Những điều chưa biết về tác giả bản hùng ca : Tiểu đoàn 307
Cho đến cuối năm 1997, đồng chí Phạm Hữu Lộc (nguyên Trung đội trưởng - Đại đội 933 - Tiểu đoàn 307) được Câu lạc bộ cựu chiến binh Tiểu đoàn 307 phân công nhiệm vụ truy tìm thân thế, hoạt động của Nguyễn Hữu Trí và đã tìm ra được gia đình nhạc sĩ ở xã Vĩnh Mỹ A - huyện Vĩnh Lợi - tỉnh Bạc Liêu. Nhạc sĩ đã lặng lẽ ra đi trước đó 18 năm. Mộ phần đắp đất đơn sơ nằm lạnh lẽo trong nghĩa trang của xã cách không xa ngôi nhà lá cũ kỹ mà cố nhạc sĩ đã sống những năm tháng hàn vi cuối đời.
Nhạc sĩ Nguyễn Hữu Trí từng dạy học khá lâu ở các huyện Thới Bình, Đầm Dơi, nơi mà trước đó Tiểu đoàn 307 đồn trú, chiến đấu với những trận đánh lẫy lừng cùng với bài hát được mọi người ngưỡng mộ, nhưng cán bộ văn nghệ sĩ Cà Mau và nhân dân địa phương đều không biết tác giả Tiểu đoàn 307từng hiện diện ở các địa phương này. Tại Vĩnh Mỹ A (Bạc Liêu), ông hoạt động và sống ở đây hàng chục năm, cả trước và sau ngày giải phóng, từng làm công an xã mấy năm. Song cả xã và huyện đều không biết ông là ai. Mãi đến cuối năm 1997, khi Hội nhạc sĩ thành phố Hồ Chí Minh và báo Người Lao Động ủng hộ tiền xây lăng mộ cho cố nhạc sĩ và nhà ở cho gia đình thì chính quyền địa phương mới giật mình.
Theo bà Phan Thị Đượm (vợ cố nhạc sĩ), ông dạy học ở xã và dạy nhạc trong nhà thờ, cưới vợ và sống ở đây khá lâu (từ những năm cuối 1950 đến những năm 1960), sau đó lên Sài Gòn làm công cho một số hãng sản xuất thương mại. Sau giải phóng, gia đình ông lại trở về Vĩnh Mỹ A (quê vợ của nhạc sĩ). Mấy năm sau, ông bị té ngã dẫn đến tai biến, bị liệt một phần chân tay và mất vào tháng 2 năm 1979.
Cũng theo bà Đượm, mặc dù ông có đến điểm tập kết song bị bệnh không đi ra Bắc được. Theo một số thông tin khác thì ông được phân công ở lại, nhưng làm nhiệm vụ gì thuộc cơ quan, tổ chức nào thì không ai rõ?
Là một trí thức (rất giỏi tiếng Pháp, lưu bút của ông cũng toàn ghi bằng tiếng Pháp), yêu nước, thông minh, làm công việc dạy học, lại không phải người địa phương, lý lịch không rõ ràng (đối với ngụy quyền) nên suốt thời gian 1955-1975, ông luôn bị mật thám theo dõi, rình rập. Điều này có thể lý giải tại sao sau năm 1954, ông không có hoặc là không công bố tác phẩm nào khác. Trong khi, ngoài “ Tiểu đoàn 307”, ông còn sáng tác một số tác phẩm khác như : Phá đường ; Ba người chiến sĩ năm 40v.v...
Do luôn phải giấu kín về nguồn gốc và với bản chất khiêm tốn, ít nói về mình nên sau ngày giải phóng cũng rất ít người biết ông, kể cả vợ và các con cũng không biết ông là tác giả của Tiểu đoàn 307. Cách đây mấy năm, bà Đượm cũng không tin ông là tác giả. Riêng ông, mãi đến năm 1978, khi bệnh tình nặng, gia đình đã bán hết cả ruộng đất và cái xe máy cũ lo thuốc thang, bạn bè, người thân khuyên nhủ, ông mới gửi thư về Đài tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đề nghị nhận nhuận bút.
