Học gì từ những tấm gương châu Á

Người Việt ở Mỹ: thành công không kém gì người Trung Quốc

Đó là điều tôi đích mục sở thị trong 2 năm làm việc tại Mỹ. Tuy không có “bề dày” như những người Do Thái hay người Trung Quốc nhưng chỉ với hơn 30 năm sinh sống và làm việc chăm chỉ, Việt kiều ở Mỹ đã có tốc độ thành công ngang ngửa thậm trí còn hơn nhiều cộng đồng kiều dân khác.

Chưa có ai vươn đến tầm Bill Gates nhưng doanh nhân người Việt ở Mỹ là triệu phú tiền đô khá nhiều, Trường hợp gia đình Giáo sư Phan Thiện Nhân, người quê Vĩnh Long là một ví dụ. Giáo sư Nhân đã từng du học úc theo chương trình học bổng Colombo và sau này giảng dạy ở Đại học Sydney và Đại học Quốc gia Singapore, trở thành chuyên gia hàng đầu về công nghệ thông tin (CNTT) ở Úc, được vinh dự trở thành thành viên Hội Hoàng gia Úc. Vợ của Giáo sư Nhân, cô Hoàng Thị Kim, cựu sinh viên học bổng Colombo, tốt nghiệp Đại học California - Berkeley, lại là người rất thành công trong kinh doanh với tổng số tiền đầu tư trong lĩnh vực địa ốc lên tới 100 triệu đô la.

Ở Mỹ, bạn sẽ thấy những người Việt có số tiền vài chục triệu đô không hề ít, thậm chí một số người Việt khi sang Mỹ tay trắng nhưng bằng sự cần mẫn và sáng tạo, bằng sự khởi đầu rất giản dị nhưng đã đem đến cho họ thành công. Điển hình con đường lập nghiệp này là câu chuyên thành công của một người đàn ông họ Lý mà tên tuổi gắn liền với công việc bán bánh mỳ kẹp batê, ruốc, thịt. Giờ đây, món bánh mỳ Lee Sandwich và tiếng tăm của ông đã được biết đến trên khắp đất Mỹ vì số lượng nhà hàng Lee Sandwich tăng nhanh, thậm chí có phần được người Mỹ “chuộng” vì đồ ăn của ông ít chất béo, lành mạnh hơn.

Tôi được ủng hộ và cộng tác rất lớn của trong nước

Đúng là có những Việt kiều đã phàn nàn khi tiếp xúc với phong cách làm việc trong nước nhưng điều này đã không xảy ra với tôi. Ngay khi tôi có ý định thực hiện đề án chuyển giao công nghệ tế bào gốc về Việt Nam, tôi đã nhận được sự ủng hộ và cộng tác rất hiệu quả từ phía trong nước, đặc biệt từ Giáo sư Phạm Mạnh Hùng và Bộ khoa học - Công nghệ. Do đó, đề án của chúng tôi nhanh chóng được thông qua và dự kiến sẽ được triển khai trong đầu năm 2007 này.

Trình độ phát triển kinh tế, khoa học trong nước đã có nhiều tiến bộ, rất nhiều người trẻ tuổi được đào tạo ở nước ngoài. Vì vậy, tôi cho rằng người Việt ở nước ngoài dù học giỏi đến đâu khi về Việt Nam cũng nên khiêm tôn, tránh việc thể hiện thái độ ban phát, thiếu tôn trọng, dễ tạo khoảng cách với người trong nước. Thực tế là trong nước vẫn còn những bất cập, những người sinh sống và làm việc ở các quốc gia phát triển khó thích nghi nhưng tôi cho rằng nếu Việt kiều không chọn Việt Nam để đầu tư kinh doanh mà chọn Trung Quốc, Ấn Độ hay Mêhicô thì vẫn phải đối mặt với những vấn đề về thủ tục hay tham nhũng. Khi có kế hoạch mở rộng hoạt động Công ty CellResearch Corp của chúng tôi ở châu Á, tôi đã thuyết phục đồng nghiệp Singapore nên hợp tác với Việt Nam trước Trung Quốc vì Việt Nam cũng có tới 84 triệu dân, với tôi lại có thuận lợi về địa lý, ngôn ngữ, văn hoá. Và thực tế cho thấy: Quyết định của chúng tôi đúng đắn.

Lời giải cho thành công của Trung Quốc và Singapore

Tôi có một đồng nghiệp người Hoa ở Mỹ. Đang làm việc trong môi trường nghiên cứu khoa học hàng đầu thế giới, được trả lương 200.000 đô la/năm nhưng anh ấy đột ngột trở về Thượng Hải theo chính sách thu hút Hoa kiều của Chính phủ Trung Quốc. Nhiều người bảo anh ấy dại dột nhưng rồi những người Hoa có chuyên môn giỏi khác cũng làm theo anh ấy. Trong lần thăm Thượng Hải cách đây vài năm, gặp lại anh ấy, tôi mới hiểu Hoa kiều sẵn sàng trở về vì Trung Quốc đã có những chính sách thu hút Hoa kiều đặc biệt. Họ xây dựng nhiều trung tâm nghiên cứu xuất sắc ở các thành phố lớn, mời các chuyên gia giỏi người Hoa ở Mỹ và các nước khác về trả lương cho họ với mức tương đương ở Mỹ đồng thời tạo điều kiện để họ giảng dạy và đào toạ cho sinh viên các trường đại học.

Singapore cũng rất thành công trong việc thu hút chuyên gia ngoại cư. Ngoài tiềm lực tài chính, cơ sở vật chất hiện đại, nước này còn đưa ra chính sách nhập cư rất “thuận và thoáng” cho các chuyên gia giỏi của nước ngoài. Ở điểm này, Singaporehấp dẫn hơn rất nhiều so với Anh và Mỹ, vì vậy các nhà khoa học người nước ngoài đã chiếm 80% trong tổng số nhà khoa học ở Singapore . Mặc dù là nước không có tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên con người cũng hạn chế nhưng chính sách thu hút nhân tài hiệu quả đã giúp Singapore trở thành “Rồng châu Á”, và tiến tới là cường quốc khoa học công nghệ.

Tôi vẫn nhớ một bài viết đăng trên tờ Straits Times, nguyên Thủ tướng Lý Quang Diệu đã đánh giá rất cao tiềm năng của các chuyên gia khoa học công nghệ người Việt ở hải ngoại đồng thời khuyên Việt Nam nên tận dụng tối đa những chuyên gia này phục vụ phát triển kinh tế đất nước. Thời gian qua đã ghi nhận những nỗ lực của Việt Nam trong việc thu hút nhân tài, nhưng nhìn vào những tấm gương trong khu vực, chúng ta thấy mình phải làm quyết liệt hơn nữa?