Phát triển sản xuất vật liệu xây dựng không nung thay thế gạch đất sét nung

1. Sự cần thiết phải đẩy mạnh sản xuất gạch không nung thay thế gạch đất sét nung

Gạch xây là loại vật liệu được sử dụng rộng rãi trong mọi công trình xây dựng và đã được phát triển sản xuất khắp đất nước ta. Gạch xây đã phát triển nhanh chóng từ các lò gạch đứng, lao động hoàn toàn thủ công, sản xuất gạch đặc biệt tiêu tốn than 200 kg/1000 viên tiến đến sản xuất gạch rỗng lò tuynen đùn ép chân không tiêu tốn than dưới 120 - 150 kg/1000 viên. Đến nay sản lượng gạch nung lò tuynen chiếm khoảng 40% số lượng gạch đất sét nung. Từ năm 2000 đến năm 2007 sản lượng gạch xây tăng từ 9 tỷ viên lên 22 tỷ viên. Dự kiến đến năm 2010 sẽ tăng lên 25 tỷ viên, đến năm 2015 là 32 tỷ viên và đến năm 2020 sẽ tăng lên 42 tỷ viên.

Sản xuất gạch đất sét nung với khối lượng lớn trong những năm qua đáp ứng nhu cầu xây dựng là một thành quả đáng tự hào, nhưng đồng thời cũng bộc lộ một số nhược điểm như tiêu tốn một lượng đất dẻo khổng lồ: để sản xuất 1000 viên gạch tiêu chuẩn mất trung bình 1,5 m ³đất sét, tuỳ theo gạch đặc, gạch rỗng. Từ năm 2000 đến năm 2007 sản xuất toàn bộ 120 tỷ viên gạch, mất trên 180 triệu m ³đất sét. Nếu lấy trung bình khai thác 1m ²đất được 2m ³đất sét làm gạch thì diện tích đất canh tác để khai thác là 90 triệu m ³tương đương với 9.000 ha đất canh tác. Trung bình mỗi năm đã biến 1200 ha đất canh tác thành ao hồ, biến ruộng bậc cao thành vùng đất trũng.

Nếu chỉ sử dụng đất sét nung để đến năm 2020 đạt sản lượng 42 tỉ viên, từ 2008 đến 2020 sẽ phải:

- Tiêu tốn tới 600 triệu m ³đất sét, tương đương với 30.000 ha đất canh tác, bình quân mỗi năm mất 2.500 ha, riêng năm 2020 mất 3.150 ha đất canh tác, ảnh hưởng đến an ninh lương thực của nước ta;

- Xây dựng mới 800 nhà máy với lò nung tuynen công suất 25 triệu viên/ năm với tổng vốn đầu tư trên 15.000 tỷ đồng;

- Tiêu tốn 60 triệu tấn than, riêng năm 2020 phải sử dụng 6,3 triệu tấn than.

- Thải ra bầu khí quyển một lượng lớn khí thải độc hại CO ₂, SO ₂ảnh hưởng đến môi trường sống, sức khoẻ con người, giảm năng suất lúa, cây trồng (năm 2005 sản xuất 18 tỉ viên gạch thải ra 2,902 tỉ tấn CO ₂).

Ngoài ra sản phẩm gạch đất sét nung có kích thước nhỏ theo tiêu chuẩn 60 x 110 x 200 mm (có nơi nhỏ hơn), mác gạch bình thường 35 - 50, đối với nhà máy có công nghệ tiên tiến hiện đại sản xuất gạch rỗng kích thước lớn hơn, mác gạch đạt cao nhất 100, gạch kích thước nhỏ tốn công xây tường, tốn nhiều vữa chát không còn phù hợp với xây dựng đương đại, cho các công trình cao tầng, khách sạn hiện đại.

Vì thế nhiều nước trên thế giới, nhất là các nước phát triển, giảm dần sản xuất gạch đất sét nung xuống còn 30% - 50%, chuyển sang sản xuất vật liệu xây dựng không nung lên 50 – 70% sản lượng vật liệu xây.

