Một số biện pháp quản lý đất trồng cây có múi

Đất có vai trò rất quan trọng, là môi trường sống của cây lâu năm và cây có múi có bộ rễ ăn sâu vào đất. Đất không chỉ là giá thể cho sự phát triển của cây mà còn cung cấp không khí, nước và tất cả những dinh dưỡng thiết yếu cho bộ rễ. Những đặc tính lý hoá của đất sẽ quyết định sự tồn tại của các loại dinh dưỡng khác trong đất cũng như khả năng hấp thu dinh dưỡng của bộ rễ, những đặc tính nầy ảnh hưởng rất lớn đến sự sinh trưởng và chất lượng trái của cây có múi.

Để trồng cây có múi thành công, đòi hỏi phải có sự quản lý đất tốt. Bên cạnh đó, việc tưới nước và bón phân đúng cách cũng là nguyên nhân thúc đẩy sự phát triển của cây, làm tăng năng suất và chất lượng trái cây có múi. Bón phân không đúng lúc, bón quá nhiều hoặc quá ít sẽ làm lãng phí phân bón, tiền bạc.

Chọn đất trồng:Cây có múi có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau nhưng vườn trồng phải đảm bảo tiêu thoát nước tốt, đất thoáng khí và không có tầng đất cứng, sự hiện diện của tầng nầy sẽ cản trở sự phát triển của bộ rễ. Đất cát pha thịt hay đất thịt có chiều sâu tầng canh tác ít nhất là 1 m, tơi xốp, thoáng khí là những loại đất lý tưởng, thích hợp để trồng cây có múi. Nếu vườn trồng thoát nước kém vào mùa mưa, bộ rễ cây sẽ bị ngập úng dẫn đến sự xuất hiện của nhiều loại bệnh hại cây trồng. Vì vậy, khi làm vườn cần chú ý đến hệ thống tiêu thoát nước cho vườn.

Hệ thống tiêu thoát nước: Mực thuỷ cấp cao là một trong những lý do chính dẫn đến tình trạng thoát nước kém. Đất có kết cấu chặt (đất bị nén), là loại đất có chứa hàm lượng sét cao hoặc có những thay đổi đột ngột về kết cấu cũng có ảnh hưởng rất lớn đến khả năng tiêu thoát nước. Vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long lên liếp trồng cây là phương pháp tốt nhất cho những vườn cây có khả năng thoát nước kém. Bên cạnh đó, làm mương, rãnh thoát nước hoặc thiết kế hệ thống ống thoát nước (lót đá, gạch) cũng là giải pháp thích hợp để cải thiện khả năng tiêu thoát nước cho vườn trồng.

Tưới nước: Đối với đất sỏi hay đất cát thường có kết cấu thô và thoáng khí nhưng khả năng giũ nước và phân bón của các loại nầy thường rất kém, vườn trồng trên các loại đất nầy sẽ cho hiệu quả kinh tế thấp. Ngược lại đất có kết cấu mịn, thường ít thoáng khí và khả năng thoát nước kém sẽ hạn chế sự phát triển của rễ. Đất trồng tốt nhất cho cây có múi là đất thịt pha hay đất thịt có kết cấu mịn và có tầng đất xốp sẽ giúp cho đất thoát nước tốt hơn. Cấu trúc tầng đất mặt phải đồng nhất và có độ sâu trên 1m, mực thuỷ cấp dưới 1 m mới có thể đảm bảo cho sự ăn sâu của bộ rễ.

PH của đất: PH của đất kiềm hay acid là một đặc tính quan trọng quyết định sự hiện diện của các nguyên tố dinh dưỡng khác nhau cũng như sự hoạt động của các vi sinh vật khác sống trong đất. pH tốt nhất để trồng cây có múi khoảng 5.5 – 6.5.

Kết quả khảo sát đất trên một số vùng chuyên canh cây có múi lâu đời tại Vĩnh Long cho thấy pH đất rất thấp (<4.5), có nhiều nguyên nhân: (i) vùng trồng cây có múi (chủ yếu là cam Sành) phát triển trên vùng đất phèn tiềm tàng hoặc phèn phát triển rất gần mặt đất (50-80 cm); (ii) đa số nhà vườn bón quá nhiều phân đạm có chứa ammonium như phân urea hay phân ammonium sunphat là những loại phân sẽ làm cho đất trở nên chua hơn.

Cải thiện độ màu mỡ đất:Tỷ lệ đất được hình thành rất chậm, theo các chuyên gia Đài Loan để có được khoảng 2,54 cm đất phải mất hàng nghìn năm qua quá trình phong hoá và tích tụ. Tuy nhiên, nếu không có những biện pháp bảo vệ và cải tạo chỉ cần một trận mưa lớn có thể rửa trôi hết lớp đất mặt. Theo các chuyên gia, những lớp thảm mục và trồng cỏ che phủ có thể giảm được sự xói mòn và rửa trôi đất rất hiệu quả và qua đó sẽ làm tăng tỷ lệ thấm nước của đất. Vì vậy, thay vì làm cỏ xung quanh mô trồng thì việc trồng cỏ che phủ là một biện pháp hữu hiệu cho vườn cây có múi, nếu trồng cây trên vườn cỏ thì cần phải tăng lượng phân đạm lên 20-30% trong những năm đầu để duy trì sự phát triển của cỏ.

