu Đôi vừa là người lao động giỏi, có đôi bàn tay mềm mại, khéo léo để làm ra những sản phẩm phục vụ đời sống, vừa có tài có sức mạnh. Con gái vùng Quế Quyển nổi tiếng với nghề làm đồ gốm, đôi tay hàng ngày phải nặn đất ra nồi, chum, bát, đĩa... nhưng võ nghệ cao cường:

Voi nan lừng lững đứng ngồi
Thế mà tiếng nói lời mời dễ nghe
Múa gậy dựng đứng cây tre
Vung gươm chém đứt cả bè gỗ lim.

Bên cạnh những người phụ nữ được miêu tả có phần phóng đại lên một cách đáng yêu như là “voi nan lừng lững” là những người phụ nữ vừa giòn vừa xinh, mà võ nghệ cũng không kém ai:

Cá trê om mẻ thì ngon
Con gái làng Hạ thì giòn thì xinh
Thoạt vào nó hát huê tình
Cái lưng nó uốn như hình cô tiên
Cái cổ ba ngấn quay nghiêng
Cái má lũm tiền như thể mặt trăng
Múa võ nổi sóng đất bằng
Kiếm vung sáng tựa sao băng giữa trời.
- Con ai múa kiếm xinh sao
Mọng đôi má đào, lấm chấm mồ hôi
Đôi chân dồn sóng dập dồi
Đôi tay nghiêng ngửa như đôi cánh thần.
- Con gái má mọng quả hồng
Không giữ vững thế, nó lồng chết tươi
Nghiến răng đá bể làm đôi
Chém sông sông đứt, chém đồi đồi tan.

Trong cách nhìn của người Liễu Đôi, cho dù người phụ nữ có giỏi cung kiếm đến đâu thì họ vẫn là phái đẹp, không hề mất chất nữ tính thi vị: đôi má đỏ au, cổ cao ba ngấn, cổ tay nõn nà, cái dáng thì Lưng ong ai uốn nên cong... Vì vậy không ngạc nhiên khi ở Liễu Đôi rất nhiều người thuộc lòng truyền thuyết dân gian của quê mình - Truyện nàng trăm sắc. Truyện kể lại rằng cô gái quê được sinh ra từ trong con trai lớn ở cánh đồng Cửa Miếu, trước vận mệnh của Tổ quốc, đã xả thân để cho kẻ thù băm nàng thành trăm mảnh. Khi hàng trăm mảnh thi thể nàng vừa gieo xuống cánh đồng Cửa Miếu thì sóng bạc đầu nổi lên, hàng ngàn thiếu nữ xuất hiện, gươm tuốt trần cưỡi sóng diệt sạch kẻ thù. Phải chăng những người phụ nữ anh hùng như thế đã bước ra từ câu chuyện để đến với hội vật võ Liễu Đôi?

... Những năm qua, hội vật võ Liễu Đôi vẫn được tổ chức đều đặn với những nghi thức, luật lệ vốn có của nó, ngày càng bề thế hơn để phát huy truyền thống thượng võ, ý thức cộng đồng dân tộc. Những người phụ nữ tài sắc, giỏi võ nghệ đã và vẫn là người trong cuộc, được hết lời ca ngợi, được tham gia so tài, đọ sức một cách bình đẳng với nam giới. Chúng tôi rất đồng tình với nhiều người cho rằng nếu lấy thái độ đối xử với phụ nữ làm thước đo văn minh thì hội vật võ Liễu Đôi từ rất sớm đã là một hội văn minh.

Nguồn: hoidantochoc.org.vn (16/09/06)