Phát hiện sắc chỉ liên quan đến chủ quyền Hoàng Sa

Sắc chỉ của vua Minh Mạng

Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi cho biết, tỉnh vừa phát hiện được một sắc chỉ quý của triều đình Nguyễn liên quan đến quần đảo Hoàng Sa được gia tộc họ Đặng ở xã An Hải, huyện đảo Lý Sơn gìn giữ hơn 170 năm qua.

Đó chỉ là sắc chỉ vua Minh Mạng phái một đội thuyền gồm 3 chiếc với 24 lính thuỷ ra đảo Hoàng Sa vào ngày 15 tháng 4 năm Minh Mạng thứ 15, tức là năm Ất Mùi – 1835. Sắc chỉ ghi rõ: Giao cho ông Võ Văn Hùng ở Lý Sơn chọn những thanh niên khoẻ mạnh và giỏi nghề bơi lặn để gia nhập đội thuyền, giao ông Đặng Văn Siểm làm người dẫn đường, giao Võ Văn Công phụ trách hậu cầu.

Đây là sắc chỉ duy nhất tính đến thời điểm phát hiện mà các dòng tộc trên đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi còn lưu giữ liên quan đến quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam.

Gia bảo của dòng họ

Ông Đặng Lên, thôn Đồng Hộ, xã An Hải, huyện Lý Sơn, người đã giữ báu vật về Hoàng Sa hồi tưởng: “Khoảng sáu đời trước, cụ kỵ chúng tôi là một vị đà công xuất sắc, được nhà vua sai phái, cùng dân địa phương đi thuyền ra đảo Hoàng Sa để bảo vệ biên cương Tổ quốc. Mỗi lần như thế đều lưu lại những sắc chỉ. Ông cũng chỉ nhớ được thế hệ mình tiếp nhận gia bảo đó cách đây gần 50 năm. Ngày đó, cả dòng họ Đặng hợp tộc. Vị trưởng họ thắp nhang trên bàn thờ gồm trầu cau, đỉnh rượu và những lễ vật, kính mời các vị hiền nhân khai sáng về chứng giám giờ phút quan trọng. “Dù con cháu hợp tộc nhưng chỉ những người trưởng trong dòng họ và cháu đích tôn mới được biết đích xác nội dung và vị trí lưu giữ, còn lại mọi người chỉ truyền tai nhau về những gia bảo như thế”. “Sang năm nay, dòng họ Đặng có đại sự, chúng tôi mới sắm lễ xin tổ tiên để lấy phổ hệ bổ sung danh sách vào gia phả. Trong lúc dâng hương, tôi cảm nhận có sự mách bảo nên mới lấy văn bản cổ này ra, in thành ba phụ bản, một cho tôi, một cho chú Tám và một cho cháu Đặng Văn Thanh - người đang hương khói ngôi nhà thờ họ Đặng ở làng An Hải, để làm sáng tỏ công trạng của tổ tiên”, ông Đặng Lên cho biết.

… Và, tư liệu Hoàng Sa

Biết văn bản là quý nhưng gia tộc không biết đầy đủ giá trị của nó nên anh Đặng Văn Thanh đã tìm đến Tiến sĩ Nguyễn Đặng Vũ – Phó Giám đốc Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi, người dày công nghiên cứu về lịch sử - văn hoá của huyện đảo Lý Sơn và là người phụ trách công tác bảo tồn, bảo tàng, nghiên cứu llịch sử đội Hoàng Sa - Trường Sa. “Văn bản này chính là sắc chỉ của triều đình nhà Nguyễn liên quan đến đội hùng binh giữ đảo Hoàng Sa. Thêm một bằng chứng khẳng định Hoàng Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam. Từ trước đến nay, một số dòng tộc trên đảo đã cung cấp cho cơ quan chức năng nhiều tài liệu liên quan đến quần đảo này nhưng đều là bản photocopy. Chỉ có sắc chỉ mà ông Đặng Lên cung cấp lần này là bản gốc - Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ khẳng định.

Bản dịch của ông Nguyễn Hiển Đạt (xã An Vĩnh) có đoạn: Nay triều giao cho ông Võ Văn Hùng ở Lý Sơn tuyển chọn những thanh niên võ nghệ, giỏi bơi lội để sung vào đội thuyền, giao Đặng Văn Siểm (thuộc dòng họ Đặng cùng chi nhánh với ông Đặng Lên - người đang giữ sắc chỉ hiện nay đảm đương trách nhiệm dẫn đường, giao Võ Văn Công phụ trách lương thảo).

