Người già = trầm cảm?

Cô đơn đang trở thành căn bệnh phổ biến của người cao tuổi trong xã hội hiện đại. Nhiều người do nỗi buồn kéo dài, không có người dãi bày mà rơi vào trạng thái trầm cảm.

"Dịch" của xã hội

BS Nguyễn Mạnh Hoàn, Phó Giám đốc bệnh viện tâm thần Ban ngày Mai Hương (Hà Nội) cho biết, trầm cảm là một bệnh phổ biến của mọi lứa tuổi, tuy nhiên, ở người già dường như trầm cảm xảy ra thành "dịch". Tỷ lệ này thậm chí còn cao hơn ở những người sống trong những hoàn cảnh đặc biệt, chẳng hạn như trong các trung tâm điềàu dưỡng, cô đơn... Bệnh trầm cảm dễ xảy ra nhất ở những người đang mắc các bệnh thực thể như tiểu đường, tai biến mạch máu não, huyết áp cao, xương khớp.... Theo ước tính ở những người cao tuổi có các bệnh lý thực thể như trên, tỷ lệ bị trầm cảm có thể lên 20 - 35%.

ThS Trần Thị Mai Oanh, Phó Trưởng khoa Nghiên cứu Sức khỏe Cộng đồng (Viện Chiến lược và Chính sách Y tế) cho biết, yếu tố quan trọng dẫn đến gia tăng tình trạng trầm cảm ở người cao tuổi là do con cái mải lo làm ăn kiếm sống, phải bôn ba đi nơi này nơi khác nên người cao tuổi cô đơn và thấy cuộc sống không ổn định. Kết quả điều tra tại tỉnh Sơn La và Đắc Lắc cho thấy, hầu hết người cao tuổi phải tự kiếm sống, con cái ít chăm sóc. Còn ở thành thị, con cái gần như không có thời gian dành cho các cụ, thậm chí khi ốm đau cũng không có điều kiện chăm sóc phải thuê người trông nom.

Có thể dự phòng?

BS Hoàn cho hay, trầm cảm đồng hành với các loại bệnh tật là một vấn đề đặc thù của người cao tuổi: bệnh lý tuyến giáp, thấp khớp, đột quỵ, tiểu đường hoặc Parkinson… đôi khi làm che giấu các triệu chứng của trầm cảm. Người cao tuổi bị trầm cảm có thể không biết mình bị trầm cảm. Thay vào đó, họ than phiền về triệu chứng bệnh cơ thể như rối loạn tiêu hoá, triệu chứng bệnh tim, đau nhức cơ, rối loạn trí nhớ và khả năng tập trung, nói chung là thể lực sút kém. Khi đó, rất khó để kết luận đâu là triệu chứng bệnh thực thể, đâu là do trầm cảm. Tuy nhiên, khi điều trị trầm cảm, các triệu chứng trên cũng giảm đi.

Trầm cảm nếu không được điều trị sẽ dẫn đến hậu quả là chất lượng cuộc sống giảm, hạn chế khả năng làm việc cũng như sinh hoạt hàng ngày, làm cho các bệnh đa khoa khác nặng hơn, diễn biến xấu nhất của bệnh trầm cảm là ý tưởng và hành vi tự sát.

Theo BS Hoàn, trầm cảm ở bất cứ người ở độ tuổi nào cũng là một trạng thái tâm lý bất ổn, cần được sớm giải phóng. Vì ở người cao tuổi, nhiều cơ quan trong cơ thể đã bị lão hóa, trầm cảm có thể diễn tiến thành bệnh Alzheimer và các hình thức khác của chứng mất trí nhớ.

Tuy nhiên, bệnh trầm cảm ở người già có thể được làm dịu đi bằng những can thiệp mang tính cộng đồng. Người cao tuổi cần được giúp đỡ để thoát khỏi tình trạng bị cách ly hoặc cô đơn. Các cuộc dã ngoại là hướng tốt nhất cho những trường hợp này. Ngoài ra, gia đình nên hướng người cao tuổi tự rèn luyện sức khỏe hoặc thường xuyên đưa họ đi thăm hỏi bạn bè, người thân.

Nếu có thể, nên tạo hoàn cảnh tiếp tục hoạt động nghề nghiệp cho họ, hoặc tổ chức học thêm để bổ sung kiến thức, tăng khả năng giúp đỡ con cháu.

Điều trị bằng thuốc chống suy nhược cũng góp phần mang lại hiệu quả; cần lưu ý đến tác dụng phụ và nên dùng với liều lượng thấp. Các loại thuốc an thần cũng giúp người già giảm nguy cơ bị kích động. Nếu chúng không mang lại hiệu quả thì liệu pháp sốc điện có thể được áp dụng.

Triệu chứng trầm cảm

- Chán nản hoặc dễ cáu, cảm thấy bản thân sống không có ý nghĩa, không tham gia hoặc không mặn mà với những hoạt động hằng ngày, dễ tức giận, dễ bị kích động.

- Thay đổi khẩu vị thường ăn, ăn không ngon miệng, trọng lượng cơ thể thay đổi (sút hoặc tăng cân), khó ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm, tỉnh giấc sớm, thèm ngủ ngày...

- Mệt mỏi, mất tập trung, giảm trí nhớ, tư duy khác thường, có ý nghĩ phạm lỗi và ý định tự vẫn, thậm chí có kế hoạch hoặc đã thử tự vẫn.

Bà Đinh Thị Liệng, 73 tuổi, thôn Quang Trung, xã Tây Đô, huyện Hưng Hà, Thái Bình.

Bà Nguyễn Thị Tuôn, 76 tuổi, xóm 7, xã Đông Đô, huyện Hưng Hà, Thái Bình

Bà Nguyễn Thị Thoa, 65 tuổi, A3 Khu tập thể Cầu Đơ 1, TX Hà Đông, Hà Tây

Mình trông nom nhà cửa và chăm sóc các cháu để con cái đi làm. Nhiều khi con cái cũng không hiểu bố mẹ. Đối với người già, tuy vật chất cũng quan trọng nhưng tinh thần lại cần hơn. Con cái cho mình ăn ngon nhưng đối xử với mình chẳng ra cái gì thì mình cũng chẳng thể nuốt nổi. Gia đình chúng nó lục đục thì mình khoẻ làm sao được.

Nguồn: KH&ĐS Số 104 Thứ Sáu 29 - 12 - 2006