Nước tăng lực - Hại sức khỏe

Chất sinh năng lượng

Khi ta ăn “cơm, rau, cá, thịt…” hàng ngày thì các chất bột đường và chất béo sẽ cung cấp năng lượng cho ta vận động, bột đường dư thừa sẽ biến thành glycogen dự trữ ở gan và các bắp cơ. Bột đường dư thừa còn cùng với chất béo dự trữ dưỡi dạng mỡ. Khi ta vận động hoặc lao động nhiều thì các dự trữ năng lượng ấy lại được đốt cháy sinh năng lượng cho ta vận động tiếp. Nhưng nếu lao động suốt buổi thì các dự trữ nhiều khi không còn cung cấp đủ nữa và ta cảm thấy mỏi mệt, nhược sức. Kinh nghiệm dân gian cũng biết bổ túc năng lượng bằng cách “ăn nửa buổi” vào 9 giờ sáng hoặc 3 giờ chiều với các món cho năng lượng giải phóng nhanh như bánh, mứt, chè ngọt, hoặc trái cây ngọt như mít, chuối… để tăng lực lao động. Khi leo đồi, núi nhiều sẽ bị mỏi mệt: người ta cũng biết ăn kẹo hoặc uống nước chanh đường sẽ hết mệt ngay.

Nước tăng lực chứa gì?

Qua những kinh nghiệm ấy và với những tiến bộ của ngành công nghiệp thực phẩm, ngày nay người ta đã chế ra các loại nước tăng lực đóng chai, đóng lon để bán. Các loại nước tăng lực này chỉ chứa nước, đường và cafein. Nước để giải khát, đường mía để cung cấp nhanh năng lượng; cafein làm tăng nhịp tim và cũng giúp “mở khóa” cho các tế bào mỡ dự trữ giải phóng nhanh năng lượng, cho ta sức mạnh. Người ta cũng cho một ít sinh tố vào nước tăng lực để quảng cáo. Thực ra nước tăng lực muốn đảm bảo chức năng sinh lý của nó là giải khát và bổ túc năng lượng thì không được chứa quá 3% đường. Thế nhưng với nồng độ đường này thì chỉ có các vận động viên uống thôi (để khỏi bị giảm thành tích) còn dân chúng sẽ không uống vì chê nhạt. Còn nồng độ đường hiện nay trong các chai, lon nước ngọt có bán trên thị trường đều gấp hơn 3 lần nồng độ đường cần thiết mà lại không hề ghi trên nhãn hiệu!. Điều này rất nguy hại vì làm cho người ta bị khát nước thêm, làm giảm năng lực và nhất là vì những người không lao động uống rất nhiều, nhất là trẻ con, nên không tránh khỏi tác dụng phụ của nó là bị béo phì và nhiều tác hại do béo phì gây ra!

Nếu muốn tăng lực thật sự

Ở một người thiếu vận động thì hệ cơ bắp vừa ít vừa chứa không nhiều glycogen, nghĩa là tổng số năng lượng dự trữ sẽ rất mau cạn kiệt khi vận động. Ngược lại nếu người này chịu khó tập luyện vận động cơ thể, nhất là thể hình (tập tạ) thì khối cơ tăng lên bội phần mà hàm lượng glycogen dự trữ trong cơ còn tăng lên gấp 3-4 lần nữa nên có thể lao động dài lâu mà không bị mệt mỏi. Nói khác đi, khi cơ thể bạn nở nang cân đối thì bạn làm việc gì cũng tốt mà không cần chất tăng lực.

Nước tăng lực tốt nhất là nước ép từ quả cây chín tươi (không thêm đường, vì nếu ngọt như các “nước tăng lực” thì sẽ làm giảm năng lực của hệ thống miễn dịch cơ thể, dễ bị nhiễm trùng). Thật ra nếu bạn đem quả cây tươi theo (cam, bưởi, táo, mận, chuối, dưa hấu…) để “ăn giải khát” là tốt nhất, vì các quả ấy luôn chứa trên 80% nước. Có một loại “nước tăng lực” mà ngành Dược đã chế biến sẵn (gọi là dịch uống trị tiêu chảy), người lao động nặng có thể dùng để giải khát và tăng lực rất tốt. Đó là các gói Oresol (ORS). Mỗi gói chứa sẵn 20g đường glucose, 3,5g muối ăn, 2,9g natri citrat và 1,5g kali clorua. Cứ 1 gói pha với 1 lít nước chín để uống giải khát rất tốt, rẻ tiền và tiện lợi. Nướùc này chứa 2% đường và các khoáng cần thiết để bù cho các chất điện giải bị mất do mồ hôi.

Bạn cũng có thể tự pha lấy loại nước giải khát gồm 1 muỗng cà phê gạt bằng muối ăn và 8 muỗng cà phê gạt bằng đường cát vàng trong 1 lít nước chín để giải khát và tăng lực.

GS-TS Lê Quý Phượng, Viện trưởng Viện Khoa học TDTT

Nước tăng lực không phải là nước giải khát

Hiện nay, các loại nước tăng lực bán trên thị trường Việt Nam hầu hết là nhập ngoại, chưa có nghiên cứu sâu về thành phần, chưa qua các kiểm nghiệm về khoa học... nên không thể tùy tiện dùng cho mọi người, đặc biệt là VĐV. Vấn đề sử dụng thực phẩm tăng lực rất phức tạp. Trong thể thao, bất kỳ một sản phẩm tăng lực nào giúp tăng thành tích giả tạo, có hại cho con người đều bị liệt vào loại doping cấm sử dụng. Thể thao chỉ chấp nhận các sản phẩm tăng khả năng phục hồi cho vận động viên, bản chất là tăng khả năng phục hồi, tạo ra năng lượng cho các cơ hoạt động, bù đắp nhanh các cơ chất tiêu hao trong quá trình tập luyện, thi đấu... Hiện tại ở Việt Nam có 5 nhóm tăng lực chính được dành cho VĐV là: bổ sung năng lượng, bổ sung chất đạm, bổ sung vi chất vi lượng, giúp đào thải nhanh, nâng cao trí lực hay giúp minh mẫn.

Không riêng gì đối tượng sử dụng là VĐV hay người tiêu dùng, các sản phẩm tăng lực được dùng rất thận trọng. Nếu dùng thừa, cơ thể sẽ phải sản sinh ra nhiều chất để tiêu nó đi. Tế bào thận phải đào thải nhiều và dễ sản sinh ra bệnh tiểu đường. Dùng nhiều, cơ thể sẽ chuyển đường thành mỡ, sự tích mỡ sẽ gây hại cho cơ thể...

Đối với những người bình thường, chỉ nên sử dụng nước tăng lực khi vừa trải qua những hoạt động mạnh về thể chất (tập thể thao, lao động chân tay nặng nhọc) hoặc tinh thần (làm việc trong môi trường áp lực cao, stress...). Liều lượng sử dụng phải theo chỉ dẫn. Không nên sử dụng thường xuyên và không nên coi nó là một thứ nước giải khát.

Nguồn: KH&ĐS Số 39 Thứ Hai 15/5/2006