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, trong khi các bộ chính sử và các tư liệu được tìm thấy trước đó chưa xác thực được nhiều vấn đề về cách thức tổ chức của đội Hoàng Sa, thuỷ quân Hoàng Sa, phiên chế, cách tuyển chọn, thời gian xuất hành… văn bản cổ của gia tộc họ Đặng lại có thêm nhiều thông tin quý, thể hiện khá rõ những vấn đề còn bỏ trống này. Theo đó, mỗi đợt xuất quân của đội hùng binh ra đảo Hoàng Sa đều mang theo ba chiếc thuyền, mỗi chiếc chở theo tám binh sỹ, cùng binh khí, lương thực, thực phẩm, nẹp tre để bó thi thể khi hy sinh. Dẫn đoạn bản dịch ở đầu tờ sắc chỉ có nội dung: Làm bằng chiếu theo tháng trước. Không phải một năm chỉ có đi một đợt vào tháng hai mà còn có một đợt đi Hàong Sa vào tháng ba nữa - Tiến sĩ Vũ nhấn mạnh. Điều này lý giải tại sao dân huyện đảo Lý Sơn tổ chức lễ khao lề thế lính Hoàng Sa không chỉ vào dịp tháng hai mà còn tổ chức vào cả tháng 3.

Nhiều năm nghiên cứu về Lý Sơn, Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ đặc biệt chú ý đến những bậc hiền nhân, trong đó có Phạm Hữu Nhật (1804 – 1854, huý Phạm Văn Triều, người xã An Vĩnh, Lý Sơn), thế hệ thứ Tư tộc Phạm Văn.

Chính sử triều Nguyễn như Đại Nam thực lục chính biên, Quốc triều Chính biên Toát yếu… còn ghi rất rõ: Năm Minh Mạng thứ 7 (Bính Thân, 1837), Phạm Hữu Nhật đưa binh thuyền đi xem xét, đo đạc và cắm mốc, dựng bia chủ quyền tại Hoàng Sa. “Rõ ràng, việc phát hiện sắc chỉ của gia tộc họ Đặng, đồng nhất với những tài liệu có được trước đó và khẳng định việc điều lính và thuyền ra đảo Hoàng Sa là công việc thường niên và rất coi trọng của vua Minh Mạng và các nhà nước phong kiến Việt Nam trung ương đến địa phương, nhằm bảo vệ chủ quyền của vùng đảo này. Văn bản là một bằng chứng để khẳng định Hoàng Sa là của Việt Nam” - Tiến sĩ Vũ khẳng định.

Lý Sơn – kho tư liệu quý về Hoàng Sa

“Không riêng sắc chỉ vừa được công bố, huyện đảo Lý Sơn chúng tôi bao đời giữ được nhiều tư liệu quý về quần đảo Hoàng Sa. Nhìn vào những bằng chứng hùng hồn hoá thân vào hai hình thức văn hoá và lịch sử có thể nói đến một Hoàng Sa hiện hữu ngay trên đảo Lý Sơn” – ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Chủ tịch UBND huyện Lý Sơn cho biết. Các dòng tộc trên huyện đảo đều bằng cách này, cách khác lưu giữ những văn bản để báo công các vị tiên liệt trong việc bảo vệ chủ quyền Hoàng Sa. Ông Phạm Thoại Tuyền, ban khuyến học, xã An Vĩnh (Lý Sơn) cho biết, trải qua các thời kỳ khó khăn, khắc nghiệt một số tư liệu quý bị mất mát, thất lạc, tuy nhiên những bằng chứng về chủ quyền Hoàng Sa trên đảo Lý Sơn vẫn hiện hữu ở rất nhiều hình thức: Đó là các bài vị thờ, tiểu tôn biệt kỷ (gia phả) tại các gia tộc, nhất là âm linh tự - nơi tổ chức các buổi lễ tế và tiễn đưa con em vượt biển đến Hoàng Sa với sắc chỉ vua Minh Mạng ban hành (mà ông Đặng Lên đang lưu giữ). Đó là những ngôi mộ gió (mả chiêu hồn) – nơi chôn cất hình nhân thế mạng những người lính hy sinh trong thời gian thực thi nhiệm vụ tại Hoàng Sa và những lễ khao lề thế lính được tổ chức tháng hai và tháng 3 âm lịch hàng năm đậm dấu ấn tâm linh.