Người phác hoạ quốc kỳ Việt Nam

Được đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai mô tả lại một số lá cờ của các nước Cộng hoà Xô viết, Nguyễn Hữu Tiến nung nấu ý định vẽ lá quốc kỳ Việt Nam, tuyên truyền cho cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ.

Đêm cuối cùng trước khi rời cơ quan tuyên truyền của Đảng, từ xóm Chuồng Ngựa về Bàn Cờ, dưới ngọn đèn leo lét, Nguyễn Hữu Tiến đã thức trắng đêm vẽ đi vẽ lại trên phiến đá hình tượng lá cờ đỏ với ngôi sao vàng năm cánh tượng trưng cho cuộc chiến đấu đầy gian khổ, hy sinh của các tầng lớp nhân dân: sĩ, nông, công, thương, binh đoàn kết dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Lá cờ đỏ sao vàng năm cánh lần đầu tiên được in trên trang nhất báo “Tiến lên” cùng với bài thơ do Nguyễn Hữu Tiến sáng tác kêu gọi người Việt Nam đoàn kết chiến đấu dưới lá cờ thiêng liêng của Tổ quốc. Bài thơ ấy như sau:

Hỡi ai máu đỏ da vàng

Hãy chiến đấu dưới cờ thiêng Tổ quốc

Nền cờ thắm màu đào vì đất nước

Sao vàng tươi da của giống nòi

Đứng lên mau hồn nước gọi ta rồi

Hỡi sĩ-nông-công-thương-binh

Đoàn kết lại như sao vàng năm cánh.

(Bổ sung của DT&TĐ).

Trong khí thế sục sôi của Nam Kỳ khởi nghĩa, ngày 23-11-1940, tại đình Long Hưng là trụ sở của Uỷ ban khởi nghĩa tỉnh Mỹ Tho, lần đầu tiên lá cờ đỏ sao vàng năm cánh tung bay trước gió. Và cũng lần đầu tiên, lá cờ đỏ sao vàng năm cánh được treo cao trên các ngả đường, theo bè trên các dòng sông, dẫn đầu những đoàn người võ trang bằng gậy gộc, giáo mác, ào ạt tiến công các dinh luỹ của thực dân Pháp tại hầu hết các tỉnh Nam Kỳ. Ngọn cờ đỏ sang vàng năm cánh đã thấm máu các chiến sĩ Cộng sản quần chúng cách mạng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ 1940, mở đường cho cuộc tổng khởi nghĩa tháng 8-1945 giành chính quyền trong cả nước. Còn Nguyễn Hữu Tiến khi ấy đang trong xà lim khám lớn Sài Gòn.

Nguyễn Hữu Tiến sinh ngày 3-3-1901, ở làng Lũng Xuyên, nay thuộc xã Tiên Thắng, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Vốn có tư chất thông minh, nên vừa đến tuổi trưởng thành, anh đã có vốn chữ Hán, chữ quốc ngữ khá sâu. Anh mở trường dạy học tư trong vùng, được nhân dân gọi là giáo Hoài. Với tinh thần yêu nước, thầy giáo Hoài tìm mọi cách truyền bá những tư tưởng tiến bộ trong học sinh của mình.

Năm 1925, cụ Phan Bội Châu bị địch bắt ở Thượng Hải đưa về xử án ở Hà Nội. Nguyễn Hữu Tiến vận động học sinh và thanh niên quê anh, kéo lên Hà Nội đấu tranh đòi thả cụ Phan. Truyền đơn, khẩu hiệu đòi ân xá cụ Phan Bội Châu được tung ra khắp nơi trong huyện Duy Tiên. Năm 1926, cụ Phan Chu Trinh từ trần. Anh tổ chức một số người xuống Nam Định dự lễ truy điệu cụ Phan Chu Trinh. Anh còn tổ chức mít tinh tại quê nhà để nói lên thân thế và sự nghiệp của hai nhà chí sĩ yêu nước.

Năm 1927, anh được kết nạp vào Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội tại Lũng Xuyên. Năm 1929, anh gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và thành lập chi bộ đầu tiên ở Duy Tiên, rồi được cử làm Phó Bí thư Đảng bộ tỉnh Hà Nam.

Để chống lại âm mưu của địch và tuyên truyền đường lối cách mạng của Đảng, Tỉnh uỷ chủ trương in lại các tờ báo “Búa liềm”, “Quân nhân”, Chủ nghĩa cộng sản sơ giải (A. B. C du communisme) và cho ra tờ báo Đỏ và giao cho Nguyễn Hữu Tiến phụ trách.

