Những bước đi cụ thể về an toàn sinh học trong chăn nuôi bền vững

1/ Trước hết chúng ta phải hiểu thế nào là an toàn sinh học?

An toàn sinh học là áp dụng các biện pháp nhằm giảm bớt nguy cơ nhiễm bệnh và lây lan của các loại mầm bệnh.

2/ Những bước đi cụ thể để thực hiện biện pháp an toàn snh học gồm những việc làm như thế nào?

Bước 1. Tẩy uế sát trùng sau mỗi lần xuất chuồng đối với vật nuôi và thay thế đàn vật nuôi sinh sản trước khi nuôi đàn mới.

Phải sử dụng chất tẩy trùng bằng nước vôi, vôi bột, cresyl hoặc các hóa chất khác như lodin, cloramin… Phải kiểm soát và ngăn chặn chim muông, loại gậm nhấm (chuột) và những côn trùng… vì chúng là vật chủ trung gian gây bệnh cho gia súc bằng cách có lưới chắn hay cạm bẫy. Hàng ngày phải kiểm tra bằng mắt những rác thải, nước tiểu, phân thải ra để có biện pháp thu gom hay chất độn chuồng. Ở những cơ sở chăn nuôi lớn có điều điều cần lấy mẫu và gửi đi những cơ sở chuyên môn để kiểm tra độ nhiễm khuẩn, có biện pháp xử lý nhằm ngăn chặn mầm bệnh. Sau khi tẩy uế, sát trùng cần để trống chuồng ít nhất 10 ngày mới tiếp tục đợt nuôi mới.

Bước 2: Nhập đàn vật nuôi mới

Phải chọn những cơ sở đảm bảo không có dịch, đặc biệt là cúm H5N1. Việc mua bán phải có hợp đồng và có đảm bảo an toàn về chất lượng giống và dịch bệnh; phải có bảo hiểm. Vật nuôi mới mua về phải được tiêm phòng các loại bệnh phổ biến như Newcatle, Gumboro, đặc biệt là H5N1 đối với gia cầm. Nếu có thể trước khi nhập đàn gia súc mới từ cơ sở giống có danh tiếng làm xét nghiệm máu và làm phản ứng huyết thanh để kiểm tra độ miễn dịch.

Bước 3: Phải kiểm soát khách và công nhân ra vào trại chăn nuôi

Hết sức hạn chế khách tham quan, chỉ cho vào trại chăn nuôi gia cầm khi thật cần thiết, nhưng phải mặc quần áo bảo hộ lao động kèm cả ủng và mũ trùm đầu và được tẩy, phun thuốc sát trùng trước khi vào chuồng nuôi. Chỉ cho vào chuồng nuôi nào mà khách có yêu cầu và khách tham quan không có mặt ở trại khác trong vòng 24 giờ trước đó.

Công nhân làm việc phải mặc quần áo, ủng bảo hộ. Khi ra khỏi trại không được mặc quần áo bảo hộ mà phải mặc quần áo thường.

Tuyệt đối cấm khách và người chăn nuôi không được mang dụng cụ, vật dụng và thiết bị cá nhân vào trại chăn nuôi.

Bước 4: Sử dụng thức ăn chăn nuôi và nước uống vo khuẩn

Hệ thống nước sử dụng trong chăn nuôi phải định kỳ kiểm tra tháng/ lần để biết độ nhiễm khuẩn như Salmomella gây ỉa chảy và các độc tố khác có hại cho gia súc và ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm, như chì (Pb), thạch tín (Asen)…

Thức ăn sử dụng trong chăn nuôi phải biết giá trị dinh dưỡng, nhất là hàm lượng protein, vitamin và các khoáng chất (Ca, P), nguyên tố vi lượng (coban, mangan, selen, sắt (Fe)). Vì những hàm lượng này rất ảnh hưởng đến sự phát triển của gia súc, gia cầm. Không được dùng các chất hormon gây thiệt hại cho gia súc và người sử dụng sản phẩm gia súc (thịt, trứng).

Định kỳ kiểm tra nấm mốc trong silo chứa thức ăn, đặc biệt là nấm mốc Aflatoxin, vì loại nấm mốc này gây ung thư cho gia cầm sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Bước 5: Kiểm tra vệ sinh chuồng trại và mổ khám gia súc khi chết

Chuồng trại sạch sẽ là yếu tố quan trọng đến môi trường và sức khỏe vật nuôi. Hàng ngày kiểm tra gia súc chết, nếu tỷ lệ chết > 1% mỗi ngày, thì đây phải coi là việc không bình thường. Gia cầm ăn kém, hàng ngày lượng thức ăn đột ngột giảm > 20% là phải có biện pháp về thú y; hãy xem xét thức ăn có vấn đề không bình thường. Một tuần trước khi xuống chuồng không cho ăn những loại thức ăn còn tồn dư và mùi không bình thường ở gia súc (như bột cá) và chất kháng sinh.

