Liên hiệp các hội và khoa học kỹ thuật Việt Nam
Thứ ba, 27/02/2007 17:52 (GMT+7)

Nét riêng của tiếng cười trong ca dao An giang

Trước hết, đó là tính chiến đấu cao trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Có người cho rằng người Nam Bộ gắn bó nhiều với nhà Nguyễn, từ các đời chúa Nguyễn rồi sau đó là triều đình nhà Nguyễn đã có công trong việc khai phá, phát triển vùng đất phương Nam và đã để lại những dấu ấn không phai mờ trong tâm trí nhân dân, cho dù sau này như lịch sử đã ghi rõ: nhà Nguyễn đã hèn nhát nên để mất nước ta vào tay thực dân Pháp. Quả thực, thái hậu Từ Dũ, hoàng hậu Nam Phương là người Nam Bộ, kinh Vĩnh Tế, lăng Thoại Ngọc Hầu còn đó và nhiều di tíchlịch sử, văn hoá cũng còn đó. Nhưng nhân dân An Giang rất công bằng. Họ ca ngợi người có công với nhân dân nhưng với triều đình nhà Nguyễn thì họ phê phán rất thẳng, rất gay gắt. Đây là những câu ca do ông Lê Văn Huyện sinh năm 1937, người xã Mỹ Hiệp, huyện Chợ Mới cung cấp.

-                                       Bảo Đại là cháu Gia Long

     Là con Khải Định, là dòng Việt gian

-                                       Gia Long cõng rắn cắn gà nhà

     Giầy mả ông bà, Bảo Đại rước voi

    Ai ơi phải nhớ mấy lời

     Đừng cho kẻ hại giống nòi mọc lên.

Với người Việt Nam ta, chửi ai cứ chửi còn đem cả tông ti họ hàng người ta ra mà chửi thì không phải bao giờ cũng được chấp nhận. Nhưng nhân dân An Giang đã chấp nhận chửi cả tông ti họ hàng nhà Nguyễn. Từ vua khai quốc Gia Long đến vua cuối cùng Bảo Đại.

Một câu ca dao khác, sưu tầm được ở một vùng rộng khắp, từ Mỹ Long (thành phố Long Xuyên) đến Vĩnh Ngươn, Châu Phú A, Vĩnh Mỹ (huyện Châu Đốc), từ Hiệp Xương, Phú Thọ, Phú Bình (huyện Phú Tân) đến Phước Thạnh, Phú Hội, Vĩnh Lộc (huyện An Phú), từ Bình Long, Mỹ Phú, Vĩnh Thạnh Trung (huyện Châu Phú) đến Lương Phi (Tri Tôn)... đã nói lên những ghi nhận của nhân dân An Giang với tội bất nhân, ác độc của Tự Đức:

Chiều chiều bắt két nhổ lông

Két kêu bớ Tự sao mày ác nhơn?

Bất nhơn chi lắm bớ mày

Tiền vay bạc mượn tới ngày nợ treo.

Nợ treo thì trả nợ treo,

Qua đi qua bán bánh bèo qua trả nợ treo

Câu cuối của bài ca không phải chỉ có tám chữ theo lẽ thường của thể lục bát. Nó có vẻ thô ráp, nó có tới mười chữ, nó phá cách như sự bất cần đời của người dân, người đang muốn phá tung hết mọi thứ cùm kẹp tàn ác bất nhân của triều đình phong kiến.

ở An Giang cũng như Nam Bộ nói chung, đạo Phật rất được sùng mộ. Nhưng nhân dân An Giang cũng có thái độ rất sòng phẳng. Theo đạo Phật hoặc tôn trong đạo Phật, kính trọng Đức Phật nhưng không thể không chê những kẻ đội lốt tu hành, những kẻ đi tu mà không trót đường tu.

A di đà Phật

Chùa chật cho nên

Hai cô nằm ngủ hai bên

Thầy chen vào giữa trùm mền cho vui.

Hình ảnh “trùm mền cho vui” rất hài hước, lí do để phải trùm mền chung như vậy cũng rất hài hước. Đó là tại “chùa chật”. Thực ra cửa chùa không chật, nó luôn rộng mở với mọi người lỡ bước sa chân, nó chỉ chật với những người như tên thầy tu kia. Và đây là thái độ của nhân dân với ông thầy chùa ăn cả thịt chó:

Con chim ăn quả bồ nu

Ai làm nên nỗi thầy tu đeo xiềng?