Ngày 22-5-1931, Nguyễn Hữu Tiến và một số đồng chí khác bị sa vào lưới địch ở Hà Nội. Trong nhiều lần tra tấn, anh bị địch đánh gãy chân, nên sau này, anh em thường gọi anh là “Tiến què”.

Ngáy 29-2-1932, anh bị toà án Hà Nội kết án tử hình. Anh chống án. Ngày 2-5-1932, tại Hà Nội, địch phải mở phiên toà thượng thẩm và đã hạ cái án tử hình của anh xuống khổ sai chung thân. Cuối năm 1932, thực dân Pháp đưa anh ra xử một lần nữa và chúng hạ xuống 20 năm khổ sai, 20 năm quản thúc. Ngày 7-3-1933, anh bị đày lên nhà tù Sơn La. Ngày 17-11-1933, bọn thống trị đã chuyển tù chính trị ở Sơn La về Hoả Lò, Hà Nội.

Ngày 15-12-1933, chúng chuyển 150 người tù ra Côn Đảo, trong đó có các đồng chí Lê Duẩn, Trần Quang Tặng, Nguyễn Văn Phúc, Nguyễn Hữu Tiến. Ở đây, anh được cử vào ban lãnh đạo của chi bộ nhà tù, và cũng là một trong số anh em được chi bộ Đảng ở nhà tù Côn Đảo cho vượt ngục về đất liền hoạt động.

Ngày 30-4-1935, Nguyễn Hữu Tiến vượt Côn Đảo về hoạt động ở vùng Hậu Giang, phụ trách liên tỉnh ở miền Tây Nam Bộ gồm: Châu Đốc, Long Xuyên, Hà Tiên, Rạch Giá. Không ngại khó khăn gian khổ, anh đã xây dựng được nhiều cơ sở cách mạng trong vùng. Khi vùng Hậu Giang bị địch khủng bố, anh lên xây dựng cơ sở ở vùng Sài Gòn - Chợ Lớn, phụ trách cơ quan ấn loát của Đảng. Những tài liệu, sách báo in ra đã góp phần to lớn trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng; đấu tranh chống tập đoàn Tờ-rốt-kít và những phần tử cơ hội khác.

Giữa lúc phong trào cách mạng ở Nam Bộ phát triển mạnh, thì ngày 30-7-1940, Nguyễn Hữu Tiến bị địch bắt tại cơ quan in báo cùng với đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai.

Từ ngày 25 đến 29-3-1941, địch đưa anh và một số đồng chí khác ra xử ở toà án binh Sài Gòn, và buộc cho anh và các đồng chí là “xúi giục dân chúng làm rối loạn quốc gia, mưu toan lật đổ chính phủ”.

Trước những lý lẽ đanh thép phản đối những lời buộc tội vô lý của quan toà, kẻ địch không thể kết án, phiên toàn phải tạm hoãn.

Ngày 17-5-1941, địch tổ chức phiên toà xử lại và buộc Nguyễn Hữu Tiến và các đồng chí là có “trách nhiệm tinh thần đối với cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ” kết án tử hình một số đồng chí, trong đó có Nguyễn Hữu Tiến.

Ngày 28-8-1941, thực dân Pháp đã xử bắn Nguyễn Hữu Tiến tại Hóc Môn - Gia Định, cùng với các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập, Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai v.v...

Nhạc sĩ Văn Cao, tác giả bài Quốc ca, được nhà văn Sơn Tùng kể khái quát về người vẽ quốc kỳ. Bằng xúc cảm của mình, Văn Cao đã vẽ lại chân dung Nguyễn Hữu Tiến mà ông chưa hề biết mặt. Sau đó một thời gian, nhà văn Sơn Tùng gặp được em ruột của Nguyễn Hữu Tiến là ông Nguyễn Hữu Uẩn, đã từng làm Vụ trưởng Vụ Lịch sử các đảng bộ địa phương thuộc Ban Nghiên cứu Lịch sử trung ương, nhờ vậy mà Sơn Tùng có được tấm ảnh Nguyễn Hữu Tiến bóc từ hồ sơ mật thám Pháp lưu giữ tại Văn khố Đà Lạt. Nhạc sĩ Văn Cao, nhà văn Sơn Tùng và những người thân của Nguyễn Hữu Tiến nhận ra bức chân dung do Văn Cao tưởng tượng vẽ và tấm ảnh chụp không khác nhau là bao nhiêu, thật kỳ lạ.