Bước 6: Luôn luôn phải đảm bảo chất lượng sản phẩm là yếu tố bắt buộc đối với người chăn nuôi gia súc, gia cầm

Đảm bảo chất lượng sản phẩm là yêu cầu bắt buộc đối với người chăn nuôi gia súc, gia cầm thông qua thịt và trứng gia cầm. Muốn đảm bảo chất lượng cần kiểm tra các mẫu máu để biết các mầm bệnh đặc trưng của cúm gia cầm H5N1, Newcatle, Salmonella, cũng có kiểm tra qua dịch nhầy ổ nhớp ở khí quản để biết gia cầm có nhiễm H5N1 hay salmonella hay không? Ngoài ra còn cần kiểm tra các mẫu ở trứng để biết chất tồn dư độc hại cho người sử dụng sản phẩm gia cầm như chất chloramphenicon, Clenbuterol, Sulbutamol.

Bước 7: Luôn luôn ngăn cấm mầm bệnh từ ngoại cảm xâm nhập vào cơ thể gia súc, gia cầm, tiêm phòng định kỳ cho từng đối tượng vật nuôi

Ở những cơ sở chăn nuôi quy mô tập trung công nghiệp từ 1.000 con trở lên thường có chuồng nuôi bảo vệ và sử dụng các thiết bị cho ăn, uống tự động và có khi có cả hệ thống điều khiển nhiệt độ và độ ẩm. Tuy nhiên ở những cơ sở chăn nuôi quy mô nhỏ thì yêu cầu chuồng nuôi phải ở sau nhà ở, cho ăn và cho uống trong khu vực chăn nuôi và xung quanh có rào chắn để tránh gia cầm tiếp xúc với chim hoang dã và giảm tối thiểu tiếp xúc giữa người và gia súc – phương thức chăn nuôi nhỏ và vừa đang là hình thức chăn nuôi chiếm tỷ lệ cao ở nước ta, do đó nếu không chú ý đến yếu tố này thì mầm bệnh rất dễ lây nhiễm cho gia súc, nhất là cúm H5N1.

Bước 8: Thường xuyên đưa hiểu biết về phòng dịch cho người chăn nuôi thông qua các lớp tập huấn, hệ thống truyền thông.

Trong 7 bước đã trình bày ở trên với mục đích thực hiện an toàn sinh học trong chăn nuôi nhưng bước 8 là bước quan trọng nhất, vì nếu người chăn nuôi gia súc, gia cầm không nhận thức và hiểu biết về phòng bệnh hơn chữa bệnh cho gia súc, gia cầm thì coi như chúng ta không làm được gì về an toàn sinh học trong chăn nuôi gia súc, gia cầm. Do đó chăn nuôi, mỗi thôn xóm, làng xã, quận huyện, tỉnh, thành phố cần luôn luôn biết sử dụng hệ thống truyền thông (báo, đài phát thanh, truyền hình, tờ rơi, áp phích…) để cộng đồng và người chăn nuôi hiểu biết và thực hiện các khâu trong an toàn sinh học. Cụ thể tất cả công nhân chăn nuôi, cán bộ lãnh dạo, người buôn bán, vận chuyển, giết mổ, người sử dụng sản phẩm gia súc, gia cầm (thịt, trứng) phải được học tập về phòng dịch cho vật nuôi, nhất là cúm H5N1. Những người buôn bán và sản xuất thức ăn chăn nuôi là người phải hiểu rõ và thực hiện nghiêm túc nhất về phòng dịch cho gia súc, vì thức ăn chăn nuôi là nguồn cung cấp dinh dưỡng cho gia súc, đồng thời cũng là nguồn gây bệnh trực tiếp cho vật nuôi.

Trên đây là những bước thực hiện một chuỗi có hệ thống về an toàn sinh học trong chăn nuôi. Hy vọng sẽ giúp ích cho người chăn nuôi ở mọi quy mô nhỏ, vừa, tập trung, công nghiệp ngăn chặn được dịch bệnh, mang lại hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi ở nước ta.