Việc phân tích đất định kỳ để theo dõi hiện trạng dinh dưỡng của đất, đặc biệt là tỷ lệ lân hữu cơ trong đất (phải trên 80 mg/kg đất) và tỷ lệ kali trao đổi (phải trên 100 mg/kg đất) và tỷ lệ canxi trao đổi (phải trên 1.000 mg/kg đất).

Đối với những loại đất chua có pH <5.0 cần có biện pháp cải thiện pH đất, bón vôi là một trong những biện pháp được sử dụng. Các loại vôi dung để bón trung hoà đất bị chua càng mịn, hạt càng nhỏ thì tác dụng càng nhanh (kích thước các hạt đất vôi khoảng 0,15 mm là tốt nhất). Theo Ths Lê Thanh Phong – Khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng - Trường Đại học Cần Thơ chỉ cần bón 1 lần vôi trong năm là đủ và theo khuyến cáo của các chuyên gia Đài Loan nên bón vôi ngay sau khi thu hoạch trái và những vườn có pH của đất dưới 5,0. Vôi có tính di động thấp cho nên phải bón và lấp đất ở độ sâu ít nhất từ 15 – 30 cm với hàm lượng khuyến cáo là 7 kg/cây. Đối với đất thịt pha cát, hàm lượng khuyến cáo là 1 tấn/ha, 1,5 tấn/ha cho đất thịt và 2tấn/ha cho đất sét. Nên trộn vôi chung với phân xanh hay phân ủ (compost) trước khi bón sẽ làm cho đất được thoáng khí hơn và tránh được hiện tượng bị đóng cục. Do vôi làm giảm hoạt tính nitơ của đạm, do đó không nên bón vôi chung với các loại phân hoá học và chỉ được bón phân vô cơ 1 tháng sau khi bón vôi. Vôi chỉ được bón khi thật cần thiết, vì vậy nhà vườn nên thường xuyên theo dõi pH đất trước khi bón vôi, nếu bón quá nhiều vôi không chỉ lãng phí mà dẫn đến hiện tượng thiếu một số dinh dưỡng vi lượng khác. Việc bón vôi để trung hoà độ chua đất phải ngừng lại khi đất đạt giá trị pH vào khoảng 6.0

Biện pháp duy trì hàm lượng hữu cơ trong đất cũng là một trong những biện pháp cải thiện độ màu mỡ của đất. Hàm lượng hữu cơ của đất là yếu tố rất quan trọng đối với việc quản lý đất bền vững cho việc sản xuất cây có múi, là tác nhân thúc đẩy sự hình thành các kết cấu đất để đất luôn thoáng khí và thoát nước tốt. Quá trình phân huỷ các chất hữu cơ diễn ra nhanh hơn khi gặp điều kiện thời tiết nóng ẩm, bằng chứng cho thấy những vườn trồng cây có múi ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới thường có hàm lượng hữu cơ rất thấp. Tại Đài Loan 60% những vườn trồng cây có múi có hàm lượng hữu cơ chưa tới 2% tại vùng ĐBSCL nói chung và vùng trồng cây có múi Vĩnh Long nói riêng đây còn là vấn đề nghi vấn cần được khảo sát đánh giá. Bón phân xanh và tăng diện tích trồng cỏ trong vườn là những biện pháp cải thiện hàm lượng mùn của đất. Nếu nhà vườn sử dụng phân hữu cơ có hàm lượng đạm cao thì phải giảm bớt phân hoá học, theo các chuyên gia nếu sử dụng song song hai loại phân nầy với liều lượng cao sẽ dẫn đến tình trạng thừa đạm, kết quả các chồi non sẽ phát triển vào mùa hè và mùa thu sẽ mang nhiều lá, cây sẽ cho ít trái và những trái nầy sẽ chậm chuyển màu khi chín. Có thể sử dụng phân chuồng đã hoai mục để làm nguồn hữu cơ và tuyệt đối không được bón phân còn tươi chưa hoai mục cho cây trồng sẽ làm rễ cây có múi bị tổn thương. Thu gom cỏ sau khi làm hay sau khi cắt nhỏ và rãi đều trong vườn cũng giúp làm tăng hữu cơ cung cấp trực tiếp cho rể cây. Những kỹ thuật nầy đặc biệt được khuyến cáo cho những nơi có điều kiện khí hậu nóng ẩm và những vườn đòi hỏi phải có nổ lực để duy trì hàm lượng hữu cơ trong đất trên mức 2%.

Kỹ thuật quản lý đất cũng có thể bao gồm cả việc trồng cây phân xanh, vì đấy chính là nguồn hữu cơ cung cấp cho đất và còn làm tăng cảnh quan của vườn cũng như duy trì và bảo vệ đất và nguồn nước. Các loại cây có thể trồng như cây họ đậu, rau, cỏ ba lá …

Nguồn: Bản tin Nông nghiệp và Nông thôn Vĩnh Long (Tháng 11/2005)