Hồ tiêu (Hạt tiêu)

Đó là một loại dây leo bằng rễ phụ thuộc dạng cây khác gốc, thân tròn nhẵn, mọc uốn éo, đầy lên ở những mấu. Lá mọc so le, hình bầu dục hoặc hình trứng, dài 11 - 15 cm, rộng 5 - 9cm, gốc tròn, đầu nhọn, có những chấm trong rất mờ, mặt trên màu lục sẫm bóng, mặt dưới màu xám nhạt, gân lá lồi rỗ, cuống lá dài 2 - 3cm.

Cụm hoa mọc đối diện với lá thành bông ngắn hơn lá; lá bắc thuôn dài, lớn cùng với trục bông; hoa khác gốc, đôi khi tạp tính được bao bọc bởi các lá bắc; nhị hai; bần thượng.

Quả hình cầu, khi chín màu đỏ, đem phơi khô thành đen, đường kính 3- 4 mm; hạt tròn, cũng có mùi thơm (xem hình).

Mùa hoa quả: tháng 5 -8

Công dụng và cách dùng

Quả hồ tiêu được thu hái hai lần trong một năm. Tuỳ theo cách thu hái và chế biến mà có hồ tiêu đen hay hồ tiêu sọ. Hồ tiêu đen là những quả còn xanh hoặc hơi chín, phơi khô, lớp vỏ ngoài trở nên nhăn nheo, có màu đen. Hồ tiêu sọ (hồ tiêu trắng) là những quả hái lúc thạt chín và cho vào rổ, ngâm ở chỗ nước chảy khoảng 3 - 4 ngày, loại bỏ vỏ ngoài rồi phơi hoặc sấy khô.

Về tính dược, hồ tiêu có vị cay, mùi thơm, tính nóng. Riêng hồ tiêu sọ ít thơm nhưng cay hơn . Dược liệu có tác dụng trữ hàn, làm ấm bụng, tiêu thực giảm đau, chống nôn chữa cảm hàn, đau bụng lạnh, đầy chướng, ăn không tiêu, nôn mửa, thổ tả, tê thấp, hen suyễn. Ngày dùng 2 - 4g dưới dạng thuốc sắc, thuốc bột hoặc thuốc viên.

Bài thuốc chữa dịch tả: Hồ tiêu sọ (40g), đại hồi (40g), nhục quế (40g), bạch đậu khấu (40g), can khương (40g), chích cam thảo (20g). Tất cả phơi khô, tán nhỏ, rây bột mịn, cho vào một lít rượu 70 độ, ngâm trong ba ngày đêm, càng lâu càng tốt. Người lớn: mỗi lần uống 1- 3 thìa cà phê. trẻ em dưới 10 tuổi mỗi lần ẵ thìa cà phê, 10 - 15 tuổi, 1 -2 thìa cà phê. Cách 2 giờ uống một lần cho đến khi giảm bệnh. Có thể uống thêm nước gạo rang pha với ít đường.

Dùng ngoài, lấy bột hồ tiêu xát vào chân răng chữa đau răng, sâu răng. Rượu ngâm hồ tiêu với phèn chua, dùng xoa bóp điều trị tê thấp.

Nguồn: KH&ĐS Chuyên đề NTDTTS&MN Số 2 27/10/2006