Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ ba, 26/11/2013 20:51 (GMT+7)

Người giúp vùng đất “chết” thành vựa lúa lớn nhất Việt Nam

Giới nghiên cứu khoa học, môi trường và địa chất vẫn còn hào hứng khi nói về hiệu quả ngoài sức tưởng tượng của công trình “Nghiên cứu Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên vùng Đồng Tháp Mười giai đoạn 1980 – 1987” do PGS.TS Hồ Văn Chín- Viện Địa lý và Tài nguyên TP HCM thuộc Viện Hàn Lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cùng các cộng sự thực hiện. Hiệu quả thực tiễn của công trình ấy cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Công trình do PGS.TS Hồ Văn Chín làm chủ biên đã đưa Đồng Tháp Mười từ chỗ bị coi là mảnh đất “chết” đã “hồi sinh”, thay da đổi thịt và đang trở thành vựa lúa lớn nhất Việt Nam.

Sau năm 1975, cả nước thoát khỏi chiến tranh, đất nước thống nhất, công cuộc phục hóa và khai hoang Đồng Tháp Mười sớm được các tỉnh Đồng Tháp, Long An, Tiền Giang hoạch định kế hoạch phát triển sản xuất, giải quyết vấn đề thiếu lương thực.

Trong 6 vùng kinh tế được phân chia lúc bấy giờ, Đồng Tháp Mười được xếp vào loại khó khai thác nhất. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như đất thì nhiễm phèn nặng, mùa lũ nước bị ngập sâu và ngập lâu, nhưng mùa khô lại thiếu nước ngọt.

Đồng Tháp Mười lúc bấy giờ có gần 53% diện tích tự nhiên vẫn còn hoang hóa. Việc đi lại trong vùng chủ yếu bằng đường thủy, nhưng mùa khô thường lội bộ, băng đồng. Y tế,  giáo dục còn yếu kém. Dân cư thưa thớt, trình độ dân trí thấp, đời sống dân cư còn rất cơ cực, nhiều hộ dân còn thiếu đói.

Lúc bấy giờ, kinh tế của đất nước gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước cho rằng, khai thác vùng Đồng Tháp Mười sẽ chẳng có lợi gì, đặc biệt là trong trồng lúa.

Tuy nhiên, năm 1982, từ các kết quả thực nghiệm cụ thể, khảo sát thực tế, tập thể nhóm nghiên do PGS.TS Hồ Văn Chín dẫn đầu đã xác định được các vùng tự nhiên thích hợp cho từng đối tượng cây trồng, vật nuôi và các đối tượng khai thác tự nhiên khác của vùng đất phèn nằm giữa 2 huyện Tam Nông và Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp.

Công trình “Nghiên cứu điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên vùng Đồng Tháp Mười giai đoạn 1980 – 1987” do PGS.TS Hồ Văn Chín và cộng sự nghiên cứu đã được Chính phủ trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất, 2 Huân chương Lao động hạng Ba, 2 bằng khen của Chính phủ, danh hiệu Chiến sĩ Thi đua toàn quốc.

Mới đây nhất, công trình đã nhận được Giải thưởng Nhân tài Đất Việt năm 2013. Đây là năm thứ 2 liên tiếp, PGS.TS Hồ Văn Chín và các cộng sự nhận được Giải thưởng này trong lĩnh vực Khoa học ứng dụng.

Thế nhưng, để khắc phục những hạn chế của vùng đất bị nhiễm phèn nặng trở thành nơi người dân có thể sinh sống và trồng trọt được là cả một thách thức thách thức lớn đối với PGS.TS Hồ Văn Chín và các cộng sự.

Được sự quan tâm, ủng hộ của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt và nhiều giáo sư, nhà khoa học khác, công trình nghiên cứu của  PGS.TS Hồ Văn Chín và các cộng sự đã có những đóng góp thiết thực trong quá trình khai thác kinh tế-xã hội vùng Đồng Tháp Mười của Chính phủ giai đoạn 1985-1995.                  

Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá có hệ thống, toàn diện và có định hướng các tài nguyên thiên nhiên, điều kiện tự nhiên, tập thể nhóm nghiên cứu đã đi sâu tìm hiểu, phát hiện, đánh giá đúng đắn tiềm năng cũng như tác động của môi trường sinh thái đối với con người để có cách thức giải quyết.

Những phương án cải tạo, khai thác địa chất, thỗ dưỡng, thực vật và nguồn nước khu vực Đồng Tháp Mười đã được đưa ra và thử nghiệm. Kết quả là trong 3 năm (1988 - 1990) thực hiện chương trình khai thác Đồng Tháp Mười, diện tích lúa 2 vụ Đông Xuân - Hè Thu thay thế lúa mùa nổi, lúa 1 vụ tăng nhanh.

Thắng lợi của công trình là xây dựng được cơ sở khoa học chỉ được chỗ nào sản xuất lúa năng suất cao, giúp người dân từ bỏ tập quán sản xuất cũ chuyển sang sản xuất vụ Đông Xuân, Hè Thu và hiện nay là Thu Đông. Cho nên từ diện tích cho năng suất 1-2 tấn/ha thì bây giờ năng suất có thể lên đến 10-12 tấn/ha.

Sau nhiều năm vất vả khai phá, Đồng Tháp Mười giờ đây đã trở thành vựa lúa quan trọng của cả nước (Ảnh: Internet)

Đồng Tháp Mười cũng là một vùng đất ngập nước đầu tiên của Đồng bằng sông Cửu Long chỉ có khoảng 500.000 tấn lương thực, hiện nay đã là hơn 3 triệu tấn. Các cây trồng khác như: Cây ăn trái, mía, khóm từ chỗ không thể trồng được thì đến nay đã rất phát triển.

Thành công lớn, nổi bật nhất của quá trình khai thác Đồng Tháp Mười là làm biến đổi hoàn toàn một vùng có hệ sinh thái tự nhiên hoang dã, dân cư thưa thớt, cơ sở hạ tầng xã hội và kỹ thuật yếu kém thành một vùng có hệ sinh thái nông nghiệp phát triển với năng suất cao, dân cư đông đúc và đời sống đã được cải thiện, cơ sở hạ tầng, xã hội và kỹ thuật phát triển.

Nhận xét về những thành quả đem lại của công trình nghiên cứu vùng Đồng Tháp Mười, tỉnh Đồng Tháp, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt có một nhận xét: “Đây là lần đầu tiên tôi thấy các nhà khoa học đã may được một cái áo lành lặn, không phải áo cà sa manh mún”. Câu nói đó đã để lại ấn tượng sâu đậm, khó quên và là nguồn động viên đối với tập thể nhóm nghiên cứu để tiếp tục tục cống hiến nhiều hơn nữa cho nghiên cứu khoa học.

Tính đến nay, công trình nghiên cứu đã được 25 năm nhưng vẫn còn những giá trị áp dụng trong thực tiễn. Tuy nhiên, với việc biến đổi khí hậu, vùng đất, nước và lũ lụt diễn ra thường xuyên… luôn là những thách thức lớn đối với người dân Đồng Tháp Mười. Vì vậy, PGS.TS Hồ Văn Chín và các đồng nghiệp luôn trăn trở để khu vực này giữ nguyên được đồ phì nhiêu của đất và mong muốn khôi phục vùng đất trồng tràm.

PGS.TS Hồ Văn Chín tâm sự, chừng nào còn sức khỏe, ông sẽ tiếp tục nghiên cứu sâu về những diễn biến tự nhiên, đất đai, nước lũ và nguồn nước mặn để biến những thách thức của thiên nhiên thành lợi thế cho phát triển vùng Đồng Tháp Mười, đưa cuộc sống của người dân nơi đây ngày càng phát triển./.

Xem Thêm

Tin mới

Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.