Nghiên cứu đánh giá độ nguy hiểm sóng thần ở vùng bờ biển Việt Nam

Các nhà khoa học thuộc Viện vật lý địa cầu (Viện khoa học và công nghệ Việt Nam) đã thực hiện nghiên cứu “đánh giá độ nguy hiểm sóng thần ở vùng bờ biển Việt Nam và đề xuất các giải pháp phòng tránh”, do GS.TS. Nguyễn Đình Xuyên chủ nhiệm đề tài. Việc khảo sát được tiến hành ở 33 điểm từ Móng Cái đến Cà Mau. Qua nghiên cứu tài liệu, ghi chép, điều tra và xem xét các điều kiện tự nhiên gây ra sóng thần, mà chủ yếu là do động đất, nhóm của GS. Xuyên nhận định: nguy cơ sóng thần ở vùng bờ biển Việt Nam xuất phát từ các vùng nguồn tiềm ẩn trong vùng biển Đông, đó là các vùng nguồn động đất mạnh (cường độ thấp nhất là 6,5 độ Richter), các đới hoạt động núi lửa, các đới trượt lở ven bờ và dưới đáy biển.

Nhóm đã nghiên cứu các biểu hiện trên địa hình đáy biển, hoạt động của đứt gãy ở kinh tuyến 109 độ. Ở đây có 2 - 3 đứt gãy bậc 1 - 3 phát triển dọc thềm và rìa thềm lục địa Trung bộ và Nam bộ. Hoạt động của đứt gãy kinh tuyến 109 độ còn tạo ra quá trình phun trào núi lửa phát triển dọc dài biển.

Một nghiên cứu khác của nhóm các nhà địa vật lý do TS. Phạm Năng Vũ chủ nhiệm đề tài cho thấy các hoạt động kiến tạo trẻ ở vùng biển Bắc bộ, Trung bộ và Nam bộ đang hoạt động mạnh lên đáng kể. Các hoạt động này là nguyên nhân gây ra động đất nhiều thế kỷ qua, ít nhất từ năm 1882 đến nay. Theo điều tra, khảo sát của GS.TS. Cao Đình Triều, cách đây khoảng 145 - 150 năm, đã từng có những con sóng cao hơn ngọn tre tại vùng biển Diễn Thịnh, Diễn Châu, Nghệ An, nơi có ngày giỗ của nhiều người trong 1 ngày (18/8). Cùng với nhiều căn cứ ở các nơi khác nhau, GS.TS. Triều cho là có thể Việt Nam đã từng có sóng thần.

Đến nay, Viện khoa học và công nghệ Việt Nam đã thành lập Trung tâm báo tin động đất, cảnh báo sóng thần theo quyết định 264/2006/QĐ-TTg ngày 16/11/2006 và QĐ78/QĐ-TTg ngày 29/5/2007. Đây là đầu mối quốc gia chịu trách nhiệm thông tin, cảnh báo về động đất, sóng thần của Việt Nam . Kết quả quan trắc, số liệu của các trạm khí tượng thủy văn biển được tự động chuyển về Trung tâm để có thể kiểm tra ngay trên mạng lưới các trạm quan trắc động đất của Viện vật lý địa cầu. Khi có các thông tin của các đài quan trắc về, Trung tâm xử lý và đối chiếu ngay với thông tin của quốc tế, chỉ sau 10 phút có thể biết tin chính xác và báo trước khi có sóng thần 2 giờ. Hiện nay, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận và dùng các phần mềm có thể xử lý ngay, rất nhanh các dữ liệu (khoảng 5 phút). Qua đó, có thể báo được ngay vị trí, tâm tốc độ động đất, thông tin sóng thần. Với cơ sở thông tin đó, các bộ, ban ngành có thể có ngay kế hoạch triển khai ứng phó. Các nhà khoa học đang phát triển quy trình công nghệ nhanh, chính xác để tiến tới dự báo được từ xa và thời điểm xảy ra động đất, sóng thần.

Ngoài ra, Viện vật lý địa cầu sẽ xây dựng bản đồ chi tiết các tỉnh ven biển để phòng chống động đất và thiệt hại về nhà cửa, con người. Bản đồ có thể in ra để cảnh báo.

Hiện cả nước ta có hơn 30 trạm quan trắc động đất trên đất liền và trên biển. TP.HCM và ĐBSCL dự định sẽ xây dựng 6 trạm hòa vào hệ thống trên, với kinh phí ước tính không dưới 8 tỷ đồng.