Kỹ thuật xây chuồng nuôi trâu bò

- Xây dựng chuồng đơn xơ, thậm chí chỉ cần rào vây xung quanh một khu đất thích hợp. Xu hướng xây chuồng này chủ yếu là để chống nóng hơn là chống rét. Mặt khác, việc xây dựng chuồng đơn xơ, không kiên cố đỡ tốn kém.

- Chuồng kiên cố, có tường bao quanh và mái che cẩn thận.

Nguyên tắc chung

Việc xây dựng chuồng trại nuôi trâu bò phải dựa vào đặc điểm khí hậu của từng vùng lãnh thổ, đặc điểm sinh lý, tập tính của trâu bò cũng như phương thức và mục đích chăn nuôi để đề ra phương án tối ưu nhất, khoa học nhất, ít tốn kém nhất.

Đặc điểm sinh lý và tập tính của trâu bò

Điểu này rất quan trọng. Ở trâu, các tuyến mồ hôi kém phát triển, lại nằm sâu trong tổ chức dưới da nên khả năng điều hoà thân nhiệt bằng phương pháp toát mồ hôi rất hạn chế. Khi độ ẩm và nhiệt độ không khí cao, cơ thể trâu rất khó chịu, do đó cần tìm các nguồn nước để đầm tắm. Trâu có bộ da dày, nhưng lớp lông phủ trên thân thể lại thưa hơn bò nên sức chịu rét hơn bò nhất là trong điều kiện rét ẩm có gió mùa của nước ta. Bò sữa lại có khả năng chịu rét tốt, nhưng chịu nóng lại rất kém. Bò sữa nuôi ở nước ta (chủ yếu là bò F2 HF) là kết quả lai tạo bò với sữa giống xứ lạnh, những con có tỷ lệ máu ngoại càng cao thì khả năng chịu rét càng tốt, đồng nghĩa với đó là khả năng chịu nóng càng kém.

Phương thức và quy mô chăn nuôi

Nuôi quảng canh hay thâm canh, trong nông hộ hay theo quy mô trang trại. Việc xác định phương thức nuôi cũng như quy mô nuôi lại không thể tuỳ tiện mà phải dựa vào điều kiện tự nhien, đất đai, thuỷ lợi, khí hậu từng khu vực cũng như các điều kiện và khả năng kinh tế của mỗi chủ nuôi.

Mục đích của chăn nuôi trâu bò

Chăn nuôi trâu bò để cày kéo hay để lấy sữa, lấy thịt. Nếu nuôi lấy sữa phải bố trí đủ chỗ vắt sữa hoặc bố trí chỗ vắt sữa riêng, chuồng nuôi phải sạch sẽ, dễ dọn rửa và làm vệ sinh, vì ảnh hưởng trực tiếp đến sản phẩm thu (sữa bò).

Yêu cầu kỹ thuật

+ Vị trí, địa điểm: Cao ráo, thoáng mát, dễ thoát nước. Trong trường hợp nuôi bò nông hộ có thể xây dựng chuồng liền nhà vệ sinh hoặc bếp. Nếu số lượng bò lớn, nên xây dựng cách xa nhà ở và khu dân cư. Cũng cần lưu ý đặt chuồng gần đồng cỏ, bãi chăn thả, thuận tiện cho giao thông và nguồn nước để tiện chăm sóc cho trâu bò.

+ Hướng chuồng: Đối với điều kiện khí hậu nóng ẩm nước ta nói chung, tốt nhất là xây chuồng theo hướng Nam hoặc Đông Nam. Với hướng chuồng này có thể hứng được gió Nam mát mẻ vào mùa hè oi bức, đồng thời tiện che chắn khi có gió mùa Đông Bắc vào mùa Đông. Tuy nhiên còn phụ thuộc vào địa hình, vị trí cụ thể và tiểu khí hậu của vùng đó mà xác định hướng chuồng cho thích hợp để tận dụng tối đa những yếu tố tích cực của ngoại cảnh, mặt khác hạn chế thấp nhất những yếu tố bất lợi của thời tiết tác động xấu đến trâu bò.

