Khai thác tài nguyên đất đai vùng cao Việt Nam: Đa dạng hóa cây trồng & vật nuôi
Việt Nam từ con số 100 hecta trước năm 1975 nay đã xuất khẩu hạt điều đứng hàng thứ nhì thế giới, trên Brasil, chỉ còn thua Ấn Độ đôi chút, với diện tích gần nửa triệu hecta, nhân hột trích từ vỏ cứng đốt lửa gần 80.000 tấn. Và trên đất đỏ tốt có thể trồng ca cao, làm sô - cô - la. Đây là thị trường thương mại quốc tế rộng lớn, trên 5 tỉ đô la Mỹ mỗi năm. Thị trường này còn rộng rãi hơn nữa nếu dân Trung Quốc theo trào lưu quốc tế, thích uống nước “cà phê” ca cao như dân Âu Mỹ. Ca cao cũng còn có thể thử nghiệm khuếch trương ở những thung lũng Tây Nguyên, có cao độ 120 - 160 m, như thung lũng Cheo Reo - Phú Túc (Phú Bổn), thung lũng Lạc Thiện (hồ Lak) và cao nguyên Ban Mê Thuột v.v… Các cao nguyên độ cao trung bình 500 - 700 m như cao nguyên Kontum (550 m), cao nguyên Dak Lak (400 - 500 m), cao nguyên M’Drak - Khánh Dương (500 m), vùng tây cao nguyên Pleiku (vùng Ia Drang - PleiMe), một phần cao nguyên Di Linh là những nơi nên đa dạng thêm các trái cây cận nhiệt đới, bán ôn đới, xuất khẩu được nhiều như trái bơ (loại thứ giống chịu lạnh như bơ sáp tím ngon là Hass, giống da láng vỏ xanh là Fuerte) hay loại trái hạch quả cao giá như dẻ bi (macadamia nut, noix du Queensland).
Các cao nguyên trên 800 - 1.000 m ở Tây Nguyên hay cao độ 600 - 800 m ở Tây Bắc, có thể phát triển thêm các cây ăn trái bán ôn đới hay cả những cây rau, hoa cắt cành xứ ôn đới. Nên chọn những giống mới hay giống tuyển chọn từ các giống cũ đã có sẵn và các giống lai gần đây, như các giống lai hai loài mơ mận (aprium), mận mơ (pluot), mận mơ toàn hảo (plumcot), hay ba loài đào - mận - mơ (peacotum) lai và tuyển chọn thành công giữa đào long (peach), mơ (apricot) và mận tây (plum) có yêu cầu lạnh ít. Tốt hơn nữa là cố gắng trồng thành công cà phê arabica ở vùng cao với các giống ngon tuyển chọn của Colombiahay các giống tuyển chọn Kenya và ở cao nguyên Bolovens (Lào) kế cận.
Cao hơn nữa, ở những vùng đất nhiều đá vôi thì thử nghiệm khuếch trương các quả hạch xứ mát lạnh hơn như các loài mày (pecan), hồ đào óc chó (juglans), hột dẻ (marron, chestnuts). Có khi ở những vùng tương đối khô hạn Tây Bắc thì trồng cây hạnh nhân (almond, amande), dẻ nhân xanh (pistache, pistachio), dẻ hazel (làm thơm các tách cà phê) v.v… Các loại cây cảnh kiểng, hoa cắt cành có thể là các loại trà mi - hải đường, đỗ quyên, địa lan, lan hài, mai vàng Ochna độc đáo nước nhà hay các loài thủy tiên đại đóa Hippeastrum, huệ thủy tiên Clivia, hoa hồng, các loại cúc, lay dơn, cẩm chướng (carnation, oeillet)… Vùng cao nước ta có thể trồng quanh năm, nhắm xuất khẩu vào thị trường nhân công cao, mùa đông quá lạnh lẽo như Nhật, tương tự Colombia, Ecuador… đã nhắm vào thị trường Hoa Kỳ, nơi có ngành công nghệ hoa cảnh trị giá trên 50 tỉ USD một năm. Khai thác các ruộng bậc thang để trồng rau cải xứ mát lạnh xuất khẩu như đậu cô ve, actisô, măng tây, các loài nấm ăn xứ mát v.v…
Tuy cải cách nông nghiệp theo hộ tiểu nông thay vì quốc doanh tập thể ở nước ta đã thành công ở các ngành lúa, cà phê, hột điều… nhưng muốn tranh thương thắng lợi, phải chuyên canh theo căn bản từng huyện hay vùng sinh thái một, lựa chọn thích nghi chỉ vài giống cao năng cho mỗi loại cây ở huyện, cố trồng liên canh liên địa thành diện tích lớn (không phải manh mún từng hộ nhỏ, đa loại) để sản xuất sản phẩm đồng nhất, đủ số lượng lựa chọn, đóng gói, biến những huyện nông thôn này thành những thị trấn chế biến như Ban Mê Thuột với cà phê vối…
Sửa đổi cơ cấu hạ tầng hầu đa dạng nông nghiệp ở các thung lũng Tây Nguyên còn bị lũ lụt. Như ở thung lũng Krong Nô - Krong Ana, nên làm đường sá đê điều mới, không chỉ là đường mòn, như California đã làm trên 10.000 km đê đường trị lụt các sông và nhánh sông Sacramento và San Joaquin ở nội địa, Thung lũng Trung tâm (Central Valley).
Các vùng ngập nước mùa mưa như bình nguyên Ia (Ea) Sup cao 200 - 300 m, nơi nổi tiếng về nuôi voi Bản Đôn (Ban Don) hay vùng nhiều sông Dak Bla - Kontum (Kon là làng, Tum là ao, hồ), các thung lũng An Khê, Cheo Reo, các hồ thủy điện hay các hồ núi lửa tắt ở Pleiku, có lẽ không nên quên nuôi cá xứ mát như cá mè, như một Việt kiều Seattle đã du nhập thành công ở vùng hồ sông, suối trung du, Tây Bắc. Đa dạng cây trồng đa niên ôn đới hay bán ôn đới thay cây rừng gỗ, cũng nên theo mở rộng theo thế nông - lâm - mục, như lấy lá hạt dẻ Cao Bằng nuôi heo, nuôi tằm, chú trọng nuôi cừu, nuôi dê ăn cỏ, ăn chồi cây hoang. Thay thế gia cầm bị cúm gà, cúm chim đe dọa bằng cách nới rộng nuôi bò, nuôi trâu theo hộ gia đình để sản xuất sữa bò, sữa trâu (Mộc Châu), nhưng tốt hơn nữa là sữa dê…
Nguồn: Khoa học phổ thông 31/5/2006
