Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 01/02/2008 21:51 (GMT+7)

Nhớ thầy tôi, Giáo sư Trần Quang Đệ

Xuất thân từ một gia đình trung lưu, thấm nhuần đạo đức Phật giáo và Nho giáo ở đồng bằng sông Cửu Long. Thầy sinh ngày 25 - 4 - 1905 tại Mỹ Long, Sa Đéc. Thầy học tiểu học ở quê nhà, trung học ở các trường Mỹ Tho, Taberd, Chasseloup - Laubat Sài Gòn và Toulon ở Pháp.

Nghề y của Thầy khởi sự bằng chứng chỉ Lý Hoá Sinh (PCB) ở Marseille. Sau đó thầy là ngoại trú, rồi nội trú y khoa ở Đại học Y Paris, và tốt nghiệp Tiến sĩ y khoa, chuyên ngành giải phẫu năm 1935, với đề tài “Các khối u gây huỷ tế bào tuỷ xương ở màng hoạt dịch khớp” (Les tumeurs à mýeloplaxes des synoiviales articulaires).

Trong suốt thời gian dài ở Pháp, Thầy vẫn giữ quốc tịch Việt Nam . Sau khi tốt nghiệp, Thầy trở về nước và làm việc tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Năm 1948, Thầy và Giáo sư Phạm Biểu Tâm là hai bác sĩ Việt Nam đầu tiên đậu bằng thạc sĩ y khoa Pháp (Agrégé).

Năm 1947, Đại học Y khoa Sài Gòn, chi nhánh của Đại học Y khoa Hà Nội được thành lập. Thầy cùng giáo sư người Pháp Massias đồng phụ trách điều khiển chi nhánh này, đồng thời xây dựng khu Bệnh lý phẫu A của trường tại Bệnh viện Chợ Rẫy (GS Phạm Biểu Tâm phụ trách khu giải phẫu B ở Bệnh viện Bình Dân sau này).

Chúng tôi vào học năm thứ nhất, thứ hai Y khoa, môn cơ thể tại viện ở góc đường Triệu Đà (nay là đường Ngô Quyền) và Trần Hoàng Quân (nay là đường Nguyễn Chí Thanh), do Thầy Nguyễn Hữu làm Viện trưởng. Chúng tôi học mổ xác mỗi buổi chiều từ 1 giờ rưỡi đến 4 giờ rưỡi, sau đó học lý thuyết. Thầy Đệ thỉnh thoảng đến dạy lý thuyết năm thứ hai. Thầy có tính rất bộc trực. Tôi còn nhớ rõ như in, một sự kiện xảy ra trong cuối giờ thực tập, Giáo sư Hữu dặn chúng tôi “Hôm nay Giáo sư Đệ dạy đó, các em phải đến lớp đầy đủ”. Điều lý thú là hôm đó thầy Đệ đến trước giờ, đứng ngoài cửa sổ, nói giọng sang sảng “Anh Hữu ơi, các em là sinh viên đại học, mình phải để các em tự do chớ! Nếu Thầy mà dạy quá dở, như người đọc bài cho các em nghe và chép thì các em ở nhà tự học sẽ thoải mái hơn, chớ đến lớp để làm gì?”

Trên bục giảng, Thầy thường ăn mặc rất tươm tất: áo sơ mi trắng, tay ngắn, cà vạt hợp thời trang, giày luôn bóng loáng, bên ngoài Thầy mặc áo bluese trắng gài nút cẩn thận. Thầy cao lớn người, giọng nói rất hoạt bát, dễ hiểu, rõ ràng, điệu bộ khoan thai. Nét chữ của Thầy rất đẹp và hình ảnh minh hoạ của Thầy đậm nét và đầy đủ chi tiết.

Năm 1964 - 1965, tôi được may mắn làm nội trú uỷ nhiệm ở khu giải phẫu A Bệnh viện Chợ Rẫy. Ngày đầu tiên chúng tôi trình diện với Thầy, Thầy nói với chúng tôi “Điều trị người bệnh bằng phương pháp mổ rất nguy hiểm đến sự sống, nên chúng ta phải chuẩn bị kỹ càng. Mỗi lần mổ, phải ôn lại cơ thể học và kỹ thuật giải phẫu trước khi cầm dụng cụ”. Thầy bắt đầu dạy chúng tôi rất kỹ cách cầm dao mổ, cách cột chỉ, cách may... Thầy thường nói, “Khoa học rất bao la, biết thì nói biết, không biết thì nói không biết, đó là chân lý khoa học đó”.

Thầy là một nhà giải phẫu có tài, đặc biệt vào thời điểm đó, ở phòng mổ chưa có chuyên viên dụng cụ, nhưng Thầy sắp xếp bàn mổ rất thứ tự. Khăn trải trên vết mổ, khi Thầy mổ xong rất sạch sẽ, ít khi dính máu, vì nghệ thuật cầm máu và ngừa chảy máu của Thầy rất khéo.

Trong cuộc giải phẫu nào, dù khó khăn đến đâu, Thầy vẫn rất bình tĩnh, điềm đạm, không bao giờ tỏ vẻ lúng túng hoặc giận dỗi, ném dao, ném kéo hay la rầy người phụ mổ. Đối với nhân viên, đặc biệt là sinh viên, Thầy luôn luôn che chở, hỏi han một cách tận tình, trìu mến.

Theo lời thuật của Giáo sư Đặng Văn Chiếu, một trong những người học trò gần gũi Thầy nhất (Khoa trưởng Đại học Y Sài Gòn 1972 - 1974), Thầy Đệ là người con rất có hiếu, người học trò luôn nhớ ơn thầy, người Thầy hết lòng với học trò. Đối với vợ và con, Thầy là người chồng, người cha gương mẫu. Đối với mẹ, Thầy rất có hiếu, nuôi dưỡng mẹ hoàn hảo lúc mẹ còn sống, sau khi mẹ qua đời, ông thường về quê viếng mộ phần.

Trong các Giáo sư Pháp của Thầy, Giáo sư Cadenat là người mà Thầy chịu ơn nhất. Mỗi năm đến mùa hè, Thầy thường lựa chọn những trái Xoài cát chín cây, những trái Măng cụt Lái Thiêu ngọt lịm để gửi tặng bằng máy bay qua Pháp biếu thầy mình.

Thầy thường nói với chúng tôi “Các em thành công trong sự nghiệp là phần thưởng và nguồn vui của tôi rồi”. Cách nay khoảng 7, 8 năm, tôi có dịp gặp con trai của Thầy Đệ, Bác sĩ Trần Quang Châu, chuyên viên bệnh thấp khớp ở Toulon, sang làm việc với Bác sĩ Dương Quỳnh Hoa ở TP Hồ Chí Minh và được biết Thầy Đệ mất vào ngày 28 - 1 - 1997 ở tuổi 92, tại Paris. Thầy ra đi rất thanh thản. Mặc dầu đang giữa mùa đông lạnh giá của Âu Châu nhưng có rất đông học trò cũ đã thành danh ở nước ngoài ngậm ngùi đưa tiễn Thầy.

Thầy ơi! Thầy thường nói với chúng em “cái gì có hình tướng sẽ thay đổi theo thời gian, cái gì không hình tướng sẽ còn vĩnh viễn”.

Thầy đã mất đi rồi, nhưng câu nói của thầy lúc sinh thời vẫn còn mãi: “Khi ta được sinh ra, ta khóc còn mọi người quanh ta mỉm cười. Hãy sống một cuộc đời sao cho khi ta chết đi, ta mỉm cười còn những người quanh ta thì khóc”.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.