Nhà Vật lý đoạt giải Nobel Jim Cronin: Chỉ muốn có khoa học ứng dụng là sai lầm

Chủ đề của cuộc gặp gỡ năm nay là thách thức trong vật lý thiên văn hạt và vật lý nano: Từ cơ bản đến ứng dụng. Trong số 225 nhà vật lý quốc tế đến dự cuộc gặp gỡ có 2 nhà khoa học đoạt giải Nobel Vật lý là Jim Cronin (Mỹ) và Klaus von Klitzing (Đức). Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã có buổi tiếp 2 nhà khoa học này. Nhân dịp này, báo Tiền phong phỏng vấn nhà khoa học Jim Cronin (Mỹ). Ông nói

Tôi đã dành trọn 2 ngày cuối tuần với TS Võ Văn Thuận, Viện trưởng Viện KHKT hạt nhân, chủ quản dự án, GS Pierre (GS nổi tiếng người Pháp trong lĩnh vực vật lý thiên văn đang cộng tác rất chặt chẽ với dự án tại Việt Nam) và sinh viên. Chúng tôi đã trao đổi rất nhiều về dự án. Tôi thấy GS Pierre đã đào tạo sinh viên rất tốt. Họ đã trở thành những người có kiến thức vững vàng về vật lý thiên văn. Việt Nam sẽ trở thành thành viên đầy đủ của dự án.

Nhận xét của ông về vai trò của Việt Nam khi tham gia dự án Pierre Auger?

Dự án Auger sắp kết thúc nhưng với Việt Nam nó mới chỉ là bắt đầu. Bước tiếp theo là các sinh viên đang được đào tạo tại dự án sẽ lấy bằng Tiến sỹ. Những sinh viên mới sẽ lại tiếp bước họ. Tôi hy vọng Việt Nam sẽ có những đóng góp lớn hơn cho ngành vật lý thiên văn thế giới. Hiện có đến 14 nước tham gia vào dự án này, trong đó có những cường quốc về khoa học như Mỹ, Pháp… Các bạn sẽ ngày càng trở nên ngang hàng với những quốc gia này. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi phải có thời gian và có sự hỗ trợ rất nhiều về mặt tài chính, chẳng hạn kinh phí đi lại. Khi đã trở thành thành viên đầy đủ, các bạn phải tham gia vào thí nghiệm. Mà tham gia thí nghiệm là phải trả tiền. Số tiền không nhỏ, khoảng 1,5 triệu USD/năm.

Tại sao Giáo sư lại quyết định giúp Việt Nam tham gia dự án?

Đây là vấn đề cá nhân. Mỹ đã gây chiến với Việt Nam và tôi là một trong số những cá nhân đã phản đối cuộc chiến này ngay từ đầu. Vì thế, tôi muốn làm một điều gì đó trong khả năng để bù đắp lại một phần nhỏ chúng tôi đã gây ra cho các bạn. Khi dự án Pierre Auger được hình thành, tôi mong muốn Việt Nam và một số nước đang phát triển khác tham gia. Tuy nhiên, chỉ có Việt Nam trong số các nước đang phát triển mà tôi muốn họ tham gia là thành công. Tuy nhiên, các bạn cũng may mắn vì có sự giúp đỡ của GS Pierre.

Nhiều ý kiến cho rằng một quốc gia đang phát triển như Việt Nam nên chú trọng vào nghiên cứu ứng dụng chứ không phải khoa học cơ bản. Ông có nhận xét gì về điều này?

Điều đó thật sai lầm. Tất cả các ứng dụng của khoa học đều xuất phát từ khoa học cơ bản. Tôi thấy Việt Nam chưa có sự tham gia nhiều vào các lĩnh vực khoa học, đặc biệt là khoa học cơ bản. Cho nên, các bạn đang thiếu đi nhiều thứ về phương diện văn hóa. Không phải thứ khoa học nào hấp dẫn thanh niên cũng phải là khoa học cơ bản. Họ muốn hiểu được tự nhiên, muốn hiểu được thế giới nên họ đã đi tìm hiểu những khoa học để giải đáp câu hỏi đó. Vì vậy họ mới phải học toán, vật lý, hóa học, thiên văn học. Đáng buồn là chỉ có một phần rất nhỏ trong số ấy trở thành nhà nghiên cứu, chẳng hạn nhà thiên văn học. Số đông trở thành kỹ sư và những nhà thực hành. Đất nước các bạn có đến hơn 80 triệu người, bằng diện tích với Pháp, Đức, tại sao các bạn lại không trở thành quốc gia hùng mạnh về khoa học, đương nhiên không phải sang năm mà phải 10, 20, thậm chí 50 năm nữa. Tôi nghĩ chỉ có những người có tầm nhìn hạn hẹp mới tuyên bố rằng tôi chỉ muốn có ngành khoa học ứng dụng.

Trong trường hợp này, tại sao VN lại cần nghiên cứu vật lý thiên văn?

Các bạn có muốn thực hiện ước mơ chinh phục vũ trụ không? Chắc chắn là có. Hiện nay, Việt Nam đã có những sinh viên rất giỏi, được đào tạo bài bản, lại say mê nghiên cứu thiên văn học. Nếu không quan tâm đến đội ngũ này, họ sẽ ra đi phục vụ cho nơi nào cần họ. Tôi đã thấy những nhà khoa học Việt Nam lừng danh trong lĩnh vực này ở ngay đất nước tôi, ở Pháp, ở khắp nơi trên thế giới. Thật là tiếc, nếu họ có điều kiện phục vụ ở chính đất nước mình...

Giáo sư Cronin, nhà vật lý của Hoa Kỳ đoạt giải Nobel Vật lý năm 1980, đã từng đến Việt Nam hai lần vào năm 1994 và 1998 để hợp tác giúp đỡ các nhà vật lý trẻ Việt Nam tham gia vào đề án quốc tế Pierre Auger ra đời năm 1998 do chính ông khởi xướng. Người trực tiếp điều hành dự án là Giáo sư A. Watson, Viện sĩ Hoàng gia Anh, chuyên gia hàng đầu về vật lý tia vũ trụ năng lượng cao.