Yêu cầu cụ thể

(Chủ yếu áp dụng cho xây dựng chuồng trại kiên cố)

+ Nền chuồng: Nền chuồng phải cao hơn mặt đất bên ngoài để nước mưa không tràn vào chuồng. Nền chuồng có thể lát gạch hoặc láng bê tông. Dù làm bằng chất liệu gì thì mặt nền chuồng cũng phải bảo đảm là không được gồ ghề, nhưng không trơn trượt. Nếu làm bằng bê tông thì bề mặt phải rạch khía hay đánh nhám để tránh cho trâu bò không bị trượt ngã. Nền chuồng có độ dốc hợp lý, thoai thoải hướng về phía rãnh thoát nước để đảm bảo thoát nước dễ dàng khi dội rửa chuồng. Trước khi lát hay láng nền chuồng cần lưu ý đầm nện chuồng thật kỹ, đặc biệt là phần rãnh nước để cho nền chuồng không bị nứt lún và chiều sâu của rãnh không bị thay đổi trong quá trình sử dụng.

Tiêu chuẩn diện tích nền (chỗ đứng) cho các loại trâu bò

+ Tường chuồng: Những vùng có điều kiện khí hậu thuận lợi như miền Nam chẳng hạn, có thể không cần xây tường che chắn. Những vùng khác nên xây chuồng bao quanh chuồng để che rét mùa đông và tránh mưa hắt vào mùa mưa.

Tốt nhất là xây dựng tường bằng gạch vôi vữa xi măng, với chiều dày 10 – 20cm. Cũng có thể xây tường bằng đất sét nện chặt. Chiều cao của tường là 1,2 m kể từ nền chuồng. Trên tường nên bố trí cửa sổ, các cửa này có cánh hoặc rèm che để có thể đóng mở dễ dàng khi cần thiết. Dưới chân tường có các lỗ hở theo kiểu tổ ong, giúp cho chuồng luôn thông thoáng gió.

+ Sân chơi và hàng rào: Trong điều kiện cho phép, nên bố trí sân chơi để trâu bò có thể vận động tự do. Sân lát bằng gạch hoặc đổ bê tông. Có thể trồng cây bóng mát trong khu vực sân chơi. Trong sân chơi cũng bố trí máng ăn và máng uống.

+ Máng ăn: Tốt nhất là xây bằng gạch láng bê tông. Các góc của máng phải lượn tròn và trơn nhẵn. Đáy máng có lỗ thoát nước để thuận tiện cho việc rửa máng. Thành máng phía trong (phía trâu bò ăn) phải thấp hơn thành máng phía ngoài.

+ Máng uống: Bố trí máng uống giữa hai chỗ đứng của hai trâu hoặc bò. Có thể dùng loại máng uống xây trát xi măng nhưng phải đảm bảo trơn nhẵn và có độ cao vừa phải, để trâu bò có thể uống nước dễ dàng và không thể bước chân vào máng. Trong điều kiện chăn nuôi trang trại và có điều kiện, nên dùng máng uống tự động, với nguồn nước từ tháp chứa dẫn tới. Trâu bò muốn uống nước chỉ việc ấn mõm vào bộ phận tự động và nước trào ra. Cũng ó thể lợi dụng nguyên tắc bình thông nhau để xây dựng máng uống tự động: nước từ tháp chứa được dẫn tới một bể nhỏ xây ở đầu chuồng nuôi, đầu ống dẫn có lắp một phao tự đóng mở nước. Từ bể này có hệ thống dẫn tới các máng uống ở các ô chuồng. Khi trâu bò uống nước, mực nước trong máng hạ xuống. Nước từ bể chảy đến máng và do mực nước hạ nên phao mở ra, nước từ tháp chảy vào bể cho đến khi đầy thì phao tự đóng lại.

+ Đường đi cho ăn trong chuồng: Tuỳ thuộc vào điều kiện chuồng trại (vị trí, kiểu chuồng…), phương thức chăn nuôi và phương pháp cho ăn mà bố trí đường đi cho ăn trong chuồng cũng như chiều rộng của nó cho phù hợp.

Nếu là kiểu chuồng 1 dãy thì có một đường đi cho ăn phía trước máng ăn.

Đối với kiểu chuồng hai dãy đối đầu thì đường đi cho ăn nên bố trí ở giữa, nếu hai dãy nối đuôi thì bố tri hai đường đi, trước mỗi dãy máng ăn bố trí một đường riêng.

