Nhà ở cho người nghèo – một chính sách an sinh xã hội

Tại các tỉnh thuộc khu vực phía Bắc, Bắc Trung bộ, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long, phần lớn nhà ở của các gia đình nghèo đều là những ngôi nhà đơn sơ, được làm bằng các vật liệu rẻ tiền, chất lượng thấp, cấu trúc không bền vững. Trong đó, khung nhà thường làm bằng tre, nứa; mái lợp bằng rơm, rạ hoặc lá cây; một số ít mới lợp tôn, ngói hoặc phibrôximăng; tường bao che bằng các loại vật liệu chóng hỏng như tranh, tre, nứa, lá hoặc trát vách; nền nhà đắp đất. Diện tích căn nhà nhỏ hẹp, khoảng từ 18 đến 30 m ²; một số hộ gia đình có điều kiện rất chật chội với diện tích bình quân dưới mức tối thiểu 5 m ²/người; tiện nghi sinh hoạt thiếu thốn; cơ sở hạ tầng kỹ thuật và vệ sinh môi trường thấp kém.

Nhằm đảm bảo cho các hộ gia đình nghèo có chỗ ở an toàn, chắc chắn, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 167/2008/QĐ-TTg về chính sách hỗ trợ hộ nghèo về nhà ở; tiếp đó liên Bộ Xây dựng, Tài chính, Kế hoạch và Đầu tư, Nông nghiệp và phát triển nông thôn và Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư liên tịch số 08/2009/TTLT-BXD-BTC-BKHĐT-BNNPTNT–NHNN hướng dẫn thực hiện Quyết định số 167/2008/QĐ-TTg. Chính sách này có các chế định chặt chẽ nhằm đảm bảo việc thực hiện được công khai, minh bạch, đúng đối tượng và đảm bảo kinh phí hỗ trợ đến đầy đủ với người dân; cũng như có cơ chế hạn chế tối đa việc lợi dụng chính sách để trục lợi, làm trái quy định của pháp luật.

Nhà ở được xây dựng phải đảm bảo nền cứng, khung cứng và mái cứng; diện tích sử dụng tối thiểu 24 m ², tuổi thọ từ 10 năm trở lên, bảo đảm vệ sinh môi trường, chắc chắn, bao che kín đáo, tránh được tác động xấu của thời tiết, khí hậu. Các tỉnh, thành phố nghiên cứu, thiết kế tối thiểu 03 mẫu nhà ở điển hình cho nhân dân tham khảo để phù hợp với phong tục, tập quán, bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc, vùng, miền và điều kiện thực tiễn, gắn với quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương và đáp ứng được hoàn cảnh cụ thể của mỗi hộ gia đình.

Nhà nước sẽ cấp từ ngân sách tối thiểu 7,2 triệu đồng trực tiếp cho mỗi hộ nghèo để làm nhà ở; với vùng khó khăn, mức hỗ trợ tối thiểu 8,4 triệu đồng/hộ. Các hộ nếu có nhu cầu, được vay vốn từ Ngân hàng Chính sách Xã hội với mức tối đa 8 triệu đồng, lãi suất 3%/năm trong thời hạn 10 năm, trong đó thời gian ân hạn là 5 năm, thời gian trả nợ là 5 năm, mức trả nợ mỗi năm tối thiểu là 20% tổng số vốn vay. Ngoài ra, các hộ nghèo còn được giúp đỡ từ các nguồn vốn huy động của quỹ “Vì người nghèo” do Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát động và từ các doanh nghiệp do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam vận động; được một số tổ chức, dòng họ, bà con lối xóm giúp đỡ về tiền, nhân công cùng với khoản tiền tích lũy của chính hộ gia đình. Chính quyền, đoàn thể cấp xã huy động nguồn lực để khai thác vật liệu tại chỗ như cát, đá, sỏi, gỗ... để giảm giá thành xây dựng; cũng như để giúp cho những hộ nghèo có hoàn cảnh khó khăn già cả, neo đơn, khuyết tật không có khả năng tự xây nhà.