Lợi ích từ những mái xanh
Nhận thức về môi trường tăng lên và những lợi ích kinh tế và sinh thái nổi trội mà nó mang lại là những động lực cho sự thành công to lớn này. Hiện nay, hầu như ở tất cả các thành phố lớn trên thế giới đều có thể tìm thấy những mái nhà xanh, vườn trên mái, vườn không trung làm lợi cho môi trường đô thị và cư dân ở các thành phố đó. Đại hội Mái Xanh Quốc tế lần thứ 2 với chủ đề “đưa thiên nhiên trở về thành phố” do Hiệp hội Mái Xanh quốc tế (IGRA) và Hiệp hội Người làm vườn trên mái nhà của Đức (DDV) tổ chức dưới sự bảo trợ của Bộ Giao thông, Xây dựng và công tác đô thị Liên bang Đức từ 25 – 27/5/2009 tại Stuttgart/ Nuertingen, Đức và Đại hội Mái Xanh Thế giới 2009 với chủ đề “Các mái xanh – Các thành phố xanh hơn” do TP. Toronto, Canada hợp tác với các tổ chức “Mái xanh vì thành phố lành mạnh” và “Mạng lưới cơ sở hạ tầng mái xanh thế giới” tổ chức tại Toronto từ 2 – 5/10/2009 thể hiện mối quan tâm rộng rãi trên thế giới đối với vấn đề mái xanh nói chung và lợi ích nhiều mặt của mái xanh nói riêng. Hiệp hội Mái Xanh Quốc tế ở Đức giới thiệu về các lợi ích của mái xanh như sau:
Không chỉ là “Nhìn thấy thiên nhiên”, một chứng cứ rõ ràng trong hàng loạt lý lẽ nghiên về các mái xanh mà nhiều lợi ích hơn nữa về kinh tế, công nghệ, kỹ thuật, môi trường… đi liền với cụ từ mát mẻ, tươi xanh này. Người ta có thể nhận định rằng không một phương pháp kiến trúc nào đem lại cho các toà nhà, cho cư dân và cho môi trường nhiều ảnh hưởng tích cực đến như vậy và vì thế, các mái xanh đáp ứng một trong những điều kiện cơ bản của phát triển bền vững là sự hài hoà giữa kinh tế và sinh thái.
Theo nghiên cứu, tuổi thọ của một mái bằng để “trần” chỉ là từ 15 đến 20 năm mặc dù được lắp dựng một cách chuyên nghiệp. Đó là do những áp lực vật lý, hoá học và sinh học lên lớp da/ lớp chống thấm của mái qua nhiều năm. Nhiệt độ khác nhau hơn 100 0C suốt trong năm và 60 0C trong suốt 24 giờ đồng hồ là không bình thường. Tia cực tím và tỉ lệ ozone cao đẩy nhanh quá trình lão hoá của lớp chống thấm làm cho vật liệu bị mỏi, co ngót và nứt, rò rỉ. Các mái xanh bảo vệ lớp chống thấm. Lớp thảo mộc che chắn áp lực của nhiệt độ trong mùa hè và mùa đông và nhiệt độ khác nhau từ 35 0C trong năm và 15 0C trong 24 giờ đồng hồ không bị vượt quá một cách bình thường. Hơn nữa, các mái xanh tạo một lớp bảo vệ cho lớp chống thấm trong trường hợp tổn thất cơ học như mưa đá, gió bão, phá hoại và pháo hoa.
Các mái xanh làm giảm phản xạ âm thanh đến 3 dB và cải thiện âm thanh đến 8 dB. Điều này rất quan trọng đối với những người sống gần những sân bay, những phòng khiêu vũ ồn ào hay các khu công nghiệp. Vả lại, các sóng điện từ từ các trạm truyền điện có thể được bảo vệ có hiệu quả nhờ lớp thảo mộc.
Các mái xanh có thể được xem như vậy liệu cách nhiệt bổ sung, do đó giảm thiểu sử dụng năng lượng ban đầu. Đó là lợi ích kinh tế nổi bật, tuy nhiên, trong nhiều thời gian trước đây người ta không thể định hướng kết quả này và đưa các mái xanh vào trong cân đối năng lượng xây dựng. Khoảng trống này được chấm dứt vào đầu những năm 90 khi các tổ hợp mái xanh đặc biệt được nhìn nhận chính thức với các giá trị chịu nhiệt (R-Values) của Viện Kỹ thuật xây dựng Đức. Tuỳ thuộc vào vật liệu cách nhiệt nguyên thuỷ, một khoảng 1 – 2 L/m2 dầu có thể được tiết kiệm với vật liệu cách nhiệt bổ sung này.