Thầy tu ăn nó cà riềng,

Em thưa quan cả đóng xiềng thầy tu.

Tôi đã hỏi nhiều ngưởi và được biết rằng: tiếng Nam Bộ có nhiều từ bắt đầu bằng tiếng “bồ” (như “bồ bồ, bồ hố, bồ hong, bồ ột, bồ tèo, bồ tọt, bồ xoè...) nhưng không có từ nào là “bồ nu”. Chắc chỉ là từ đưa đẩy cho vần với chữ “tu” ở câu dưới. Cũng có thể đó là một “dị quả” tương đương với sự dị dạng của ông thầy tu kia.

Tiếp theo là nội dung chống đối, châm biếm, cười vui trước tất cả mọi thói xấu trong xã hội: từ những cô gái tham tiền không lấy trai An Giang mà đi lấy Ba Tàu đến những cô gái gian dối, lông bông, ham chơi, lười lao động, “nằm đâu ngủ đấy lại toan chê chồng”, từ các cô gái thích ghẹo trai khiến “Cái miệng méo xệch như quai chèo đò” đến những cô gái thích ăn diện thích khoe mẽ ngoài cho dù “đen thủi đen thui” từ những cô gái tính tình nhỏng nhảnh như con chuồn chuồn “khi vui nó đậu khi buồn nó bay” đến anh chàng bất tài “Trói gà còn sợ gà bay” “Lại còn lên núi giang tay bắt hùm” hoặc sợ vợ mà còn nguỵ biện:

Đàn ông sợ vợ thì khôn

Vợ nạt hết hồn mới đáng mày râu

Hình ảnh con quạ lôi anh hở mông chui đầu trong đống rạ ấn tượng biết bao? Những câu ca chống thói nhậu nhẹt “sáng say chiều xỉn bỏ đàn con thơ”, khiến “tan hoang cửa nhà” có thể tìm thấy rất nhiều trong ca dao An Giang. Đôi khi lại có cả những câu chống cả cha mình, khi người mình ham nhậu nhẹt.

Cò kè cúc kích cù nhằng,

Có ai uống rượu cho bằng tía tôi?

Uống rồi ngã tới ngã lui

Đút đầu vô bụi, chổng khu la làng.

Đây là một câu ca đặc biệt Nam Bộ từ câu mở đầu có vẻ như vô nghĩa, đến danh xưng “tía” để gọi cha, cho cả đến hình ảnh “Đút đầu vô bụi chổng khu la làng” của người cha đáng trách mà cũng đáng thương.

Về cách thức thể hiện, ca dao An Giang cũng có những câu giống như ca dao toàn dân, bóng bẩy, xa gần kiểu như: “Chim tham ăn sa vào vòng lưới, cá tham mồi mắc phải lưỡi câu”... nhưng nổi bật nhất vẫn là những câu ca với thuật “treo cao, quật mạnh” để tô đậm vẻ đáng chê cười trách cứ.

Trống treo tại chợ Mỹ Lồng

Chữ đề tên bậu: “Có chồng lấy trai.”

Ngoài ra, cũng phải kể tới cách vận dụng ca dao toàn dân vào những nội dung riêng của vùng, của địa phương rất tài tình. Này là một câu gieo vần trắc có gốc gác là một câu ca dao toàn dân:

   Tưởng nước giếng cạn, anh nối sợi dây cụt,

   Ai dè nước sâu anh bị hụt sợi dây.

Này là câu chỉ có gốc gác toàn dân ở câu mở đầu:

   Cái cò, cái vạc, cái nông,

   Ba cái lười học lông bông suốt ngày.

   Bi da, điện tử, đánh bài,

   Cuối năm thi rớt, nằm dài ăn roi.

Này là câu có gốc gác từ ca dao Nam Bộ nói chung:

   Ví dầu cầu ván đóng đinh,

   Cầu tre lắt lẻo gập ghình khó đi,

   Khó đi anh cũng ráng đi,

   Sòng bài tụi nó đang bày bên kia.

