Ô nhiễm không khí ở Hà Nội - Chưa tìm được liều thuốc đặc trị

Bắt mạch nguồn gây ô nhiễm

GS. Phạm Duy Hiển, Nguyên Viện trưởng Viện Hạt nhân Đà Lạt cho rằng, để biết không khí ở Hà Nội ô nhiễm đến mức nào cần xem xét 5 chỉ tiêu về chất lượng không khí gồm PMI0 (bụi khí), N02 (đi ô xít ni tơ), S02 (đi ô xít lưu huỳnh), 03 (ozôn) và CO (ô xít các bon). Kết quả quan trắc trong những năm gần đây tại Đài Khí tượng Thuỷ văn đồng bằng Bắc bộ cho thấy trung bình trong 1m ³không khí ở Hà Nội có: 80mgPM10, 45mg S02, 30mgN02, 30mg03, 1000mgCO. Hàm lượng PMI0 vượt tiêu chuẩn cho phép ở mức 50 mg/m3, 4 chất còn lại chưa vượt tiêu chuẩn Việt Nam nhưng vượt tiêu chuẩn EU 20mg/m3.

Lượng bụi ở Hà Nội luôn vượt tiêu chuẩn cho phép từ 1,7 -2,2 lần tại 65 vị trí quan trắc trên các tuyến đường, còn các loại khí độc hại như HC, S02, C02 . . . đều ngang hoặc vượt tiêu chuẩn cho phép ở những khu vực có mật độ giao thông cao.

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí ở Hà Nội theo đánh giá của GS. Hiển là từ nguồn thải công nghiệp (với 9 KCN cũ và 5 KCN mới), nguồn thải giao thông (gần 200 000 ô tô, 1,9 triệu xe máy không đảm bảo tiêu chuẩn xả khí thải, cơ sở hạ tầng kỹ thuật giao thông không đáp ứng đủ yêu cầu thực tế) và nguồn thải sinh hoạt với việc sử dụng bếp than, bếp dầu và việc đốt rặc, rơm rạ bừa bãi...

Theo ông Đặng Dương Bình - Trưởng Phòng quản lý Môi trường Khí tượng Thuỷ Văn - Sở Tài nguyên, Môi trường và Nhà đất Hà Nội: Mức độ tăng trung bình hàng năm về xe máy là 15% và ôtô là 10% năm với chất lượng phương tiện đánh giá theo góc độ bảo vệ môi trường (Euro2) hiện mới đạt 50 - 60% tổng số xe máy và 90% đối với 800 xe buýt chính là một trong những nguồn gây ô nhiễm không khí chủ yếu ở Hà Nội.

Bên cạnh đó, nguồn khí thải sinh hoạt và các hoạt động dịch vụ với việc sử dụng bếp than, bếp dầu, bếp ga cùng các hoạt động sản xuất làng nghề sử dụng bừa bãi nhiên liệu là chất đốt dẫn đến tình trạng ô nhiễm khí S02, CO, C02...

Bệnh tật tỷ lệ thuận với ô nhiễm

Theo Cục trưởng Cục Y tế dự phòng Nguyễn Huy Nga, trong vòng 30 năm qua, tại Việt Nam đã có hơn 40 bệnh mới xuất hiện, nguyên nhân gây bệnh chủ yếu do ô nhiễm môi trường. Trên thực tế, các bệnh đường hô hấp có liên quan đến ô nhiễm không khí có tỷ lệ cao so với các nước trong khu vực. Theo điều tra của Cục Y tế dự phòng năm 2005, tỷ lệ ngư dân mắc bệnh viêm phổi khoảng 415 người/ 100.000 người dân.

Một nghiên cứu mới đây của nhóm tác giả thuộc Sở Y tế Hà Nội về thực trạng các bệnh tật của nhân dân nội thành Hà Nội có liên quan tới ô nhiễm không khí, các tổn thất về kinh tế xã hội do các bệnh này gây nên và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm phòng ngừa, hạn chế tình trạng này do TS. Phạm Lệ Tuấn - Phó giám đốc Sở Y tế Hà Nội làm chủ đề tài cho thấy: Tỷ lệ mắc các bệnh về tai mũi họng, viêm mũi dị ứng, hen phế quản, cảm cúm, viêm phổi, các bệnh ngoài da, bệnh về mắt của người dân Hà Nội chiếm tỷ lệ rất cao.

