PGS.TS Trương Duy nghĩa – Chủ tịch Hội Khoa học Nhiệt Việt Nam

Sử dụng và đãi ngộ chuyên gia là một việc làm cần thiết

PGS Nghĩa nói: “Trong 20 năm, kể từ khi thành lập đến nay, Hội đã tập hợp được nhiều chuyên gia giỏi thuộc ngành nhiệt và các ngành khác để cùng với hội giải quyết các vấn đề khoa học kỹ thuật lớn của đất nước. Hiện chúng tôi đã tập trung cho đầu công việc, đó là: Phản biện và thẩm định các dự án đầu tư xây dựng những nhà máy nhiệt điện; Triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học được nhà nước giao; Xây dựng các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Cả 3 lĩnh vực này đều là những lĩnh vực chuyên môn lớn và sâu, đòi hỏi các chuyên gia phải có kinh nghiệm, đặc biệt là giàu kinh nghiệm trong các lĩnh vực mà họ tham gia. Mặt khác chế độ sử dụng và đãi ngộ chuyên gia phải minh bạch, đàng hoàng, bảo đảm lợi ích của Hội và chuyên gia”.

PGS có thể cho biết, việc lựa chọn và tìm kiếm công việc phản biện, thẩm định các dự án đầu tư nhà máy nhiệt điện như thế nào?

PGS.TS Trương Duy nghĩa:Trong 20 năm qua, các dự án nhiệt điện được xây dựng rất nhiều. Mỗi nhà máy nhiệt điện là một dự án rất lớn, xét cả về quy mô diện tích chiếm đất và sử dụng nhiên liệu, kinh phí đầu tư, gồm nhiều hạng mục liên quan đến nhiều ngành chuyên môn như địa chất, xây dựng, công nghệ năng lượng…

Hiện, Hội Nhiệt Việt nam đã chủ trì phản biện và thẩm định khoảng 40 đầu việc cho hơn 20 dự án từ các khâu báo cáo tiền khả thi, thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật, hồ sơ mời thầu, thẩm định kết quả đánh giá thầu. Số lượng chuyên gia tham gia thẩm định cho mỗi dự án khoảng 20 người, sau một vài dự án, các chuyên gia này trở thành những chuyên gia giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực thẩm định dự án nên báo cáo thẩm định được đánh giá cao, hầu hết các ý kiến thẩm định đều được tư vấn lập dự án tiếp thu, kể cả các hãng tư vấn nước ngoài.

Chúng tôi xác định rằng cơ quan thẩm định cùng với cơ quan tư vấn lập dự án là những cánh tay đắc lực của chủ đầu tư, bảo đảm sao cho dự án được triển khai có hiệu quả cao nhất, nghĩa là làm lợi nhất cho cả chủ đầu tư và cho đất nước.

Tôi có một dẫn chứng, đó là Hội Nhiệt Việt Nam đã đem lại lợi ích kinh tế lớn cho đất nước nhiều chục triệu USD:

Dự án nhà máy nhiệt điện Phả Lại II, là dự án vay vốn ODA của Nhật Bản, cũng là dự án đầu tiên đấu thầu tư vấn quốc tế. Có 6 nhà thầu đều là công ty lớn của Nhật Ban. Các nhà thầu đã qua bước sơ tuyển về trình độ kỹ thuật, nên bước dự thầu tiếp theo chỉ là cạnh tranh về giá bỏ thầu. Cụ thể Công ty Niso Iwai là 446 triệu USD, công ty Sumitomo là 524 triệu USD, công ty Marubeni là 524 triệu USD, công ty Mitsui là 572 triệu USD, công ty Mitsubishi là 620 triệu USD, công ty Tomen là 738 triệu USD. Chênh lệch giữa giá cao nhất và thấp nhất là 292 triệu USD.

Tư vấn quốc tế chấm thầu bằng cách cho điểm tổng hợp: Điểm về giá là 30 điểm; Điểm về kỹ thuật là 70 điểm.

Kết quả: Công ty Niso Iwai là 76,27, công ty Sumitomo là 84,0, công ty Marubeni là 80,45, công ty Mitsui là 94,82, công ty Mitsubishi là 81,35, công ty Tomen là 62,14. Và tư vấn quốc tế đề nghị nhà thầu Mitsui trúng thầu.

Chúng tôi được giao chấm thầu lại và qua quá trình chấm thầu, chúng tôi thấy công ty Niso Iwai phù hợp với những yếu tố và nếu Niso Iwai trúng thầu thì chênh lệch so với nhà thầu được tư vấn quốc tế đề nghị trúng thấu rẻ hơn được 126 triệu USD. Chính vì vậy, chúng tôi quyết định chọn Niso Iwai.

Trong công việc này có rất nhiều mối quan hệ phức tạp, nhiệm vụ của chúng tôi là kiểm tra chấm thầy một cách trung thực, chính xác, các phân tích nhận xét đều phải có lập luận và thực sự khi tranh luận với tư vấn quốc tế, chúng tôi buộc họ phải chấp nhận.