Tuy nhiên, người An Giang cũng như người Nam Bộ nói chung, trong cuộc sống khẩn hoang khai phá gian nan, cực nhọc, họ rất cần tiếng cười vui. Cười vui cả cái đáng cười và cả là ... chỉ để cười cho vui.

Đây là cái đáng cười hay chỉ để cười cho vui?

Taymang cặp táp bè bè,

Tưởng là cán bộ ai dè giác hơi!

Còn các anh tự hào là người cao ráo oai phong hay các anh lùn lùn đường bệ. Hãy coi chừng, bởi vì:

Tướng anh mập mập lùn lùn,

Em tưởng cái thùng em quẳng xuống ao.

Tướng anh ốm ốm cao cao,

Em tưởng cây sào em thọc cầu tiêu.

Lại có những câu mà ở nhiều miền khác, tỉnh khác có thể bị coi là hốn láo, bất hiếu bất nghì nhưng vẫn được lưu truyền ở An Giang:

Vái trời cho má rụng răng,

Con mua chục mía con ăn một mình.

Còn cánh làm trai, các anh phải luôn luôn cảnh giác coi chừng. Nghe tới câu “Làm trai cho đáng nên trai” chớ vội liên tưởng tới câu “Xuống đông đông tĩnh lên đoài đoài yên” mà vội mừng.

Làm trai cho đáng nên trai,

Đi đâu cũng có bộ bài sau lưng.

Văn học dân gian là những sáng tác văn học do nhân dân sáng tác và lưu truyền... Văn học dân gian cũng là những sáng tác nghệ thuật ngôn từ như văn học viết. Văn học dân gian lại cùng với văn học viết hợp thành nền văn học dân tộc...(Văn học 10, Tập 1, GD, 1966). Đó là câu chữ đã được dạy cho học sinh phổ thông trung học. Nhưng để cho học sinh chuyển nhận thức đó thành ý thức và thành tình cảm yêu thương với văn học dân gian thì còn là cả một con đường dài. Các trường trung học phổ thông An Giang với sự giúp sức của Trung tâm Văn hoá và Ngôn ngữ ĐBSCL thuộc Hội Ngôn học Việt Nam đã tổ chức sưu tầm văn học dân gian An Giang trong năm học 2004-2005. Đợt sưu tầm này thu thập từ hơn 12000 người, được tới vài chục chục ngàn tư liệu quả là việc làm rất có ý nghĩa với việc khai thác, tập hợp văn học dân gian cho tỉnh An Giang và có ý nghĩa giáo dục to lớn tới các thế hệ học sinh. Xin giới thiệu đôi nét về cách cười trong một bộ phận ca dao An Giang như trên để bạn đọc tham khảo.

Xem Thêm

Điện gió và điện mặt trời ở tỉnh Ninh Thuận- Nhìn từ hội thảo
Từ ngày 21/9 đến ngày 22/9/2022, tại khách sạn Sài Gòn-Ninh Chữ (Ninh Thuận). Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội) phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh Ninh Thuận, tổ chức Hội thảo “Chuyển dịch năng lượng hướng tới sự phát triển bền vững tại Việt Nam”
Giải pháp chiếu sáng thông minh được vinh danh “Top Công nghiệp 4.0 Việt Nam - Industrie 4.0 Awards” lần thứ Nhất
Chiếu sáng là một trong những vấn đề cần thiết trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Thời gian qua, Công ty TNHH Signify Việt Nam đã luôn đi đầu trong việc triển khai công nghệ “chiếu sáng thông minh” góp phần làm đẹp cảnh quan, môi trường để chuyển đổi lên thành phố thông minh và nâng cao chất lượng sống cho dân cư đô thị.
Tiền Giang: 2 học sinh lớp 11 sáng tạo ra 5 sản phẩm đạt giải Cuộc thi cấp huyện
Tham dự Lễ tổng kết Cuộc thi sáng tạo thanh, thiếu niên và nhi đồng huyện Tân Phú Đông lần thứ VIII, năm 2021 – 2022, điều gây ấn tượng với đại biểu tham dự là 2 em Võ Hoàng Anh, Lê Thành Trọng, học sinh lớp 11, Trường THCS và THPT Phú Thạnh, huyện Tân Phú Đông có 5 sản phẩm được trao giải Cuộc thi câp huyện; trong đó, có 2 sản phẩm đoạt giải Nhất. Xin giới thiệu cùng độc giả.
Tìm giải pháp phát triển sản xuất trầm hương tại Việt Nam
Trầm hương Việt Nam được các chuyên gia đánh giá có chất lượng tốt nhất thế giới. Tuy nhiên, với cách khai thác như trước đây, trầm hương tự nhiên đang ngày càng cạn kiệt và có nguy cơ biến mất; trong khi sản phẩm từ phương pháp tạo trầm bằng hóa chất vừa kém chất lượng, lại không an toàn cho người sử dụng và cũng làm mất đi thương hiệu của trầm hương Việt Nam nếu xuất khẩu ra nước ngoài…

