Mùa nước đen về

Lao đao vì nước đen

Đã thành lệ, ba bốn năm nay, mỗi năm lại có vài lần những dòng nước đen ngòm, bốc mùi nồng nặc đổ về đoạn sông nhánh của sông Nhuệ chảy qua huyện Duy Tiên (còn gọi là sông Châu Giang). Người dân ở đây quen gọi là mùa nước đen. Từ đầu năm 2006, đã có hai đợt nước như thế về đây. Đợt thứ hai này bắt đầu từ ngày 4/12/2006.

Ngày 9/12/2006, phóng viên KH&ĐS đã tìm gặp các hộ nuôi cá lồng trên sông Tắc Giang (nhánh sông này xa xưa vốn nối liền Châu Giang với sông Hồng, giờ đây như một cái hom nước tập trung các hộ nuôi cá lồng của tỉnh Hà Nam) thuộc xã Hợp Lý, huyện Lý Nhân. Anh Phạm Quang Nghĩa chủ gần một hécta mặt nước sông đang lo sốt vó khi biết tin dòng nước đen đã về. Năm ngoái khi ba lần nước đen về, gia đình anh đã mất trắng ba vụ cá, tổn thất khoảng 30 triệu đồng.

Chị Trần Thị Lâm, thôn Dũng Kim, chủ một lồng cá gần đó lo lắng: "Đợt nước này nếu còn kéo dài, cống Điệp Sơn không mở để ngăn nước đen chảy vào sông Đáy thì chắc chắn nước bẩn sẽ thâm nhập vào đoạn hom này. Cá sẽ lại chết nổi trắng đầy sông".

Các hộ nuôi cá ở đây coi sự thiệt hại hàng năm do nước bị ô nhiễm như rủi ro tất yếu. Họ lo lắng nhưng chịu bó tay, không có biện pháp nào để tự cứu mình. Bởi có thu hoạch sớm thì không có chỗ bảo quản, bán tống bán tháo thì cũng không có ai mua xuể.

"Đen" vẫn phải dùng

Đang là mùa khô, các con kênh tưới nội đồng đang dẫn nước từ Châu Giang vào các đồng sâu để tưới cho rau vụ đông. Những dòng nước đen mặc nhiên được xả vào kênh Chợ Lương, xã Yên Bắc, Duy Tiên. Bác nông dân Trần Minh Hải, đội 6, đang bó lại chỗ rò đoạn ống bơm nước vào cánh đồng rau nhà mình phàn nàn: "Không lấy nước ở đây thì biết lấy ở đâu? Đang mùa khô hạn có nước là tốt lắm rồi. Nước đen mùi kinh lắm nhưng vẫn phải dùng, còn có cái tưới tắm cho vụ rau này chứ. Cây sống thì người mới sống được".

Ông Nguyễn Tiến Dũng, Phó GĐ TT Quan trắc Phân tích TNMT tỉnh Hà Nam cho biết: "Qua phân tích mẫu nước sông Châu Giang lấy ở đoạn chợ Lương, cho thấy tất cả các chất độc hại đều vượt quá tiêu chuẩn. Đặc biệt, lượng amôni tăng 320 lần so với tiêu chuẩn cho phép. Hàm lượng COD, một chất hữu cơ hoà tan trong nước, thủ phạm gây ra màu đen và mùi hôi thối cao hơn 5 lần tiêu chuẩn. Khi nước sông Đáy không đủ hoà loãng thành phần này, tình trạng mất nước sẽ xảy ra vì nước sạch sinh hoạt được lấy từ sông này ở đoạn Thị xã Phủ Lý.

"Sơ tán" vì ô nhiễm

Đoạn sông Nhuệ chảy qua huyện Kim Bảng rơi vào tình trạng tệ hại hơn rất nhiều vì nước trở nên đen quánh từ bao giờ. Ngay bên cống Nhật Tựu điều tiết lưu lượng nước của sông Nhuệ là chợ Đại có đông người chen chúc mua bán thực phẩm, rau xanh bên dòng sông màu đen. Kể về sự ô nhiễm trầm trọng nơi đây, ông Nguyễn Quốc Tuấn, Trạm trưởng Y tế xã Nhật Tựu, cho biết: "Các ca cấp cứu vì rối loạn tiêu hoá cấp tính xảy ra thường xuyên. Nguyên nhân vì vẫn có người dân coi thường sức khoẻ, ăn cá đánh bắt dưới sông hoặc rau xanh được rửa qua. Bệnh đường ruột ở cả trẻ em và người lớn xuất hiện tập trung ở các xóm ven sông". Vừa nói ông vừa chỉ cho thấy su hào, bắp cải, rau cần… úa màu vàng khè được bày bán ở chợ.

Theo ông Nguyễn Mạnh Đán, Chủ tịch xã Nhật Tựu, đã từ ba năm nay đoạn sông Nhuệ thuộc địa phận xã đã trở nên đen kịt, bốc mùi xú uế quanh năm không theo con nước từng đợt như trước đây. Các kênh mương nội đồng vẫn phải đón nhận nguồn nước chính này để phục vụ nhu cầu nước tưới nông nghiệp toàn xã.

Bà con sinh sống ở khu vực ven sông thuộc đội 1, 2, 6, vẫn ngày ngày sống trong tình trạng ô nhiễm. Chị Đàm Thị Hoa, nhà ở xóm 2 ngay gần cống Nhật Tựu, sau mỗi lần sinh lại phải "sơ tán" về quê ngoại. Nhưng không thể ở rịt đó mãi được, hai đứa bé con chị hơn nhau một tuổi, đứa lớn đang lê la dưới nền nhà, đứa bé đang bú mẹ say sưa trong cái không khí bốc mùi nước bẩn.

Ông Đỗ Quang Cừ, GĐ Sở TNMT Hà Nam:

Phải xử lý triệt để từ đầu nguồn Hà Nội

Để chống úng ngập cho Hà Nội, đập Thanh Liệt vẫn phải tháo nước vào sông Nhuệ. Sau hai lần mưa lớn gây ngập úng tại Hà Nội, trong vòng 3 tháng qua là hai lần nước đen xuất hiện ở Hà Nam năm nay. Ngay cả khi đóng hoàn toàn đập Thanh Liệt cũng chỉ hạn chế được 80% nguồn nước đen, lượng nước ô nhiễm còn lại của tỉnh Hà Tây đưa về chưa thể ngăn được". Việc ngăn chặn hoàn toàn sẽ không giữ được sự ổn định của hoàn lưu sông Nhuệ. Chỉ có xử lý ô nhiễm triệt để ngay từ nguồn nước thải ở Hà Nội, Hà Tây trước khi đổ ra sông Nhuệ mới giữ được nguồn nước sạch cho vùng hạ lưu như Hà Nam.

Nguồn: KH&ĐS Số 101 Thứ Hai 18/12/2006