Những vấn đề và giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Hội các Phòng thử nghiệm Việt nam – VINALAB

1. Một số kết quả trong công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Hội VINALAB

Cũng như các hội khác trong Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam, Hội các Phòng thử nghiệm Việt Nam là tổ chức xã hội, nghề nghiệp hoạt động với mục tiêu phát huy năng lực các phòng thí nghiệm trong nước tham gia tư vấn, phản biện và giám định xã hội để phục vụ cho công tác nghiên cứu, đào tạo, sản xuất, kinh doanh, quản lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đảm bảo vệ sinh an toàn, vệ sinh sức khoẻ và môi trường, phát triển thương mại, thúc đẩy tiến bộ khoa học - công nghệ. Mới được thành lập từ năm 2003, Hội VINALAB đã triển khai công tác tư vấn và phản biện được một số việc như sau:

- Tư vấn xây dựng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 9000 cho hai cơ sở và hai cơ sở này đã được cấp chứng chỉ đạt hệ thống quản lý chất lượng theo ISO 9001:2000;

- Tư vấn xây dựng dự án phòng thử nghiệm hoá lý vi sinh và quan trắc môi trường cho một số cơ sở khoa học công nghệ tinh, quy trình khoa học công nghệ sản xuất gạch block bê tông không nung và thử nghiệm chất lượng sản phẩm cho cơ sở;

- Góp ý dự thảo hai Luật: Luật tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, Luật chất lượng sản phảm hàng hoá do Bộ Khoa học và Công nghệ, Uy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Quốc hội chủ trì.

Hiện nay, trong số các hội thành viên của Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam , chỉ có số ít hội là có uy tín trong nước và quốc tế, số còn lại chỉ ít người biết đến sự hoạt động của các hội thậm chí là không ai biết đến. Phải chăng hoạt động của chúng ta còn quá yếu? các cơ quan nhà nước ít quan tâm, hệ thống thông tin tuyên truyền còn kém. Trong xã hội, quan niệm của khá nhiều người dân cho rằng các hội ra đời hoạt động mang tính chất “vui vẻ”. Hội hoạt động bao gồm các cán bộ về hưu, có kinh nghiệm nghề nghiệp nhưng lại không có cơ sở vật chất, hoạt động phi lợi nhuận; còn các hội viên đang làm việc tham gia hội chỉ là nghiệp dư, ít đầu tư thời gian, vật chất cho Hội hoặc giữ chỗ “dự phòng” để chuẩn bị về hưu tham gia cho “vui vẻ”. Những khiếm khuyết này đã hạn chế sự hoạt động của các Hội với vai trò tư vấn, phản biện và giám định xã hội. Hy vọng rằng, từ kết quả thực tiễn của các Hội, quan niệm như trên sẽ dần bị loại bỏ.

2. Những giải pháp trong thời gian tới

Về khó khăn:

Quan niệm chung của các cơ quan quản lý nhà nước và xã hội là thường coi nhẹ các cơ quan hội (nói chung là tổ chức phi chính phủ) là không có khả năng vật chất và con người. Hội hoạt động chưa có luật ngoài các chỉ thị và quyết định của Đảng và Chính phủ.

Về thuận lợi:

Hội tập hợp đội ngũ cán bộ khoa học có kinh nghiệm, là những người tiêu biểu trong lĩnh vực đang làm. Họ mong muốn được đóng góp nhiều hơn cho đất nước và xã hội với kinh nghiệm nhiều năm công tác và điều quan trọng là họ làm việc không vì mục đích lợi nhuận nên hết sức khách quan và vô tư.

Một số giải pháp:

Mặc dù hoạt động của các Hội KHKT về lĩnh vực này được thuận lợi hơn khi Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 22/2002/QĐ-TTg, ngày 30-01-2002 về “Hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam”, và sau đó Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư “Hướng dẫn cơ chế tài chính cho hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam”, số 27/2003/TT-BTC, ngày 01-04-2003; nhưng số hội tham gia còn rất ít mà chủ yếu là đề tài cấp bộ. Những đề tài và chương trình trọng điểm mang tầm cỡ quốc gia thì hội chưa được tham gia cho dù chỉ tham gia với tư cách là phản biện và nếu có được chấp nhận chắc chắn còn rất lâu bởi những khó khăn như đã được đề cập ở trên.