2. Hiện trạng sản xuất và sử dụng gạch không nung

Ở nước ta từ những năm 60 thế kỷ 20 nhân dân ta đã sản xuất và sử dụng nhiều loại gạch Block trên cơ sở chất kết dính vôi - xỉ nhiệt điện, vôi, puzulum, cốt liệu là đá mạt, xỉ nhiệt điện, cát…

Đến đầu thập niên 80 một số dây chuyền sản xuất gạch Block Bêtông với quy mô công nghiệp đã được đầu tư xây dựng ở nước ta như nhà máy gạch Block không nung Hoa Lư - Ninh Bình, dây chuyền gạch Block Italia tại Đồng Giao - Ninh Bình, nhà máy Vinablock Biên Hoà - Đồng Nai, sản phẩm gạch Block được sử dụng xây dựng nhà ở, kho tàng, tường rào, trạm trại chăn nuôi…

Mặc dù trong chiến lược phát triển ngành công nghiệp vật liệu xây dựng của nước ta đến năm 2010 có đề ra mục tiêu phát triển sản xuất vật liệu không nung thay thế gạch đất sét nung đến năm 2000 đạt 10%, năm 2005 là 20%, vào năm 2010 là 30% trong tổng sản lượng vật liệu xây, góp phần giải quyết nhu cầu của toàn xã hội ngày một tăng cao, giảm thiểu khai thác đất sét ruộng. Từ đó đến nay nhiều địa phương đã cho ra đời nhiều dây chuyền sản xuất gạch không nung theo công nghiệp thiết bị Trung Quốc, Hàn Quốc, CHLB Đức, Tây Ban Nha…

Tuy vậy đến nay mục tiêu đề ra không thực hiện được, hiện tại chỉ đạt 7 - 8% gạch không nung trong tổng sản lượng gạch xây, khoảng 1,5 - 1,6 tỉ viên. Vật liệu xây không nung phát triển chậm do nhiều nguyên nhân:

- Bao đời nay dân ta đã quen sử dụng gạch đất sét nung cỡ nhỏ,xây dựng thủ công, phù hợp với lối sản xuất nhỏ. Khi sử dụng gạch block kích thước lớn, nặng, vận chuyển khó khăn nhất là khi đưa lên cao, thợ xây không thích. Quy trình xây gạch block yêu cầu chặt chẽ hơn, đòi hỏi tay nghề người thợ cao hơn.

- Nước ta chưa ban hành đồng bộ, đầy đủ tiêu chuẩn sản phẩm các loại vật liệu xây không nung,quy phạm xây dựng, kết cấu kiến trúc và đơn giá xây dựng đối với gạch block, nên các nhà thiết kế kiến trúc, tư vấn thiết kế xây dựng chưa thể chỉ định thiết kế xây dựng gạch block cho công trình. Do đó hầu hết gạch block vào các công trình cao cấu đều do các nhà thiết kế nước ngoài, chủ đầu tư nước ngoài yêu cầu.

­- Các nhà đầu tư, chủ công trình nước ta đã quen sử dụng gạch xây đất sét nung, chưa nắm bắt được tính ưu việt của gạch block, vật liệu xây dựng không nungnên chưa quan tâm đến việc sử dụng nó.

3. So sánh hiệu quả kinh tế kỹ thuật giữa vật liệu xây dựng không nung và gạch đất sét nung

Ngoài ra, vật liệu xây dựng không nung còn có nhiều ưu điểm nội trội nhất là block bêtông nhẹ kích thước lớn 300 x 200 x 600 hoặc 300x 100x 600 với thể tích lớn dung lượng nhỏ 400 - 1200 kg/m ³, cường độ lớn từ 40 - 100 kg/cm ²giảm nhẹ tải trọng tường xây trong công trình từ 40 - 50%, góp phần làm giảm giá thành xây dựng công trình, đặc biệt ở các vùng đất yếu. Là vật liệu xây dựng rất thích hợp cho các toà nhà cao tầng, xây nhanh, mặt phẳng, không cần trát. Có loại bêtông nhẹ tấm kích thước 1000x 3000x 100 dùng làm tường ngăn rất thuận lợi vừa nhẹ vừa nhanh cách âm, cách nhiệt rất tốt.

Gạch block có kết cáu rỗng thuận lợi cho việc thi công, hệ thống điện nước, cáp thông tin ngầm trong tường. Mảng tường diện tích lớn nhờ lỗ rỗng của viên gạch tạo thuận lợi cho việc tạo các trụ bêtông cốt thép.

