Máy tính điện tử của hóa học

Trong hóa học đã có một máy tính điện tử khác thường ra đời vào năm 1869, đó chính là hệ thống tuần hoàn các nguyên tố hóa học do nhà hóa học vĩ đại người Nga D. Menđêleep “lập trình”. Nó giúp cho các nhà khoa học làm được những điều mà thậm chí trước kia cũng không dám liều lĩnh tiến hành. Hệ thống tuần hoàn tạo nên khả năng tiên đoán sự tồn tại các nguyên tố chưa biết, chưa khám phá ngay cả trong phòng thí nghiệm. Không những chỉ tiên đoán chúng mà còn mô tả tính chất của chúng. Nó có thể cho biết nguyên tố là kim loại hay phi kim, nặng như chì hay nhẹ như natri và nên tìm kiếm những nguyên tố trong loại khoáng sản nào của trái đất.

Năm 1875, nhà khoa học Pháp Pôn Emin Đơ Boaxbôdrăng đưa ra một bảng tường trình quan trọng cho các bạn đồng nghiệp biết ông đã thành công trong việc khám phá một hỗn hợp của một nguyên tố mới trong một thứ quặng kẽm, một hạt nhỏ bé nặng chưa tới một gam. Là một nhà nghiên cứu có kinh nghiệm, ông nghiên cứu các tính chất của gali (nguyên tố “sơ sinh” này được đặt tên như vậy) về mọi phương diện và viết một luận văn về các tính chất đó.

Sau một thời gian ngắn trôi qua, bưu điện đưa cho ông một phong bì có mang dấu bưu điện Xanh Pêtecbua và ông đã đọc ngay bức thư ngắn ngủi đó biết rằng người viết thư tán thành hoàn toàn các kết quả của ông, chỉ trừ một chi tiết: tỷ trọng của gali phải là 5,9 chứ không phải 4,7. Bức thư có ký tên D.Menđêleep. Boaxbôdrăng lo lắng con người khổng lồ Nga của hóa học ấy đã đi trước ông trong việc khám phá nguyên tố ư? Không, D.Menđêleep không hề có gali trong tay. Ông chỉ sử dụng có hiệu quả hệ thống tuần hoàn các nguyên tố D.Menđêleep đã biết từ lâu chẳng mấy chốc thì hệ thống tuần hoàn sẽ đông “dân cư” và cho đến nay gali bắt đầu “đến ở”. Ông đã đặt trước cho nó cái tên là Ekanhôm, và tiên đoán bản chất hóa học của nó rất chính xác, căn cứ vào tính chất của hàng xóm láng giềng với nó trong hệ thống tuần hoàn.

Ngày nay, ta không thể hình dung được sẽ học hóa như thế nào nếu không có hệ thống tuần hoàn, tập hợp các nguyên tố thành nhóm, thành khối trên cơ sở những tính chất giống nhau, xếp chúng thành hàng để thấy sự diễn biến tính chất từ đầu đến cuối mỗi hàng. Định luật tuần hoàn và hệ thống tuần hoàn giúp cho việc học tập hóa học một cách có hệ thống và có quy luật. Nó là công cụ sắc bén, mở đường cho việc phát triển lý thuyết về cấu tạo chất, nghiên cứu hiện tượng phóng xạ, tổng hợp các nguyên tố nhân tạo... Mặt khác, hoá học càng phát triển thì càng củng cố và nâng cao giá trị bảng hệ thống tuần hoàn và định luật tuần hoàn.

Chúng ta vô cùng biết ơn nhà hóa học vĩ đại người Nga là Đ.Menđêleep. Ông đã giúp hóa học và nhiều ngành khoa học khác đi theo một con đường phát triển mới.

Nguồn: Hóa học và Ứng dụng, số 12/2005, tr 13