Lần đầu tiên ở Việt Nam: Chuyển gen thành công tạo ra cá phát sáng

Thành công này là “một bước nhảy” của các nhà khoa học Việt Nam, khi họ làm chủ được kỹ thuật khó khăn bậc nhất hiện nay trong công nghệ sinh học và mở ra một triển vọng mới về ứng dụng công nghệ gen. Nhân dịp này, báo Khoa Học Phổ Thông đã trao đổi với ThS. Phan Kim Ngọc về thành tựu công nghệ sinh học mới này của Việt Nam.

PV: Tại sao ông lại chọn gen phát sáng từ con sứa để chuyển vào cá?

ThS. Phan Kim Ngọc(ảnh):Công nghệ chuyển gen là tột đỉnh của công nghệ sinh học, và càng khó đối với chuyển gen động vật. Mỗi động vật có bộ gen riêng. Công nghệ chuyển gen là thay đổi bộ gen nhằm sửa chữa gen hỏng hoặc tạo ra động vật mang bộ gen ta mong muốn. Một số nơi trên thế giới đã chuyển gen cá phát sáng thành công từ năm 2001. Chúng tôi nghĩ rằng thế giới đã làm được thì dù có khó, mình cũng phải cố làm được, vì vậy phòng thí nghiệm của chúng tôi bắt đầu thực hiện nghiên cứu này từ cách đây 3 năm. Chúng tôi chọn gen phát sáng của sứa để chuyển vào cho cá vì đây là gen có tính đặc thù, có thể thấy rõ bằng mắt thường là gen đã chuyển được hay chưa mà không cần qua bước kiểm tra phức tạp. Ngoài ra, gen phát sáng còn được xem là gen “thông báo” (reporter gene), nếu đưa gen này vào được thì khi chuyển gen khác, có thể dùng nó để thông báo kết quả chuyển các gen kèm theo.

Công việc chuyển gen phát sáng vào cá ngựa vằn đã diễn ra như thế nào?

- Chúng tôi đọc mười mấy quy trình của nước ngoài, chọn ra một quy trình thích hợp nhất đồng thời có cải biên, sáng tạo trong quá trình thực hiện. Đầu tiên chúng tôi tách lấy gen phát sáng GFP (Green Fluorescent Protein) từ con sứa, rồi thao tác gen để có được đầu này đầu kia nhằm gắn plasmid (chất gắn gen) vào đó. Tiếp theo, tìm cách đưa đoạn gen trên vào tế bào trứng đã thụ tinh của cá. Sau đó chúng tôi gây sốc để mở

Khó khăn lớn nhất trong việc chuyển gen phát sáng từ sứa sang cá mà nhóm nghiên cứu đã gặp phải là gì, thưa ông?

- Về mặt lý thuyết thì chỉ có như trên, nhưng trong thực hành, muốn thành công phải hội đủ các yếu tố: máy móc, con người (và cả vấn đề kinh phí). Đối với cá, thao tác chuyển gen vào tế bào là công đoạn khó nhất, vì cá là động vật bậc thấp. Để vượt qua thách thức này, chúng tôi đã “táo bạo” dùng biện pháp mạnh là súng bắn gen, một phương pháp thường sử dụng trong chuyển gen thực vật, và chúng tôi đã thành công. Công trình này chúng tôi xin kính tặng GS.TS. Phạm Thành Hổ, nguyên chủ nhiệm khoa sinh học, người cách đây vài năm đã gợi ý cho chúng tôi nên nghĩ đến việc chuyển gen động vật, đồng thời luôn theo dõi và giúp đỡ trong quá trình nghiên cứu. Chúng tôi đã nhận được sự giúp đỡ của PGS.TS. Bùi Văn Lệ (Trưởng bộ môn thực vật, khoa sinh), PGS.TS. Trần Linh Thước (hiệu phó Trường đại học KHTN TP.HCM) - hai cố vấn của công trình.

Đời sống của những con cá chuyển gen này ra sao? Những người chơi cá kiểng muốn nhận chuyển giao những con cá phát sáng này để nuôi có được không?

Dự định của nhóm nghiên cứu sau thành công này?

- Trong thời gian qua, chúng tôi thử nghiệm chuyển gen trên cá, chuột, heo; đến nay đã thành công trên cá. Sắp tới, chúng tôi sẽ hoàn thiện quy trình, đồng thời sẽ tiến tới nghiên cứu để ứng dụng trên người. Cụ thể là chuyển gen tổng hợp insulin để chữa bệnh tiểu đường týp 1. Về lâu dài, chúng tôi hướng đến việc khai thác tất cả các gen lành của tế bào gốc để ứng dụng điều trị bệnh cho người.

Nguồn: Khoa học phổ thông, 28/12/2007