Những thay đổi sinh lý ở trẻ sơ sinh và một số hiện tượng cần xử trí

Tất cả những hiện tượng trên diễn ra trong vòng 10 ngày đầu sau sinh. Trong giai đoạn này, mọi tình trạng thiếu oxy máu hay nhiễm toan nặng do sự co mạch phổi đều có thể làm cho hệ tuần hoàn quay trở lại lúc thai kỳ, chủ yếu là mở lại các lỗ thông sinh lý.

Nhịp tim trẻ đều, nhanh, có thể thay đổi khi trẻ khóc hay cử động nhiều, tần số khoảng 150 lần/phút sau sinh, 140 lần/phút vào ngày thứ 10, 120 lần/phút trong năm đầu và khoảng 100 lần/phút cho tới 5 tuổi.

Huyết áp lúc mới sinh khoảng 6 - 7 cmHg, đến ngày thứ 5 khoảng 8 - 9 cmHg. Nếu thấy huyết áp tăng hơn 2 cmHg là có bất thường.

Thay đổi về hô hấp:Hô hấp được khởi phát trong vòng 20 giây đầu của cuộc sống. Để chức năng hô hấp được thiết lập có hiệu quả, cần những điều kiện sau đây:

- Sự thay đổi song song của hệ tuần hoàn mà phổi đóng vai trò thay thế bánh nhau.

- Sự loại trừ ra khỏi phổi một chất dịch, do việc ép lồng ngực thai nhi khi đi qua đường sinh dục của mẹ khi sinh (chất dịch này cũng được hấp thu một phần qua hệ bạch huyết của trẻ sau sinh).

- Sự tạo thành dung tích khí tồn tại cơ năng nhờ sự có mặt của một chất (surfactant) trong các phế nang (có tác dụng giữ căng phế nang, chất này sẽ thiếu trong trường hợp trẻ sinh non tháng).

Trẻ sơ sinh đủ tháng thở đều, thở nông, chủ yếu thở bụng, tần số hô hấp khoảng 40 - 50 lần/phút. Tần số này giảm dần khi trẻ lớn. Trẻ thở bằng mũi nên nếu mũi bị tắc nghẽn dễ dẫn tới suy hô hấp.

Thay đổi về máu:Khối lượng máu trung bình 1/10 trọng lượng cơ thể, riêng phần hồng cầu chiếm 50 - 60%, số lượng 5 - 5,5 triệu/cc. Các giá trị này bắt đầu giảm từ ngày thứ 3 đến ngày 10 sau sinh do hồng cầu bị phá hủy. Do đó, trẻ có thể bị thiếu máu trong 3 tháng đầu sau sinh. Số lượng bạch cầu của trẻ cũng cao hơn so với người lớn, có thể đạt tới 10.000 - 15.000/cc.

Cũng do hiện tượng hủy hồng cầu, trẻ sẽ bị vàng da do các chất phân hủy từ hồng cầu. Vàng da xảy ra từ 2 - 3 ngày sau sinh, kéo dài khoảng 10 ngày. Đồng thời với vàng da, có thể thấy nước tiểu vàng sậm. Hiện tượng vàng da sẽ nhiều và kéo dài hơn ở trẻ non tháng do gan chưa hoạt động tốt. Nhiễm trùng, bệnh lý máu, một số bệnh di truyền đặc biệt cũng làm vàng da sớm, nặng nề và kéo dài.

Hiện tượng tiết niệu:Thông thường, trẻ có thể tiểu lần đầu ngay tại phòng sinh. Đa số trẻ tiểu trong vòng 24 giờ đầu, một số ít chậm hơn, trong 36 giờ. Sau thời điểm này chưa tiểu, cần chú ý xem xét có dị dạng đường tiết niệu. Từ ngày thứ 4, có thể tiểu 20 lần/24 giờ, khoảng 100 ml/ngày và tăng dần 100 - 200 ml, tới ngày 10 sau đó đạt khoảng 200 - 250 ml/ngày.

Hiện tượng tiêu hóa:Trẻ có thể bắt đầu tiêu hóa ngay sau sinh. Hiện tượng bú và nuốt kích thích hoạt động tiêu hóa của ruột, đồng thời kích thích sự tiết sữa của mẹ. Vì vậy, cần khuyến khích các bà mẹ cho con bú sớm ngay sau sinh, để kích thích nguồn sữa, cung cấp dinh dưỡng thích hợp nhất và nhiều bổ dưỡng nhất cho trẻ.

Sau sinh, trong ruột trẻ có chứa 50 - 150 g phân su màu xanh đen, chủ yếu là các chất cặn bã trong quá trình tiêu hóa nước ối trong bào thai cùng các tế bào thượng bì của ruột tróc ra. Phân su được thải trong giờ đầu sau sinh. Có thể kéo dài đến 1 - 2 ngày. Nếu phân su thải chậm, có thể do bất thường đường tiêu hóa. Cần lưu ý thêm tình trạng chướng bụng, nôn ói, có hay không có (ít hay nhiều) phân su sau sinh.

Bộ phận sinh dục:Do ảnh hưởng nội tiết tố của mẹ, có thể thấy vú trẻ cương phồng, nặn ra sữa non; tinh hoàn phì đại (tinh hoàn nước, sẽ hết vào 2 - 3 ngày sau); xung huyết và phì đại vùng sinh dục trẻ gái, thậm chí có thể có tí máu ở âm đạo.