Kết quả là Thủ tướng đã chấp nhận kiến nghị trúng thầu của chúng tôi và có quyết định hủy kết quả chấm thầu của tư vấn quốc tế, mặc dù kết quả chấm thầu này đã được chủ đầu tư chấp nhận và có báo báo lên Thủ tướng.

Cũng như vậy chúng tôi đã được giao chấm lại kết quả chấm thầu của dự án nhà máy nhiệt điện Cà Mau, đã đề nghị thay đổi nhà thầu trúng thầu và làm lợi cho đất nước 46 triệu USD.

Sở sĩ chúng tôi thực hiện được các kết quả trên là nhờ đã tập hợp được nhiều chuyên gia giỏi, vì vậy những dự án sau đều triển khai nhanh hơn và chất lượng cũng cao hơn.

Vấn đề triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học thì như thế nào, thưa PGS?

PGS.TS Trương Duy nghĩa:Trong nghiên cứu khoa học cần có 2 yếu tố cơ bản, đó là: Trình độ của cán bộ nghiên cứu và điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho nghiên cứu.

Lâu nay có quan niệm các Hội chỉ là mấy ông về hưu, cơ sở vật chất không có gì, đăng ký đề tài nghiên cứu khoa học chỉ để tiêu tiền. Điều này có thể đúng nếu như đề tài làm cho qua chuyện, chẳng ai dùng kết quả làm gì.

Gần đây chúng tôi đăng ký đề tài: Nghiên cứu đốt than trộn giữa than khó cháy của Việt Nam với than nhập khẩu dễ cháy tại nhà máy nhiệt điện. Đây là đề tài có ý nghĩa lớn về kỹ thuật và kinh tế vì hâu hết các nhà máy nhiệt điện đang vận hành hiện nay có hiệu suất thấp hơn thiết kế từ 1-2% đến 5-7%, tính tổng lượng than tiêu thụ năm 2020 để sản xuất điện là 90 triệu tấn, năm 2030 khoảng 200 triệu tấn thì chỉ cần tăng hiệu suất nhà máy nhiệt điện lên thêm 1%, vào năm 2020 sẽ tiết kiệm được 900.000 tấn tương đương 90 triệu USD, năm 2030 khoảng 200 triệu tấn thì chỉ cần tăng hiệu suất nhà máy nhiệt điện lên thêm 1%, vào năm 2020 sẽ tiết kiệm được 900.000 tấn tương đương 90 triệu USD, năm 2030 tiết kiệm 200 triệu USD. Đây là những con số rất có ý nghĩa và mới chỉ tính nâng được hiệu suất thêm lên 1%.

Đề tài này đã được nhà nước duyệt và cấp kinh phí, huy động tới 40 kỹ sư và cán bộ khoa học tham gia của Viện Công nghệ Nhiệt Lạnh trường Đại học Bách khoa Hà Nội, Viện Năng lượng Viện Hà lâm khoa học và công nghệ, Viện Năm lượng Bộ Công thương, Trung tâm Thí nghiệm điện và nhà máy điện Ninh Bình Tập đoàn Điện lực, triển khai trong 2 năm, chúng tôi tin rằng sẽ nâng được hiệu suất nhà máy điện lên ít nhất 2%.

Chúng tôi cũng đã từng triển khai nhiều đề tài nghiên cứu khoa học khác sử dụng được nhiều hội viên tham gia như đề tài điều tra và thống kê nồi hơi đang sử dụng trong công nghiệp, đề tài này có kinh phí rất ít nhưng vì các nồi hơi đều phải đăng kiểm tại các Sở Lao động nên hội viên ở các nơi này có thể cung cấp chính xác cho chúng tôi những thông tin cần thiết.

Trên cơ sở những thực tế, Hội vẫn sẽ tiếp tục đăng kỹ các đề tài nghiên cứu khoa học, chỉ với điều kiện là kết quả nghiên cứu của đề tài phải là các kết quả thực, có ý nghĩa và được thực tế thừa nhận sử dụng.

Còn vấn đề biên soạn các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, PGS có thế cho biết?

PGS.TS Trương Duy nghĩa:Đến năm 2002, nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp nhưng hiện nay mới chỉ có trên 3000 tiêu chuẩn kỹ thuật (mức TCVN), số quy chuẩn lại càng ít. Nếu không nhanh chóng khắc phục thiếu sót này thì lấy gì làm tiêu chuẩn để quản lý nền kinh tế. Việc có thể tập hợp được đông đảo lực lượng khoa học kỹ thuật tham gia xây dựng tiêu chuẩn chỉ có thể là các Hội nghề nghiệp.

Với nhận thức đó, chúng tôi đăng ký biên soạn các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật (ở mức TCVN và QCVN). Công việc này sẽ huy động được nhiều hội viên có trình đồ và kinh nghiệm biên soạn tiêu chuẩn.

Xin cảm ơn PGS về cuộc trao đổi!