Về năm sinh, quê quán tác giả, thời gian và hoàn cảnh ra đời của bài hát Tiểu đoàn 307cũng có những thông tin chưa khớp nhau lắm. Theo một số tài liệu có được thì ông sinh năm 1917 tại Sài Gòn. Thời niên thiếu sống ở thành phố Mỹ Tho, tốt nghiệp tú tài đôi năm 17 tuổi. Được học nhạc trong trường dòng Mỹ Tho. Ông có năng khiếu âm nhạc và chơi violon rất hay. Trong kháng chiến chống Pháp, ông được biên chế trong Tiểu đoàn 307, chức vụ Đại đội phó, Phó ban quân nhạc Khu 8.
Cuối năm 1949, thượng tướng Trần Văn Trà (lúc đó là Tư lệnh Khu 8) phát động sáng tác ca khúc ca ngợi Tiểu đoàn 307- mới thành lập nhưng đã đánh thắng nhiều trận lớn. Từ bài thơ Tiểu đoàn 307của Nguyễn Bính (lúc đó là cán bộ tuyên truyền) đăng trên báo “Tổ Quốc” - Khu 8, Nguyễn Hữu Trí đã phổ nhạc phỏng theo lời thơ. Tại hội nghị của tỉnh Long Châu Sa tổ chức tại thị trấn Mỹ Tho, tổ quân nhạc Khu 8 đã tập và hát phục vụ bài hát này và ngay lập tức được mọi người hoan nghênh. Sau đó bài hát Tiểu đoàn 307lan đi rất nhanh ra các đơn vị khác, anh em trong tổ quân nhạc phải chép và tập cho cơ sở. Tối ngày 1 tháng 10 năm 1950, lần đầu tiên bài hát được phát sóng trên Đài tiếng nói Nam Bộ kháng chiến do tổ quân nhạc Khu 8 trực tiếp biểu diễn.
Lúc đầu bản nhạc có 2 bè (bè hát, bè nghỉ). Sau khi tập kết ra Bắc, ca sĩ Quốc Hương hát đã nhập lại một bè. Nhạc sĩ Lưu Cầu sửa lại nhịp 6/8 thành nhịp 2/4 để phát sóng. Có thể vì lý do đó mà các bản phát sóng và in ấn về sau có sự sai lệch so với nguyên tác. Chính điều này làm cho tác giả rất khó chịu. Ông đã có lần đề nghị Đài tiếng nói nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh sửa lại. Đối chiếu với bản in của Nhà xuất bản Âm nhạc Giải phóng (đã được tác giả Nguyễn Hữu Trí thừa nhận) chúng tôi thấy đúng như vậy.
Việc làm đã qua của Hội nhạc sĩ thành phố Hồ Chí Minh, báo Người Lao Động và bạn bè, đồng đội là rất có ý nghĩa. Hiện gia đình cố nhạc sĩ đã có căn nhà tương đối khang trang. Mộ phần của cố nhạc sĩ được xây cất chu đáo.
Để yên lòng người đã khuất, cũng là để tôn trọng tính lịch sử, chúng tôi nghĩ rằng Tiểu đoàn 307phải được in phát sóng theo đúng bản gốc. Bản hùng ca Tiểu đoàn 307đã và sẽ sống mãi với thời gian (như năm mươi mấy năm qua). Nó được rất nhiều Đài phát thanh truyền hình các tỉnh làm nhạc hiệu, được xuất bản, in, phát sóng nhiều lần nhưng chúng tôi được biết mới chỉ có Đài tiếng nói nhân dân thành phố Hồ Chí Minh trả tiền nhuận bút cho tác giả. Cho nên chúng ta cần phải truy trả nhuận bút cho tác giả theo qui định của Nhà nước và đó cũng là sự thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.
Nguồn: Vannghesongcuulong. org.vn (09/07/07)