Để đẩy mạnh công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Hội trong thời gian tới và thực hiện tốt Quyết định trên của Thủ tướng, chúng ta nên thay đổi cách nghĩa. Chúng tôi cho rằng:

- Đã là tổ chức của hội (cơ quan phi chính phủ) dù là tổ chức chính trị - xã hội hay xã hội - nghề nghiệp đều bình đẳng như nhau và phải tuân theo pháp luật quy định, không có ngoại lệ (kể cả Liên đoàn lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội cựu chiến binh Việt Nam...) đồng thời cũng là thành viên như các tổ chức cơ quan nhà nước khi tham gia hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

- Để tồn tại và phát triển, Hội phải là tổ chức hoạt động có lợi nhuận. Hội muốn tham gia dự thầu về tư vấn, phản biện và giám định xã hội cho các dự án lớn mang tính chất quốc gia. Nếu như tài chính của Hội quá nhỏ hoặc không được các cơ quan quản lý xem xét đầy đủ thì chắc chắn là bị loại. Hội là chỗ dựa cho các hội viên nói chung, chủ yếu là hội viên tập thể cần phát triển kinh tế và uy tín trong xã hội.

- Tuy Hội là tổ chức tự nguyện, hoạt động thường xuyên nhưng phải có cơ chế ràng buộc các hội viên với trách nhiệm và quyền lợi vật chất và thời gian để hội lớn mạnh, nhất là các hội viên còn làm việc, ít tham gia các hoạt động của Hội.

- Hội cần được các cấp cao hơn (Liên hiệp hội Việt Nam, Bộ KHCN...) tạo điều kiện về tài chính trong nghiên cứu khoa học, công nghệ, xây dựng các đề án phát triển năng lực cả về cơ sở vật chất, sản phẩm khoa học, con người,... để hội có thể cường hoá hoạt động của mình trong tương lai và tập hợp được các hội viên cùng tham gia công tác tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

- Cần đào tạo cán bộ trẻ, năng động, nhiệt huyết với hội để tạo nguồn kế cận các cán bộ lãnh đạo đã nhiều tuổi, về hưu, kết hợp hài hoà giữa cán bộ trẻ, năng động với một số cán bộ lớn tuổi có kinh nghiệm. Nhìn chung số cán bộ lãnh đạo tổ chức hội hiện nay đều đã lớn tuổi, tuy có nhiều kinh nghiệm nhưng hạn chế về sức khoẻ nên chưa phát huy được vai trò của Hội trong xã hội.

- Điều quan trọng là phải có sự thay đổi về nhận thức của các cơ quan quản lý nhà nước đối với các hoạt động của các Hội KHKT, để làm việc này trước hết Chính phủ cần tổ chức các hội nghị cán bộ chủ chốt của các Bộ, Ngành và Liên hiệp hội để quán triệt quyết định của Thủ tướng Chính phủ về hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội.

Sau Trung Quốc, Việt Nam hiện là nước có tốc độ phát triển kinh tế nhanh nhất Châu Á, với xuất khẩu đạt trên 24% trong năm 2006. Và giống như Trung Quốc, Việt Nam đang hy vọng việc gia nhập WTO sẽ làm tăng vị thế của mình trong nền kinh tế toàn cầu và chúng ta cần có cách nhìn và suy nghĩ mới về vai trò và chức năng của hội. Điều mong muốn của chúng ta là Quốc hội sớm ban hành Luật về Hội, một đạo luật thống nhất trong cả nước đối với tất cả các tổ chức của hội.

Nguồn: Thử nghiệm ngày nay, số 3, 1/12/2006