Phát triển phương thức chăn nuôi tập trung, hạn chế - tiến tới xoá bỏ chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán
Chúng ta đều biết, dịch bệnh lây lan nhanh khủng khiếp. Không chỉ lây lan nhanh, mà mức độ thiệt hại do dịch bệnh gây ra cho nghành chăn nuôi càng lớn. Một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này chính là phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán. Ví dụ, Thanh Hoá, toàn tỉnh có hơn 1.3 triệu con lợn, nhưng hầu hết đều được nuôi ở hộ gia đình nhỏ lẻ. Mà đã nuôi nhỏ lẻ theo kiểu “đến đâu hay đến đấy”, tận dụng thức ăn thừa là chính thì tất nhiên chẳng hộ nào quan tâm tới công tác tiêm phòng hay phòng chống dịch bệnh theo quy trình của cơ quan thú y. Không chỉ hộ chăn nuôi gặp khó mà cả những dự án được sự hỗ trợ khá hấp dẫn cũng thất bại. Nhiều Dự án phát triển chăn nuôi bò sữa, bò thịt ở nhiều địa phương được hỗ trợ cung cấp giống về tới hộ gia đình và tập huấn kỹ thuật chăn nuôi, thụ tinh nhân tạo miễn phí… Tuy nhiên, hiệu quả mô hình mang lại rất thấp. Một số hộ có bò dự án chậm sinh, vô sinh, thậm chí mang dịch bệnh về cho bò địa phương!? Những con “sống” được thì kém phát triển, nhiều con chết khi còn dự án. Nguyên nhân của tình trạng này là do bò không được chăm sóc đúng cách nên gày yếu. Bên cạnh đó, yếu tố khách quan như thời tiết, khí hậu của địa phương cũng không phù hợp với việc chăn nuôi bò sữa tại đây.
Lý do thứ hai khiến chương trình thất bại là do kỹ thuật chăn nuôi chưa bảo đảm, nhất là vấn đề thức ăn cho bò. Nuôi bò sữa, bò thịt cao sản đòi hỏi phải tuân thủ quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt, tuy nhiên người dân vẫn quen chăn nuôi theo kiểu truyền thống, chăn thả, thức ăn tận dụng, do đó thất bại là điều tất yếu.
Việc cấp 1-2 ha đất để xây dựng trang trại cũng gặp khá nhiều khó khăn vì quỹ đất hạn chế. Ngoài ra còn khó khăn về khâu tiêu thụ sản phẩm, vốn đầu tư.
2. Một trong những giải pháp để khắc phục tình trạng chăn nuôi nhỏ lẻ, từ đó có thể kiểm soát chặt chẽ dịch bệnh là phát triển vùng chăn nuôi tập trung. Nhiều xã ở ĐBSH cũng như ĐBSCL đang xây dựng mô hình chăn nuôi lợn, bò quy mô trang trại, đảm bảo vệ sinh môi trường và an toàn thực phẩm. Ở các vùng này, do đất chật người đôngnên việc nuôi gia dúc xen kẽ trong thôn xóm đã gây ô nhiễm nặng nề.
Trước khi chuyển các trại lợn, bò ra xa khu dân cư, các nơi này phải đối mặt với nạn ô nhiễm môi trường trầm trọng. Nhiều xã đã bàn bạc với dân lựa chọn khu đất rộng 20 – 30 ha, xa khu dân cư thực hiện phương án chuyển đổi. Chỉ sau vài năm triển khai, nhiều xã có hẳn khu chăn nuôi lợn tập trung “liên kết” nhiều trang trại, kinh phí đầu tư xây dựng hạ tầng khoảng vài tỷ đồng, có thể nuôi 1.000 – 2.000 đầu lợn/trang trại. Ngoài việc hỗ trợ kinh phí, kỹ thuật chăn nuôi cho các chủ trang trại, chính quyền địa phương đầu tư làm đường giao thông, đường điện, hệ thống kênh mương ở khu vực trang trại chuyển đổi. Cán bộ Khuyến Nông tỉnh, huyện về tại cơ sở hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi tiên tiến và đào tạo nhân viên kỹ thuật cho địa phương.
Như vậy, để phát triển chăn nuôi tập trung, cần có chính sách quy hoạch đất đai, định hướng lâu dài, ổn định các vùng chăn nuôi công nghiệp; chú trọng chuyển đổi diện tích đất canh tác kém hiệu quả sang chăn nuôi tập trung. Đổi mới tư duy chăn nuôi, bố trí sản xuất, chăn nuôi gắn với việc xử lý chất thải, ngăn ngừa và giảm thiểu ô nhiễm môi trường; đưa ra các giải pháp kỹ thuật chăn nuôi hợp lý, chọn giống tốt, thức ăn chăn nuôi công nghiệp đảm bảo; xây dựng chuồng trại, thiết bị tiên tiến phù hợp với từng vật nuôi và đặc điểm khí hậu của từng vùng.
