Làm gì khi bị tăng huyết áp?

Thế nào là THA?

Huyết áp được gọi là tăng khi huyết áp tâm thu lớn hơn hoặc bằng 140mmHg và huyết áp tâm trương lớn hơn hoặc bằng 90mmHg. Người ta không chẩn đoán THA qua một lần đo. Khi người ta đo huyết áp của bạn và thấy từ 140/90mmHg trở lên, thì có thể bác sĩ sẽ yêu cầu bạn trở lại đo huyết áp thêm 2 lần nữa trong thời gian 4 tuần mới có thể khẳng định là bạn có THA hay không.

THA là bệnh thường gặp ở người cao tuổi, trong các bệnh viêm cầu thận cấp và mạn tính; sỏi thận, viêm thận kẽ, hẹp động mạch thận. Các bệnh nội tiết như u tủy thượng thận, Cushing, cường tuyến giáp, cường tuyến yên... Các bệnh tim mạch như  hẹp, vữa xơ động mạch, hở van động mạch chủ, hẹp eo động mạch chủ... THA cũng có nguyên nhân do dùng thuốc, dùng cam thảo, ngộ độc thai nghén.

Ai có  nguy cơ THA?

Nhiều nghiên cứu chứng minh rằng trong gia đình có cha, mẹ bị THA thì con cái có nguy cơ tăng huyết áp hơn những người không có cha mẹ mắc bệnh này. Ở người bình thường, không có thừa cân - béo phì và những rối loạn chuyển hóa mắc phải thì tuổi hay bị THA nhất là nam trên 55 tuổi, phụ nữ tuổi mãn kinh. Các chất kích thích dễ làm huyết áp tăng nếu người ta sử dụng thường xuyên là rượu, đặc biệt là nghiện rượu, mặc dù còn nhiều tranh cãi nhưng sự thật là sử dụng thường xuyên cà phê có thể làm nhịp tim tăng và THA. Thuốc lá là một thủ phạm gây tổn thương tim và mạch máu, do thuốc lá làm co thắt các mạch máu dẫn đến làm hẹp lòng mạch là nguyên nhân gây THA. Thói quen ăn mặn (làm giữ muối và nước gây tăng thể tích máu, gây áp lực động mạch lớn dẫn đến THA), thói quen lười vận động cũng là những nguyên nhân gây ra THA.

Hầu hết THA đều gặp ở vòng luẩn quẩn của những người béo phì, đái tháo đường, vữa xơ động mạch, rối loạn lipid máu. Bên cạnh đó thì một số thuốc chống viêm có steroid cũng có thể dẫn đến THA.

Chukỳ sinh học của huyết áp có thể gây đột quỵ

Hầu hết những người bị bệnh THA không có triệu chứng gì. Một số người với huyết áp cao nhiều có thể có các triệu chứng như đau đầu, nhìn mờ... Một số triệu chứng của các biến chứng: đau ngực, đột quỵ, nhồi máu cơ tim, rung nhĩ, suy thận, nhìn mờ... Các biến chứng của THA thường đi kèm với các bệnh khác như vữa xơ động mạch, đau thắt ngực ổn định, nhồi máu cơ tim.

Điều đáng chú ý là mối liên hệ giữa chu kỳ sinh học của huyết áp và nguy cơ đột quỵ. Huyết áp thường tăng cao vào buổi sáng sớm, khoảng từ 5 - 7 giờ. Đây là thời gian người bệnh thường thức giấc, do vậy những tai biến rất dễ xảy ra do: Người bệnh thay đổi tư thế đột ngột trong khi huyết áp đang ở mức cao nhất, chóng mặt, nhìn mờ xuất hiện có thể làm người bệnh ngã. Các động mạch khi bị THA thường có áp lực lớn nên rất dễ bị tổn thương nếu chỉ cần một va chạm nhẹ, thậm chí chỉ cần thay đổi tư thế đột ngột. Nhiều trường hợp các cụ già dậy sớm tập thể dục và bị tai biến mạch máu não.      

Phòng và điều trị THA

Nếu huyết áp tăng ít thì cũng không cần điều trị nhiều, nhưng cần theo dõi thường xuyên. Nếu huyết áp tăng nhiều, có thể phải nhập viện để điều trị. Thay đổi lối sống là một biện pháp điều trị đầu tiên được các bác sĩ khuyến cáo đối với bệnh nhân THA. Một số thuốc điều trị THA thường dùng là thuốc chẹn beta giao cảm, thuốc chẹn anpha giao cảm, 2 dạng này ở dạng phối hợp, các thuốc lợi tiểu, thuốc chẹn kênh canxi, thuốc ức chế men chuyển...

Phòng bệnh THA: Luôn luôn giữ chế độ ăn uống, sinh hoạt lành mạnh, đáng lưu ý nhất là không nên ăn quá mặn. THA và xơ vữa động mạch thường song hành thúc đẩy nhau làm bệnh nặng thêm nên chế độ ăn cần điều chỉnh để lượng cholesterol không cao quá, nên thay thế mỡ động vật bằng dầu ăn thực vật. Duy trì chế độ ăn đầy đủ lượng kali khoảng 90mmol/ngày, đặc biệt ở những bệnh nhân cần dùng thuốc lợi tiểu để điều trị THA. Bảo đảm đầy đủ calcium và magnesium. Không nên uống rượu bia, cà phê và đặc biệt là không hút thuốc lá. Tránh tình trạng thừa cân, béo phì. Rèn luyện thể lực, thể dục thể thao. Bảo đảm ngủ đủ, tránh stress. Nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em ruột bị bệnh THA thì phải tuân thủ các chế độ trên chặt chẽ hơn, cần phải khám sức khỏe định kỳ hằng năm và giải quyết các nguy cơ nếu có, đặc biệt khống chế các yếu tố dễ làm huyết áp tăng cao đột ngột. Đối với những người đã mắc bệnh THA cần điều trị liên tục, có sự theo dõi sát sao của thầy thuốc.

Nguồn: T/c Hoạt động khoa học, 3/2008