Làm gì sau khi có quyết định của Thủ tướng Chính phủ về giáo dục từ xa?

Trong xã hội, hiện nay vẫn còn nhiều người nghĩ: “có thầy dạy cho hàng ngày mà chưa ăn thua nữa là học với thầy hướng dẫn từ xa”. Ý nghĩ này mang nặng quan điểm “dạy là truyền thụ một chiều, học là tiếp thu thụ động”, trái với quan điểm đương thịnh hành là: “nội lựclà quyết định, ngoại lực là quan trọng: Đó là một chân lý khách quan vì việc học trước hết là việc của bản thân người học, không ai học hộ, học thay được. Thầy giáo, dù giỏi đến đâu cũng chỉ là ngoại lực và phải thể hiện cái giỏi không phải ở chỗ truyền thụ kiến thức, mà ở chỗ biết cách làm cho người học phải động não, phát huy cao độ nội lực tự học, tự nghiên cứu, tự trau dồi nghề nghiệp. Trên quan điểm đó thì khó khăn “xa thầy” chứa đựng một thuận lợi là khó ỷ lại vào thầy, buộc phải phát huy mạnh nội lực. Khi “tự học” thì một người vừa là học trò, vừa là thầy. Ta sẽ gọi thầy này là “thầy trong” để phân biệt với “thầy ngoài” là một người khác dạy cho mình. Phương châm chất lượng trong học tập là: “ thầy trongcố gắng hết sức, không ỷ lại vào “thầy ngoài”; thầy ngoàira sức phát huy “thầy trong”, không làm thay “thầy trong” những gì mà thầy này cố lên là làm được”. Vai trò các thầy trongcực kỳ quan trọng. Cho nên, không nên coi giáo dục từ xa chỉ là một liệu pháp tình thế buộc phải dùng đến do thiếu thầy ngoàihay do thiếu tiền bạc để xây dựng cơ sở vật chất. Giáo dục từ xa một mặt rất kinh tế, mặt khác lại có thuận lợi ở việc phát huy các thầy trong, cho phép thống nhất mâu thuẫn giữa số lượng và chất lượng. Nghĩa là ta phải đối xử với giáo dục từ xa như là một liệu pháp chiến lược. Phải trên tinh thần đó mà làm những việc cụ thể. Trong tương lai, ngay các lớp học tập trung cũng phải sử dụng hình thức học từ xa cho những sinh viên đi dã ngoại trong lúc các bạn ở nhà vẫn học; điều đó sẽ giúp cho vệc tổ chức đi dã ngoại linh hoạt hơn, phù hợp hơn với khả năng tổ chức đi, khả năng nhận của các cơ quan, doanh nghiệp ngoài nhà trường;

Như vậy trong lúc giải quyết các việc cụ thể, chúng ta luôn phải nhớ rằng, giáo dục từ xa là một giải pháp chiến lược giúp giải quyết mâu thuẫn giữa số lượng và chất lượng và nước ta phải phấn đấu để chất lượng giáo dục từ xa của nước ta sẽ vươn lên đứng hàng đầu thế giới thì mới góp phần giải được bài toán “đuổi kịp” trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.

Vì vậy, rất cần chú ý “giải pháp 3d”. Đó là giải pháp về tuyên truyền nâng cao nhận thức xã hội về giáo dục từ xa.