Tại 5 khu vực được tiến hành điều tra: KCN Thượng Đình (ô nhiễm công nghiệp), đường Pháp Vân (ô nhiễm do giao thông), chợ Đồng Xuân (ô nhiêm do dịch vụ thương mại), khu tập thể Kim Liên (ô nhiễm do sinh hoạt), khu Tây Hồ (ít ô nhiễm nhất) cho thấy, tỷ lệ hộ mắc bệnh tại Hà Nội là 72,6%. Trong số đó, số hộ có người mắc bệnh mãn tính chiếm 43%, cao nhất là quận Hoàng Mai, thấp nhất là quận Tây Hồ.

TS. Tuấn cho biết, những người có thời gian sống trên 10 năm ở Hà Nội có tỷ lệ mắc bệnh mạn tính về tai mũi họng cao gấp đôi số người sống ở đây dưới 3 năm. Đối với những bệnh cấp tính như cảm cúm, người sống trên 10 năm mắc bệnh chiếm tới 11,5%, sống dưới 3 năm là 6,8%. Xu hướng tuổi càng cao thì tỷ lệ càng cao.

Tình trạng bệnh tật ảnh hưởng từ ô nhiễm không khí kéo theo hàng loạt các các thiệt hại về tâm lý, công việc và làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế và tính mạng. Trong nghiên cứu của Sở Y tế Hà Nội, đa số bệnh nhân được hỏi sau khi nghỉ ốm để điều trị bệnh hoặc chăm sóc người bệnh thì ảnh hưởng khoảng 20% thu nhập và suy giảm sức khoẻ khoảng 20% so với trước khi bị bệnh.

Chưa tìm được thuốc đặc trị !

Trong nhiều năm qua, Hà Nội đã triển khai nhiều biện pháp tích cực khắc phục tình trạng ô nhiễm như không đầu tư mở rộng các khu công nghiệp cũ mà khuyến khích đổi mới công nghệ sản xuất, di chuyển các cơ sở gây ô nhiễm ra khỏi nội thành; đầu tư xây dựng các ngành sản xuất sạch, thân thiện môi trường; quy hoạch mở rộng một số tuyến đường, nút giao thông và triển khai một số dự án hợp tác quốc tế để nâng cao hiểu biết cho người sử dụng phương tiện giao thông như lái xe cho thân thiện môi trường, bảo dưỡng và sử dụng nhiên liệu sạch, lộ trình loại bỏ ôtô, xe máy cũ… Tuy nhiên, những biện pháp này cũng chỉ như giải pháp tình thế cho một số điểm nóng có nguy cơ gây ô nhiễm cao, chưa có tác dụng mạnh làm chuyển hoá những tiêu cực từ ô nhiễm không khí gây ra.

Theo ông Đặng Dương Bình, tiêu chuẩn quy hoạch đô thị trên thế giới, giao thông phải chiếm 30 đến 50% diện tích sử dụng chung cho đô thi, nhưng ở nước ta con số này chỉ chiếm khoảng 3,5 - 4% dành cho giao thông vận tải. Trong khi đó, chất lượng đường xấu, lòng đường hẹp còn chiếm tỷ lệ cao (chiều rộng lòng đường Hà Nội chỉ bằng 1/4 diện tích lòng đường châu Âu). Hệ thống dịch vụ giao thông công cộng chưa đáp ứng yêu cầu đi lại cũng như giá cả cho người sử dụng dịch vụ thì việc khắc phục những bất cập về ô nhiễm không khí hiện nay là rất khó thực hiện.

Bên cạnh đó, ý thức chấp hành luật lệ giao thông của người dân Hà Nội còn chưa cao, tình trạng vi phạm luật giao thông, lưu hành phương tiện giao thông không đủ an toàn về tiêu chuẩn và môi trường. Cùng với đó là hệ thống cơ chế, chính sách, chế tài chưa đồng bộ và đủ mạnh làm gia tăng tình trạng ô nhiễm không khí như hiện nay.