Phát hiện về khả năng sinh sản kỳ lạ của cá mập

Một nhóm gồm các nhà nghiên cứu người Mỹ và Bắc Ireland đã tiến hành công trình của họ về khả năng sinh con không cần giao phối của loài cá mập và công bố trên Tạp chí sinh học Biology Letter ngày 23/5/2007. Nhóm các nhà nghiên cứu người Mỹ dưới sự chỉ đạo của 2 nhà khoa học thuộc Trung tâm Hải dương học của Trường đại học Nova Southeastern,  đã xét nghiệm ADN từ cá mập đực và cá con mới sinh đã chết để kiểm tra hiện tượng kỳ lạ đặc biệt này.

Các chuyên gia về cá mập nói rằng đây là trường hợp đầu tiên được xác nhận về khả năng mang thai không có tinh trùng, gọi là “sinh sản đơn tính” đối với loài cá mập. Theo phương thức này thì trứng bắt đầu phân chia mà không có quá trình thụ tinh. Mahmood Shivji thuộc Học viện Nghiên cứu Guy Harvey ở Diana Beach là đồng tác giả của công trình, nói rằng sự nghiên cứu này “có thể giải quyết được điều bí mật chung về việc sinh sản của loài cá mập” bởi vì nó cho thấy loài cá mập có khả năng “chuyển đổi từ  chỗ sinh sản có giao phối sang hình thức sinh sản không có giao phối”.

Lúc 3 con cá mập cái bắt được tại vịnh Florida năm 1988 là những con cá mập con, chúng được thả vào bể nuôi của vườn thú Henry Doorly Zoo. Chúng được nuôi trong điều kiện bể chứa này hoàn toàn không có các con đực. Ba năm sau (2001), nhân viên vườn thú phát hiện một trong 3 con cái này đã sinh con cho dù không có con đực để giao phối. Con cá con đã chết trong vòng vài giờ sau khi bị cá đuối gai độc trong bể nuôi đó tấn công. Xét nghiệm ADN của chú cá con xấu số này, các nhà nghiên cứu cho biết họ không tìm thấy nhiễm sắc thể của cá mập đực “bạn tình” của mẹ nó.

Sinh sản đơn tính là một hiện tượng thường xảy ra đối với một vài nhóm động vật có xương sống như chim, loài bò sát và động vật lưỡng cư, vì vậy cho đến nay, cá mập chưa được xem là một ứng viên khả dĩ. Theo nhà sinh học biển Paulo Prodohl của Đại học Belfast, Bắc Ireland, đồng tác giả công trình với Shivji,  “phát hiện này thật sự đáng ngạc nhiên bởi vì như mọi người đều biết, tất cả loài cá mập đều sinh sản thông qua giao phối tính dục giữa con đực và con cái, đòi hỏi phôi lấy ADN từ bố mẹ để phát triển đầy đủ, giống như đối với loài động vật có vú”.

Theo các nhà khoa học, phát hiện này đã đặt ra những vấn đề quan trọng về khả năng giao phối của cá mập.  Nếu số lượng cá mập hiện nay trên thế giới đang bị suy giảm dẫn đến việc sinh sản đơn tính của loài này thì đây có thể xem như là điều kiện làm suy yếu thêm “dân số” của nó. Lý do là vì sinh sản đơn tính làm suy giảm tính đa dạng di truyền và điều này làm cho cơ thể của nó khó khăn hơn trong việc thích nghi với những điều kiện thay đổi môi trường hoặc sẽ phát sinh những bệnh mới chẳng hạn. Từ đó, các nhà khoa học đi đến kết luận: vấn đề cần đặc biệt quan tâm là khả năng tồn tại lâu dài của các loài cá mập, đặc biệt là trong điều kiện khai thác và đánh bắt ngày càng nhiều như hiện nay.