Xã hội ta hiện nay đương có định kiến với giáo dục từ xa, chả thế mà, ở Viện Đại học mở Hà Nội, chỉ có những người đã đi làm mới học Đại học từ xa, còn học sinh phổ thông, hỏng thi vào Đại học thì không có ai học Đại học từ xa, mặc dù cứ có bằng tú tài là được nhận vào học, không phải thi. Những thí sinh đó cho rằng thà đi học lớp 13 để sang năm thi lại vào Đại học tập trung, còn hơn là được học ngay Đại học từ xa, kể cả những thí sinh “điểm cao mà hỏng thi vào Đại học”. Cha, mẹ các em cũng đồng tình với với con mình vì họ cho rằng học từ xa không có chất lượng và cầm trong tay tấm bằng “từ xa” rất khó kiếm việc làm. Có chất lượng hay không là do việc quản lý đào tạo từ xa có chặt chẽ không, nếu thả lỏng cho sinh viên ỷ lại vào những châm chước chiếu cố, thậm chí vào những tiêu cực chạy điểm, chạy bằng thì chả riêng gì “từ xa” mà cả “tập trung” cũng không có chất lượng. Nếu quản lý tránh được điều đó, buộc sinh viên phải phát huy mạnh nội lực thì “từ xa” cũng có chất lượng. Ví dụ, từ 1977 đến 1988, Bộ Giáo dục (cũ) đã đào tạo từ xa ngót 2000 giáo viên trung học phổ thông có chất lượng từ những thí sinh đã hỏng thi vào Đại học nhưng đạt điểm học (10 điểm trở lên) và trong số họ, một số đã trở thành tiếm sĩ, cán bộ giảng dạy Đại học. Còn xã hội và cả các cơ quan Nhà nước, cho đến nay vẫn phân biệt đối xử với các bằng cấp phi chính quy (trong đó có các bằng cấp từ xa). Cho nên để tuyên truyền về giáo dục từ xa phải làm hai việc: một là tìm những tấm gương tự học, học từ xa có chất lượng để nêu lên trên các phương tiện thông tin đại chúng. Hai là Nhà nước sớm công bố chính sách mới, coi các bằng cấp ngang nhau dù đó là bằng cấp do đào tạo tập trung, tại chức, từ xa hay do tự học hoàn toàn. Dĩ nhiên là phải chỉ đạo để các kỳ thi đều nghiêm túc. Để thuận lợi cho học viên phấn đấu tốt, cần chuyển sớm sang chế độ chứng chỉ thay cho chế độ niên chỉ để mỗi người học từ xa tùy theo hoàn cảnh của mình mà điều chỉnh tốc độ học cho thích hợp, tránh việc bị thời gian câu thức, học chưa ra làm sao đã thi rồi lo chạy điểm, chạy bằng.

Khi tuyển dụng, các cơ quan sử dụng nên kiểm tra trực tiếp các ứng viên bất kể họ có bằng tập trung, tại chức, từ xa hay tự học, ai hơn lấy người đó. Gặp trường hợp hai người ngang nhau thì ưu tiên lấy người tự học hay học từ xa vì hai lẽ: một là người đó đã học ít tốn kém cho Nhà nước, cho xã hội, hai là thời đại ngày nay, phải học suốt đời nên người tự học, học từ xa thắng lợi là một bào đảm có khả năng học suốt đời.

Chúng ta sẽ đào tạo từ xa có chất lượng. Vì vậy phải rất coi trọng khoa học Sư phạm từ xa; khoa học này khác với khoa học Sư phạm quen biết (dù cho đã đổi mới) vì lẽ tâm lý người học từ xa khác nhiều với tâm lý người học tập trung. Vì vậy, cần sớm cử một số chuyên gia “từ xa” của chúng ta đi nghiên cứu dài ngày khoa học Sư phạm từ xa ở một số nước như Pháp, Úc, Canađa để về họ xây dựng khoa học Sư phạm từ xa của Việt Nam; đó là bước đầu của việc thực hiện giải pháp 3d về hợp tác quốc tế. đồng thời cũng nên cử người đi nghiên cứu về cách tổ chức một trung tâm quốc gia về giáo dục từ xa. Bước đầu, như gải pháp 3a đã chỉ ra, cần tận dụng hai viện Đại học mở đã có nhưng vì đây là một vấn đề có tầm chiến lược, phải có một trung tâm quốc gia chung thì mới tránh được sự chồng chéo, sự bỏ sót, sự phân tán, tản mạn.

Vì học viên “từ xa” ở phân tán trong dân, nên vai trò của Hội Khuyến học và các đoàn thể quần chúng ở các phường, xã có học viên từ xa sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc tham gia quản lý số học viên này, khen thưởng những người học hành nghiêm túc, góp ý kiến với những người học lớt phớt, vận động họ tham gia các kỳ thi mà không có tiêu cực,v.v...

Giải quyết vấn đề học liệu là điểm then chốt của giáo dục từ xa. Bước đầu phải dựa vào các tổ chức sẵn có nhưng cùng với việc hình thành trung tâm học liệu lo riêng vấn đề này. Nhà nước lo cho dân có chương trình, có học liệu, còn thì dân sẽ tự lo được hết trong giáo dục từ xa.

Nguồn: Thông tin và Phát triển, số 2/ tháng 8/2006.