Nếu chỉ nuôi trâu bò với số lượng ít và vận chuyển thức ăn vào chuồng hoàn toàn thủ công thì chiều rộng đường đi khoảng 1,2 – 1,4m. Trong trường hợp nuôi nhiều trâu bò, theo quy mô trang trại thì thường phải dùng các phương tiện để vận chuyển thức ăn vào chuồng, khi đó bố trí đường đi rộng 1,4 – 1,6m (nếu dùng xe cải tiến vận chuyển thức ăn), hoặc rộng 1,6 – 1,8m (nếu dùng xe bò kéo) và 2,2 – 2,4m (nếu dùng máy kéo).

+ Rãnh thoát nước, phân và nước tiểu: Hệ thống rãnh thoát nên bố trí dọc theo chuồng, phía sau chỗ trâu bò đứng (trong trường hợp nuôi trâu bò có cột buộc). Lòng rãnh không sâu vừa xây lượn tròn, chiều rộng làm sao cho vừa đủ lọt xẻng to (22 – 25cm), độ dốc từ đầu này đến đầu kia khoảng 2 – 3% để đảm bảo dễ thoát nước tiểu và nước thải khi rửa chuồng.

+ Hệ thống cống thoát nước: được nối tiếp với rãnh thoát nước tiểu, đảm bảo thoát nước dễ dàng đến nơi chứa, không bị ứ đọng.

+ Bể chứa phân và nước tiểu: nếu có điều kiện nên bố trí bể này cách xa nhà ở, khu chuồng nuôi và nằm ở cuối hướng gió.

Trong trường hợp nuôi trâu bò trong nông hộ và với quy mô nhỏ, có thể làm hố phân ngay phía sau chuồng. Hố phân phải xây chìm bằng gạch có trát xi măng để nước phân không ngấm ra xung quanh. Việc xây dựng hố chứa phân và nước tiểu với dung tích hợp lý cũng rất quan trọng.

- Có thể tính dung tích chứa phân theo công thức sau đây:

V = (P.n.t)/m

V: là dung tích của hố phân cần xây (m3)

P: là lượng phân 1 con trâu (bò) thải ra tại chuồng trong 1 ngày đêm (kg)

n: là số trâu (bò) nuôi

t: là số ngày trữ phân ở hố

m: là khối lượng riêng của phân (m = 0,6 – 0,7)

Nếu có điều kiện, tốt nhất là xây bể biogas để sản xuất khí metan cho đun nấu, thắp sáng.. kết hợp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nâng cao chất lượng phân.

- Dung tích để chứa nước tiểu được tính theo công thức sau:

V = g.n.t

V: là dung tích bể chứa nước tiểu định xây

g: là lượng nước tiểu trâu (bò) thải ra trong 1 ngày đêm

t: là số ngày tích trữ nước tiểu

+ Mái che chuồng: Tuỳ vào điều kiện kinh tế, có thể dùng các tấm fibroximang, tôn, ngói hoặc tre lá. Khung đỡ mái có thể làm bằng sắt, tre, gỗ. Mái chuồng có độ cao vừa phải để tránh gió mùa nhưng phải đảm bảo có độ dốc có thể từ 33 45 ⁰C, tuỳ thuộc vào loại vật liệu lợp mái, để dễ thoát nước và chìa ra khỏi tường vừa phải, tránh nước mưa hắt vào tường, vào chuồng nuôi.

Để đảm bảo thông thoáng tốt, có thể dùng mái kép với hệ thống thông gió tự nhiên qua nóc chuồng.

+ Cửa: Số lượng và kích cỡ của cửa tuỳ thuộc vào từng kiểu chuồng và kích thước của đường đi chăn ăn, dọn phân rác. Điều quan trọng là cửa phải vững chắc, có khả năng che chắn tốt vào mùa đông.

Tuỳ theo điều kiện chăn nuôi (chăn nuôi nông hộ hay theo hình thức trang trại), đặc biệt là tuỳ vào điều kiện kinh tế của chủ nuôi, có thể bố trí xây dựng thêm kho chứa thức ăn tinh, khô, để ủ thức ăn để chủ động thức ăn cho trâu bò.