Lời thề người thợ săn Mơ Nông
Trước khi xuất quân, nhóm đi săn phải làm lễ cúng Yàng. Đồ cúng là trái cây ngon, gạo, muối và một con gà đã luộc chín.
Nếu đi săn voi thì tất cả đều quỳ trước bàn thờ cùng đọc lời thề, đại ý là: “Người Mơ Nông chỉ bắt voi về nuôi chứ thề không ăn thịt, không đánh đập chửi bới voi, không bắt hoặc bắn voi đầu đàn, cố gắng tránh làm voi đau khi săn bắt... nếu cố tình sai phạm sẽ nhận sự trừng phạt của Yàng, dù có phải chết cũng không nuối tiếc”.
Khi đi săn thú rừng về ăn thịt thì lại có lời thề khác: “Người Mơ Nông thực lòng không muốn giết các con thú nhưng người già cả buôn cần ăn thịt cho khoẻ, cho trẻ con mau lớn, cho người lớn có sức lao động nhiều. Đi săn xin thề không bắn con thú còn non, không bắn con thú có chửa dù là thú dữ, không bắn những con đầu đàn. Đặt bẫy gặp thú non, thú có chửa, thú đang nuôi con thì thả...”.
Sau đó, người ta hạ chén rượu cúng xuống, mỗi người uống một hớp để giữ lời thề. Vào rừng, nhóm trưởng phải chỉ huy cả nhóm thợ săn đúng đối tượng đã định trước để tránh xảy ra sai sót và vừa đủ nhu cầu thì về ngay chứ không săn thừa.
Không ít lần, nhóm thợ săn gồm 5 – 7 người đi 2 – 3 ngày lại về tay không hoặc chỉ bắt được vài con thú loại nhỏ bởi gặp toàn thú non và thú cái có chửa hoặc đang nuôi con nên đành bắt lợn nuôi ở nhà làm thịt ăn chờ dịp đi săn khác.
Nếu bắn lầm thú non, thú có chửa thì nếu còn sống thì tìm mọi phương án chữa lành để thuần dưỡng nuôi trong nhà hoặc thả trở lại rừng. Nếu đã chết thì phải chôn cất chứ không được làm thịt và trưởng nhóm đi săn bị cách chức. Nếu thú có chửa to hoặc vú còn sữa có thể phạt bằng vật chất.
Có nhiều nhóm tộc người Mơ Nông không bao giờ ăn thịt khỉ và những loại thú có vóc dáng, mặt mũi giống người mà chỉ bắt về nuôi chơi. Vào lúc mùa màng chúng đến phá lúa, màu thì tìm cách xua đuổi chứ không được sát hại.
Người bẫy giỏi, bắn tài vẫn chưa đủ mà phải có cái tâm trong sáng, giữ đúng lời thề mới được vào đội săn của buôn. Ai vô tình phạm một lần còn được tha thứ, lần thứ hai sẽ bị phạt vạ bằng tiền hoặc lương thực. Nếu vi phạm lần thứ ba thì ngoài hình thức phạt nặng gấp đôi còn bị tước ná, tước cung tên và không bao giờ cho vào rừng săn bắn nữa.
Nguồn: KH&ĐS Chuyên đề NTDTTS&MN Số 5 (8 - 12 - 2006)