Rõ ràng Quy hoạch đất đai là vấn đề ưu tiên hàng đầu
Muốn nghành chăn nuôi tập trung phát triển ổn định, có chiều sâu, chúng ta cần rà soát và quy hoạch lại đất đai. Cần hình thành các khu chăn nuôi riêng biệt, mang tính công nghiệp, độc lập, cách xa dân cư. Tuy nhiên, nhiều địa phương lại quan niệm đơn giản, chăn nuôi tập trung là gom các hộ nuôi nhỏ lẻ vào một khu đồng bãi nào đó. Vì vậy, một số khu chăn nuôi tập trung đang biến thành gia trại kiểu mới hoặc khu “kinh tế mới”.
Cũng không nên hiểu quy hoạch chăn nuôi như quy hoạch … “khu công nghiệp”.
Hiện, nhiều địa phương đang hiểu quy hoạch chăn nuôi giống như quy hoạch khu công nghiệp! Đây là suy nghĩ sai lầm. Không nhất thiết phải đem gà, vịt, lợn, bò nuôi nhốt vào một khu với mật độ cao! Cách làm tốt nhất là cán bộ kỹ thuật địa phương phải chỉ ra vùng nào phù hợp với đối tượng vật nuôi nào để bố trí đất đai cho hợp lý.
Trong chiến lược phát triển nghành chăn nuôi đến năm 2020, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã có quy hoạch để phát triển chăn nuôi tập trung theo chu trình khép kín, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Tuy nhiên, việc quy hoạch cụ thể cho từng khu chăn nuôi tập trung còn nhiều khó khăn.Một số địa phương đã có chính sách dồn điền, đổi thửa để dành đất cho chăn nuôi tập trung, nhưng các hộ có đất lại không có khả năng tài chính, không có kinh nghiệm chăn nuôi. Ngược lại, các hộ có vốn, có khả năng chăn nuôi lớn lại không có đất. Hơn nữa, đất đã chuyển đổi vào khu chăn nuôi tập trung lại không được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên người chăn nuôi không được thế chấp để vay vốn ngân hàng… Những khó khăn đó cần được tháo gỡ.
Song song với quy hoạch đất, cần quy hoạch các nhà máy chế biến thức ăn chăn nuôi; nhà máy chế biến, giết mổ gia súc và gia cầm tập trung, công nghiệp; xây dựng các kho, cảng, giúp cho việc vận chuyển, dự trữ nguyên liệu thức ăn và thức ăn chăn nuôi… sao cho phù hợp nhất. Tạo ra cơ sở hạ tầng thích hợp cho chăn nuôi tập trung, sao cho mỗi khu chăn nuôi tập trung có đủ cơ sở dịch vụ hậu cần tại chỗ, tránh phải qua trung gian làm tăng chi phí. Làm được như vậy, giá thành của chăn nuôi tập trung sẽ thấp, cạnh tranh được với chăn nuôi nhỏ lẻ và với sản phẩm chăn nuôi trong khu vực.
Nghành chăn nuôi tập trung đang đối mặt với các thách thức và cơ hội sau đây:
*3 thách thức:
+ Đất nông nghiệp ngày càng giảmdo mỗi năm có khoảng 75.000 ha chuyển sang các mục đích phi nông nghiệp.
+ Hiệu suất lợi nhuận chăn nuôi giảmdo chi phí đầu vào cao (giá thức ăn và nhân công tăng).
+ Vùng an toàn cho chăn nuôi thu hẹpdo nhà máy ô nhiễm và đô thị hoá mở rộng, dịch bệnh lan tràn.
*3 cơ hội:
+ Kinh tế xã hội phát triển, đời sống được cải thiện, nhu cầu các sản phẩm chăn nuôi tăng nhanh, thị trường luôn mở rộng.
+ Nhà nước có chính sách khuyến khích kinh tế trang trại, có nhiều ưu đãi cho phương thức chăn nuôi này.
+ Quan hệ liên kết giữa người chăn nuôi với các doanh nghiệp sản xuất thức ăn, chế biến và tiêu thụ sản phẩm chăn nuôi ngày càng mở rộng, đặc biệt là đối với các DN lớn và các DN đầu tư nước ngoài.