Trong những tháng mùa hè, các mái xanh làm giảm nhiệt độ trong phòng thông qua sự tiết mồ hôi. Theo những thử nghiệm của Drefahl (1995), vi khí hậu của một căn hộ bên dưới một mái xanh được so sánh với vi khí hậu của tầng trệt. Sự quá nhiệt điển hình của các căn hộ gác mái về mùa hè có thể tránh được nhờ các mái xanh hoá; do đó giảm sử dụng điều hoà không khí và tiêu thụ năng lượng.
Các mái xanh tạo nhiều khả năng sử dụng như nơi nương tựa tự nhiên của côn trùng và thảo mộc, vui chơi giải trí, cà phê, thể dục thể thao… Nếu các yêu cầu kỹ thuật và xây dựng được đáp ứng thì khả năng thiết kế cảnh quan với các cây nhỏ, cây lâu năm, sân thượng, vườn trên mái hầu như là không có giới hạn. Nhờ sử dụng tài sản mái, người sở hữu nhà có thể tiết kiệm các chi phí do việc phải mua đất thêm ở tầng trệt. Một cảnh quan đẹp đẽ, không khí mát mẻ và sự riêng tư cũng phải được nói đến trong giá trị của mái xanh. Các mái xanh nâng cao lên rất nhiều môi trường làm việc và tạp những khu vực vui chơi ngay bên cạnh thậm chí kết nối với các vùng ngoại ô.
Sự phá bỏ cảnh quan do các hoạt động xây dựng gây nhiều ảnh hưởng tiêu cực đối với hệ sinh thái và nơi ở của con người, đặc biệt là đối với các khu vực đô thị, nơi diện tích đất đai dành cho cảnh quan bị hạn chế. Các mái xanh hoá có thể bù đắp cho sự mất mát nói trên. Như “những bàn đạp”, chúng tạo nên những nơi đầy sinh lực mạnh mẽ và kết nối với các thảm thực vật tách biệt bên trong những trung tâm thành phố khô khan. Những mái xanh phổ thông ít được bảo dưỡng thúc đẩy đa dạng sinh học một cách đặc biệt khi ong bướm, côn trùng tìm kiếm thức ăn và nơi ở ở đó; thậm chí cả những loài quý hiếm và được bảo vệ cũng có thể tìm thấy ở các mái xanh này. Chu kỳ sinh trưởng tự nhiên của thảo mộc, tự gieo và chọn lọc đóng góp vào các hệ sinh thái một nét riêng độc đáo.
Các mái xanh là những công cụ rất quan trọng để ngăn lũ địa phương. Tuỳ thuộc vào hệ thống mái xanh và độ sâu của lớp môi trường sinh trưởng mà nước mưa chảy ròng có thể giảm từ 50 – 90%. Phần lớn nước này quay trực tiếp trở về trong chu kỳ tự nhiên qua sự đổ mồ hôi/ bốc hơi của mái xanh. Nước mưa còn lại được lọc và thoát đi một cách chậm chạp. Điều đó làm giảm căng thẳng đối với hệ thống thoát nước suốt trong năm và vào những thời kỳ đỉnh lũ. Từ đó mà hệ thống thoát nước có thể xác định lắp đặt với kích thước hoặc ít hoặc nhỏ hơn. Kết hợp với các hình thức quản lý nước mưa hiện đại khác, nước mưa có thể được thấm hoàn toàn trên đất của các chủ sở hữu. Các lợi ích của mái xanh đối với việc quản lý nước mưa có thể dẫn tới những chương trình khuyến khích các mái xanh ở một số thành phố chẳng hạn “thuế giảm nước mưa”.