Tin mới

Đồng Tháp: Hội thảo “Chuyển đổi số trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh
Ngày 28/9/2022, tại Khu Du lich Mỹ Trà, thành phố Cao Lãnh, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Đồng Tháp phối hợp với Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo tư vấn: “Chuyển đổi số trong nông nghiệp và phát triển nông thôn trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp – Thực trạng và giải pháp”.
Yên Bái: Hội thảo "Lập kế hoạch lồng ghép các hoạt động của Dự án vào Kế hoạch của nhà trường"
Ngày 23/9/2022, tại xã Nậm Khắt, huyện Mù Cang Chải, Trung tâm Phát triển khoa học công nghệ và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng Yên Bái (YENBAI CDSH)đã phối hợp với các bên liên quan đã tổ chức Hội thảo "Lập kế hoạch lồng ghép các hoạt động của Dự án vào Kế hoạch của nhà trường".
Đảng đoàn Liên hiệp Hội Việt Nam làm việc với Tỉnh uỷ Ninh Thuận
Ngày 21/9, Đoàn công tác của Đảng đoàn Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Liên hiệp Hội Việt Nam) do TSKH. Phan Xuân Dũng, Bí thư Đảng Đoàn, Chủ tịch Liên hiệp Hội Việt Nam làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc với Tỉnh uỷ tỉnh Ninh Thuận về công tác tập hợp, phát triển đội ngũ trí thức và sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh uỷ đối với hoạt động của Liên hiệp Hội tỉnh Ninh Thuận.
Bắc Giang: Liên hiệp Hội ký kết hợp tác với Viện Kinh tế và Chính trị thế giới
Ngày 22/9/2022, tại Viện Kinh tế Chính trị thế giới, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Giang với Viện Kinh tế và Chính trị thế giới đã ký kết Thỏa thuận hợp tác về nghiên cứu khoa học, tư vấn, phản biện chính sách và đào tạo nguồn nhân lực khoa học xã hội giai đoạn 2022-2025.
Vĩnh Long: Trao giải cho 39 mô hình, sản phẩm tham dự Cuộc thi cấp tỉnh
Ngày 25/9/2022, tại hội trường Tỉnh Ủy Vĩnh Long, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh (Liên hiệp Hội) phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo; Tỉnh Đoàn Vĩnh Long tổ chức Lễ tổng kết Cuộc thi Sáng tạo thanh, thiếu niên nhi đồng tỉnh Vĩnh Long lần thứ XI, năm học 2021 – 2022 (gọi tắt là Cuộc thi) và Phát động Cuộc thi lần thứ XII, năm 2022-2023.
Cần thúc đẩy ứng dụng kết quả các đề tài, công trình khoa học vào phát triển kinh tế - xã hội địa phương
Ngày 23/9, tại Thành phố Đà Nẵng, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (LHHVN) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức Hội thảo Thúc đẩy ứng dụng, chuyển giao khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Đề cao trách nhiệm trong quá trình sửa Luật Đất đai
Có nhiều nội dung mới như làm rõ phạm vi quy định của Luật Đất đai với các luật khác có liên quan; quy định cụ thể hơn quyền và trách nhiệm của Nhà nước với vai trò là đại diện chủ sở hữu, thống nhất quản lý đối với đất đai...
Nâng cao chất lượng hoạt động của Liên hiệp Hội
Trong nhiệm kỳ 2021-2026, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Vĩnh Long đã tuyên truyền, phổ biến các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về đoàn kết, tập hợp đội ngũ trí thức, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần xây dựng đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.