Hột lanh - thực phẩm và dược liệu quý

Hiện nay, Canada là nước sản xuất lanh nhiều nhất tại Mỹ châu.

Các bác sĩ ở Montreal, Canadacó thể cho toa “Graines de Lin” (hột lanh) cho bệnh nhân cao tuổi, có lẽ để chữa bệnh táo bón, vì làm tăng thể tích của khối phân. Hột chưa xay thì giữ lâu hơn, nhưng phải xay lấy. Còn hột đã xay thành bột, thì phải đóng gói trong bao chân không hàn kín và giữ trong tủ lạnh hay ngăn đá; nếu để lâu, dầu sẽ bị oxit hóa và không còn giá trị dinh dưỡng nữa.

Dầu lanh phải để trong chai mờ đục và giữ trong tủ lạnh. Dầu lanh phải có vị ngọt của hột. Không dùng dầu lanh để nấu ăn, mà chỉ thêm vào thức ăn sau khi đã nấu chín, để khỏi làm hư các axit béo thiết yếu quý giá.

Giá trị dinh dưỡng của hột lanh

100g hột lanh cung cấp 18,29g protein, 29g bột đường, 42g chất béo trong đó có 3,66g axit béo no, 7,27g axit béo 1 nối đôi và 28,73g axit béo nhiều nối đôi (22g axit béo omega-3 nhưng chỉ có 0,007g axit béo omega-6), 27g chất xơ, 3,72g khoáng chất trong đó 642mg photpho, 255mg canxi, 813mg kali, 392mg magnesium, 5,73mg sắt, 4,31mg kẽm, 1,22mg đồng và 1,644mg sinh tố B1, 0,16mg B2, 3,08mg PP và 0,6mg C.

Chỉ cần ăn 2 muỗng canh vun tương đương 20g hột lanh, cung cấp 95 calo và 3,51g axit béo omega-3 đủ tốt cho sức khỏe hàng ngày.

Lợi ích cho sức khỏe

Hột lanh giàu Alpha Linoleic Axit (ALA), một chất béo omega-3, tiền chất của omega-3 trong dầu cá là Eicosa Pentaenoic Axit (EPA). Từ ALA chuyển sang EPA cần enzym delta-6-destaurase, mà ở một số cá nhân không hiện hữu hay không hoạt động bằng người khác. Ngoài ra, enzym này bị ức chế ở người bệnh đái tháo đường thường hay ăn chất béo bão hòa hay uống rượu. Vì thế, phải dùng liều cao dầu lanh hay hột lanh mới có cùng lợi ích như khi dùng omega-e dầu cá. Một nghiên cứu đăng trong Journal of Nutrition cho biết cung cấp dầu hột lanh tương đương với 3 gam ALA (3 muỗng canh – 45ml) mỗi ngày trong 12 tuần sẽ tăng mức EPA 60%. Tuy nhiên, lượng dầu này cung cấp đến 1/4 số calo cần thiết cho mỗi ngày, nên cần giảm các món giàu năng lượng khác.

Lợi ích chống viêm

Chất béo omega-3 được cơ thể dùng chế tạo ra prostaglandin 1 và 3, là những phân tử giống hormon chống viêm, trái với prostaglandin 2 là những phân tử gây viêm tạo ra bởi những chất béo khác, nhất là axit béo omega-6, có nhiều trong mỡ động vật, margarin, và nhiều loại dầu thực vật như dầu bắp, dầu rum (safflower), dầu hướng dương, dầu cọ và dầu đậu phộng. Chất béo omega-3 có thể giúp giảm viêm là yếu tố chính trong những bệnh như hen suyễn, thoái hóa khớp, viêm khớp do thấp, nhức nửa đầu (migraine) và loãng xương.

Khi dùng thức ăn giàu omega-3, sẽ làm giảm tỷ số omega-6/omega-3 trong chế độ ăn uống.

Hạt lanh giàu omega-3 bảo vệ xương

ALA trong hột lanh và hột óc chó (walnut), giúp xương khỏe mạnh bằng cách giúp ngăn ngừa tế bào xương thay đổi thái quá.

Bảo vệ chống bệnh tim ung thư và đái tháo đường

Các nghiên cứu khoa học nhận thấy chất béo omega-3 là nguyên liệu sản xuất những chất làm giảm huyết khối, nên giảm nguy cơ bệnh nhồi máu cơ tim và đột qụy ở bệnh nhân xơ vững động mạch hay bệnh tim cùng với đái tháo đường.