 |
Sự nóng lên toàn cầu, diện tích xây dựng tăng lên và nhiều thừa từ các công trình nhà cửa, công nghiệp và giao thông đang làm cho nhiệt độ trong các khu vực đô thị tăng lên liên tục. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa một thành phố và nông thôn xung quanh được gọi là hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Vào mùa hè, hiệu ứng này có thể đạt tới gần 10 0C. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị đã làm giảm mạnh mẽ chất lượng sống và gây nguy hại đến sức khoẻ của cư dân đô thị. Các “máy điều hoà” tự nhiên là những khu vực xanh, công viên có thể hấp thụ đến 80% năng lượng đầu vào, nhưng trong những khu vực dân cư đông đúc, các diện tích xanh là rất hiếm. Các diện tích mái được cảnh quan hoá là một lựa chọn vì chúng làm giảm “hiệu ứng đảo nhiệt đô thị” thông qua quá trình đổ mồ hôi và ẩn hoá không khí khô. Quá trình này đưa lại khí hậu tốt hơn cho những người ở trong các căn hộ và công trình xung quanh.
Ô nhiễm không khí trong nội đô có thể gây ra nhiều hiệu ứng sức khoẻ bất lợi đã là đối tượng của nhiều nghiên cứu trong nhiều năm qua. Đặc biệt, nitrogen oxit, cacbon mô-nô-xit, VOCs và các khí thải đi-e-zen đang tạo ra một tổng hợp các chất độc hại cho cư dân đô thị. Cây cối thảo mộc có thể làm tăng chất lượng không khí. Một mét vuông mái xanh có thể lọc khoảng 0,2 kg bụi và các chất nhỏ như sương mỗi năm. Ngoài ra các nitrat và các vật liệu có hại khác trong không khí và từ nước mưa lắng đọng trong lớp môi trường sinh trưởng.
Các mái xanh đang nâng cao rõ rệt chất lượng cuộc sống trong đô thị. Một số “hòn đảo” tươi xanh đã có thể làm gián đoạn các trung tâm đô thị đơn điệu, xám xịt và buồn chán, tinh thần và vật chất của nhân dân được tốt hơn. Các mái xanh không chỉ có vai trò quan trọng như vậy ở các đô thị mà ở các khu vực nông thôn các mái xanh cũng cho phép các công trình công nghiệp kết hợp một cách hài hoà với cảnh quan môi trường.
Hiện nay ở nhiều nước Châu Âu như Đức, Đan Mạch, Thuỵ Điển, Hà Lan, Anh, Italy, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ba Lan, CH Czech, Bắc Mỹ như Mỹ, Canada, Châu Á như Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc, Malaixia, Singapore… mái xanh ngày càng được chú ý như là một sự lựa chọn thiết kế công trình bền vững. Ở những nước này xuất hiện ngày càng nhiều những mái xanh đẹp đẽ và hấp dẫn, góp phần tô điểm cho thành phố, hài hoà giữa con người và thiên nhiên, kinh tế và sinh thái.
Tuy nhiên thấy được các lợi ích của những mái xanh và thực hiện chúng còn tuỳ thuộc nhiều vấn đề trong đó có vấn đề chính sách mái xanh và mỗi nước có thể có những đặc điểm khác nhau. Hiệp hội Mái Xanh Quốc tế của Đức nhận định rằng: Chất lượng không khí, biến đổi khí hậu, cấp nước, bảo vệ đất, đa dạng sinh học và cảnh quan thiên nhiên là đối tượng bảo vệ công cộng. Những tài nguyên thiên nhiên này không thể thay thế được với ý nghĩa nâng cao chất lượng cuộc sống, kiến trúc đô thị không phải luôn luôn chú ý vấn đề này một cách thích hợp. Các chính quyền địa phương và hội đồng thành phố đã nhận thức được vấn đề và do đó đã thúc đẩy các dự án Mái xanh nhằm bù đắp cho việc khai thác tài nguyên thiên nhiên đang tăng lên. Khuyến khích tài chính trực tiếp, giảm thuế nước mưa, giảm mật độ và các biện pháp điều chỉnh… là một vài trong nhiều chính sách Mái Xanh có thể được dùng để khuyến khích các Mái Xanh và thúc đẩy mở rộng nhanh chóng thị trường Mái Xanh. Đặc biệt, nước Đức đã làm rất nhiều công việc có tính mở đường trong việc hỗ trợ Mái Xanh với nhiều sáng kiến trong hơn 20 năm nay.
Còn ở nước ta thì sao? Chắc là đã có suy nghĩ, nghiên cứu và đã có làm nhưng chưa nhiều và còn ít đề cập, bàn thảo tới. Hy vọng thời gian tới sẽ có nhiều tiến triển hơn.
