Ngôi nhà truyền thống của người Việt
Mới đây, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam vừa chính thức khánh thành việc phục dựng toàn bộ ngôi nhà của người Việt cách nay khoảng trăm năm. Đây là một khuôn viên gồm nhà chính, nhà ngang, nhà ăn, nhà bếp, hòn non bộ, bể nước, giếng khơi, chuồng trâu bò, sân gạch, vườn cây…
Nhà Việt truyền thống là nhà trệt, khung nhà dựng trên nền đất hoặc nền gạch. Vật liệu đều làm từ những chất liệu truyền thống có sẵn như tre, gỗ, bương, vầu, xoa, lá cọ, lá dừa, rơm rạ, cỏ tranh, bổi…
Sau này, nhiều nhà làm bằng một số vật liệu vững chắc hơn như gạch, ngói làm từ đất nung…Tất cả những nguyên vật liệu này đều là thực vật và đất hay cây và đất. Đó là hai nguyên lý: dương và âm. Đó là sự hài hoà nhà cửa với thiên nhiên.
Khuôn viên ngôi nhà là sự thể hiện đầy đủ quan niệm hài hoà với tự nhiên và xã hội của người Việt xưa.
Khi làm nhà người Việt thường trồng thêm cây cối quanh nhà: bụi tre, rặng xoan, vài gốc mít, cau, dừa… Cây cối vừa tạo cảnh quan vừa là nguyên liệu tiềm năng cho những ngôi nhà sau đó cho con cháu. Cây cối còn tạo cảnh quan, cải tạo khí hậu. Trước nhà hướng nam thường có những cây cao như cây cau để không che ánh nắng và có gió mát, phía sau nhà có cây rậm hơn như chuối để kín đáo và che gió lạnh. Phía tây trồng cây tán lớn che nắng ban chiều, phía đông có ao để có nhiều ánh nắng ban mai.
Nhà ở luôn bố trí có sân, hồ bán nguyệt hay tấm bình phong xây gạch, có khi chỉ là khóm hoa cát tường, bụi cây phát tài, đến ba bậc thềm nối liền vào hàng hiên. Ngoài ra mảnh vườn với hàng dậu mồng tơi, dâm bụt… vừa thoáng vừa tạo sự ngăn cách cần thiết cách biệt trong- ngoài. Đây cũng là cách tạo bình an cho người trong nhà. Đó là tạo sự tĩnh - động hay âm - dương cho ngôi nhà làm hài hoà chủ- khách.
Trong nhà bao giờ cũng có gian đặt bàn thờ tổ tiên. Đó là nếp nhà, có trên có dưới, hai thế giới âm dơng hòa đồng, kết nối linh thiêng - trần tục, kết nối cũ- mới; tổ tiên - con cháu. Nhà bao giờ cũng có số gian lẻ thể hiện sự phát triển sinh xôi, có gian chủ-khách, có gian vợ - chồng (vợ ở trong buồng). Tất cả đều theo nguyên lý âm-dương.
Khi làm nhà đều chọn ngày lành tháng tốt. Cách kích thước làm nhà đều theo chuẩn mực vàng của chiếc thước làm nhà quy chuẩn luôn được gác trên nóc nhà để sau này khi sửa chữa, trùng tu thế hệ sau theo đó mà kế tục.
Nguồn: KH&ĐS Chuyên đề NTDTTS&MN Số 4 24/11/2006