4. Một số giải pháp phát triển sản xuất vật liệu xây dựng không nung

Để đáp ứng nhu cầu vật liệu xây của nước ta đến năm 2020 đạt sản lượng 40 - 42 tỉ viên gạch, đồng thời phải hạn chế lấy đất canh tác, bảo đảm an ninh lương thực, giảm lượng tiêu thụ than, bảo vệ môi trường an ninh xã hội, nhất là trong bối cảnh hiện nay sản lượng gạch không đáp ứng yêu cầu, giá gạch đất sét lên quá cao, có nơi, có lúc tăng 200 - 300% cần phải thực hiện những giải pháp sau:

Căn cứ vào nguồn tài nguyên của từng vùng, nhu cầu của thị trường, thị hiếu của người tiêu dùng để đầu tư các cơ sở sản xuất vật liệu không nung thích hợp kích thước từ nhỏ đến lớn đa dạng trên các dây chuyền công nghệ 7 triệu viên/ năm, 15 triệu viên, 20 triệu viên, 25 triệu viên và tiến đến 50 triệu viên/ năm (viên tiêu chuẩn).

- Cần nghiên cứu, tính toán để đầu tư xây dựng một số cơ sở sản xuất gạch block bêtông nhẹ tại các thành phố Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Cần Thơ, các khu công nghiệp, đô thị lớn, phục vụ cho việc xây nhà cao tầng, công trình ở vùng đất yếu nhằm giảm tải trọng, công trình xây nhanh, thúc đẩy công nghiệp hoá hiện đại hoá, ngành xây dựng.

Gạch block bêtông nhẹ kích thước 300 x100 x600, 300 x200 x600 có dung trọng từ 500 - 800 kg/m ³, cường độ 50 - 100 kg/cm ²và tấm bêtông nhẹ làm tường ngăn 1000 x100 x3000. Công suất mỗi dây chuyền từ 100.000 - 200.000 m ³/ năm, đến năm 2020 đưa sản lượng bêtông nhẹ chiếm trên 10% tổng sản lượng vật liệu xây (khoảng trên 6 triệu m ³bêtông nhẹ).

3. Các cơ quan quản lý nhà nước sớm cho xây dựng và ban hành đồng bộ các tiêu chuẩn đơn giá, quy phạm xây dựng liên quan đến sản xuất và sử dụng gạch block bêtông, sản phẩm bêtông nhẹ vào các công trình xây dựng.

4. Các đơn vị tư vấn thiết kế cần nghiên cứu thiết kế sử dụng vật liệu không nung vào các công trình xây dựng và để xuất chủng các loại sản phẩm cho nhà sản xuất đưa vào sản xuất, đa dạng hoá sản phẩm.

5. Cần mở rộng việc quảng bá tuyên truyền về hiệu quả kinh tế kỹ thuật trong sản xuất, sử dụng vật liệu xây dựng không nung, tiết kiệm tài nguyên đất canh tác, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, an ninh xã hội. Sử dụng gạch block bêtông nhất là bêtông nhẹ tạo cho công trình bền, đẹp, cách âm cách nhiệt tốt, chất lượng công trình cao, giảm tải trọng công trình, chống động đất tốt hơn, hạ giá thành xây dựng.

6. Cần có biện pháp quản lý chặt chẽ việc sản xuất gạch đất sét nung, nhất là các cơ sở sản xuất gạch thủ công, tiêu tốn tài nguyên, nhiên liệu, ô nhiễm môi trường, chất lượng kém. Thực hiện chủ trương của nhà nước: không xây dựng mới, tiến tới xoá bỏ các lò gạch thủ công. Bộ Tài chính cần nghiên cứu chính sách thuế sử dụng đất làm gạch ngói để hạn chế khai thác đất ruộng, khuyến khích sử dụng đất đồi.

7. Các doanh nghiệp cơ khí cần tích cực tham gia vào nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thiết bị, khuôn mẫu sản xuất gạch block bêtông, thiết bị cho dây chuyền sản xuất bêtông nhẹ, để giảm nhập khẩu, góp phần hạ vốn đầu tư công trình.

Nguồn: Người xây dựng, 6 - 2008, tr 19