Kháng sinh thực vật ở Việt Nam

Trên cơ sở kho dược liệu phong phú của nước ta không ít loài đã được phát hiện có tính kháng sinh:

* Vàng đắng ( Coscinium fenestratum): từ kinh nghiệm dân gian dùng thân rễ cây này trị tiêu chảy, lỵ, người ta đã tìm được chất berberin; qua thử nghiệm, có tác dụng với Shigella, E. coli, Proteus, Pseudomonaskhông kém tetracyclin và chloramphenicol. Berberin sulphat có thể tiêu diệt được cả Entamoeba histolytica. Berberin đã được bào chế dưới dạng viên nén hay viên nhộng để dùng trong điều trị những trường hợp viêm dạ dày, ruột, tiêu chảy, lỵ,… Berberin còn có trong cây Hoàng liên.

* Tô mộc ( Caesalpinia sappan), bộ phận được dùng là phần lõi gỗ màu đỏ, cưa khúc rồi chẻ nhỏ. Qua thực nghiệm người ta thấy rằng Tô mộc có tác dụng trên các chủng vi khuẩn: S. aureus, B. anthracts, B. subtilis, E. coli,…và một số nấm men. Dân gian đã dùng Tô mộc phối hợp với Sài đất, làm thuốc rửa sát trùng vết thương phần mềm giúp vết thương chóng se, đỡ đau.

* Tỏi ( Allium sativum), ngoài công dụng làm gia vị, còn được dùng trong các trường hợp nhiễm khuẩn đường hô hấp, nhiễm lỵ amip, lỵ trực trùng với chất có tác dụng sinh học là allicin. Trong thực nghiệm, allicin ức chế nhiều vi khuẩn: B. subtilis, Proteus morgani, S. typhi, S. paratyphi, S. aureus, Shigella dysenteriae, V. cholerea,…Allicin còn có trong Hành.

* Sài đất ( Wedelia chinensis) trong những thập niên 1970, Sài đất được dùng cho những trường hợp viêm nhiễm phần mềm, chốc đầu, lở loét đạt kết quả rất tốt.

* Cây Óc chó ( Juglans regia): hoạt chất kháng khuẩn là juglon, đã được dùng để chữa bệnh herpes từ thời La Mã, Hy Lạp cổ, ngoài ra còn dùng trong các bệnh eczema và các bệnh chốc lở khác.

* Cây Bạch hoa xà ( Plumbago zeylanica), có chất plumbagin kìm hãm sự phát triển của S. aureus, Strep. Pyogenes và Pneumococcus, E. coli, S. typhi,…được dân gian dùng chữa các bệnh ngoài da, vết loét, chữa ghẻ.

* Sâm đại hành(Eleutherin subaphylla)có chất eleutherin, isoeleutherin và eleuthrol có tác dụng trên các loài vi khuẩn Strep. Hemolyticus, S. aureus, Shigella flexniri…trên thực tế có tác dụng tốt với chốc đầu trẻ em, viêm da, chàm nhiễm trùng, viêm họng…

* Cây Đại: (Plumeria rubra)thường được trồng làm cảnh ở các đền chùa, công viên, có chất fulvoplumierin ức chế các chủng Mycobacterium và plumericin có tác dụng lên 9 loại vi khuẩn gram (+), 7 loại gram (-), 10 loại nấm. Dân gian đã có kinh nghiệm dùng hoa Đại chữa bệnh ho, lá đắp trị mụn nhọt, vỏ chữa đau nhức răng… * Xoài(Mangifera indica),được trồng chủ yếu để lấy quả. Cao lá Xoài có tác dụng trên virus cúm. Mangiferin và isomengiferin chiết xuất từ lá có tác dụng ức chế virus gây bệnh herpes. Mangifirin đã được chiết xuất với qui mô lớn để làm nguyên liệu dùng trong công nghiệp dược. Nhân hạt xanh và lá Xoài có tác dụng với E. coli, Pseudomonas aeruginosa, Proteus, vulgaris, S. aureus, và B. pyocyaneus,… * Cây Xuân hoa ( Pseuderanthemum palatiferum) dịch chiết bằng cồn methanol có tác dụng với E. coli, B. subtilis, S. aureus, Strep. Pyogenes…và với các loại nấm Aspergillus niger , Candida albicans,…Nhân dân thường dùng lá để chữa nhiễm khuẩn đường tiêu hoá, tiêu chảy. Với xu hướng trở lại cùng thiên nhiên, các thuốc có nguồn gốc thực vật ngày càng được ưa chuộng. Tuy nhiên, dù là cây thuốc hay những sản phẩm bào chế từ cây thuốc, cũng cần có sự hướng dẫn của những người có chuyên môn, không nên dùng bừa bãi có thể đưa đến tình trạng bệnh chẳng những không đỡ mà còn nặng hơn. Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 300-301, 15/1-1/2/2006, tr 35 Hoa đại