Chất béo omega-3 giúp màng tế bào mềm dẻo. Màng tế bào là người giữ cổng, cho phép những chất dinh dưỡng cần thiết vào trong và giúp loại thải các chất bã. Đối với người bệnh đái tháo đường, màng tế nào mềm dẻo sẽ đáp ứng với insulin và hấp thu glucose tốt hơn là màng bị xơ cứng do chất béo bão hòa hay chất béo trans hydro hóa. Omega-3 giúp giảm nguy cơ ung thư ruột già, bảo vệ tế bào ruột khỏi bị ung thư do các độc tố và các gốc tự do.

Hột lanh hạ cholesteroal giống statin

Trong một nghiên cứu trên 40 người cao cholesterol (> 240mg/dl), mỗi ngày ăn 20g hột lanh xay và so sánh với người dùng statin. Sau 60 ngày, những người ăn hột lanh, cholesterol toàn phần giảm 17,2%, LDL giảm 3,9%, tryglycerid giảm 36,3%, tỷ số cholesterol toàn phần/HDL giảm 33,5% so với mức căn bản.

Dầu lanh giảm huyết áp ở đàn ông cao cholesterol

Các nhà nghiên cứu Hy Lạp thực hiện một nghiên cứu 3 tháng trên 59 người đàn ông trung niên dùng hoặc dầu lanh hay dầu rum trong bữa ăn thường ngày. Mỗi người thử nghiệm hoặc dùng dầu lanh cung cấp 8 gam ALA hoặc dùng dầu rum cung cấp 11g LA mỗi ngày. Ở điều kiện 12 tuần nghiên cứu, huyết áp tâm thu và tâm trương giảm đáng kể ở người dùng dàu lanh giàu omega-3.

Cả hai omega-6 và omega-3 đều là axit béo thiết yếu cho cơ thể: chúng ta cần cả 2 loại chất béo này và phải lấy từ thức ăn. Tuy nhiên, omega-6 có khuynh hướng gây viêm quá đáng khi không cân bằng với đủ lượng chất béo omega-3 trong thức ăn. Phần lớn những nhà dinh dưỡng tin rằng tỷ số tốt cho sức khỏe omega-6/omega-3 không quá 4/1, và nhiều người tin rằng tỷ số tối ưu là 2/1.

Cung cấp chất xơ có lợi

Hột vio bột hột lanh là nguồn cung cấp chất xơ có thể làm giảm cholesterol ở người bệnh xơ vữa động mạch và bệnh tim, đái tháo đường, giúp tế bào ruột non giảm phơi nhiễm với hóa chất gây ung thư, giúp giảm táo bón và ổn định mức đường trong máu ở người bệnh đái tháo đường. Hột lanh cũng là nguồn cung cấp magnesium.

Một nghiên cứu đăng trong Archives of International Medicine xác nhận ăn thức ăn giàu chất xơ như hột lanh, giúp ngừa bệnh tim. Gần 10.000 người lớn Mỹ tham dự vào nghiên cứu này và được theo dõi trong 19 năm. Những người ăn nhiều chất xơ, 21 gam mỗi ngày, giảm bệnh động mạch vành 12% và bệnh tim mạch 11% so với những người ăn ít hơn 5 gam chất xơ mỗi ngày. Những người ăn nhiều chất xơ hòa tan trong nước có kết quả tốt hơn, giảm 15% nguy cơ bệnh động mạch vành và 10% nguy cơ bệnh tim mạch.

Hột lanh ngăn tiến triểu ung thư tuyến tiền liệt đàn ông

Hột lanh là nguồn giàu chất lignan có nhiều hoạt tính có thể hữu ích trong ung thư. Lignan ảnh hưởng chuyển hóa androgen, chống phân bào (mitosis) và chống oxy hóa.

Một nghiên cứu được tài trợ bởi Viện Ung thư Quốc gia và Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, bột lanh được cung cấp mỗi ngày là 30 gam được xay và trộn với thức ăn và đồ uống. Kết quả đã được báo cáo trong đại hội ung thư lâm sàng Hoa Kỳ lần thứ 43 đầu tháng 6.2007.

Bảo vệ đặc biệt cho phụ nữ

Hợp chất lignan được vi khuẩn ruột chuyển thành 2 chất giống hormon gọi là enterolacton và enterodion. Hai chất này có tác dụng bảo vệ chống ung thư vú và đây là một lý do vì sao người ăn chay ít nguy cơ bị ung thư vú hơn. Lignan còn có trong các loại hột khác và rau.

Mỗi ngày ăn khoảng 30 gam hột lanh xay sẽ tác động lên estrogen phụ nữ sau tuổi mãn kinh giúp chống ung thư vú nhưng không can thiệp vào vai trò của estrogen chống loãng xương.

Hột lanh là nguồn thức ăn tốt cho sức khỏe. Chương trình khuyến nông nên giúp phục hồi nghề trồng lanh tại các tỉnh miền Bắc nước ta để lấy hột làm nguồn dược liệu tốt bảo vệ sức khỏe nhân dân.