Hen phế quản - vấn đề sức khỏe toàn cầu

- Xin giáo sư cho biết tình hình mắc bệnh hen trên thế giới và việc kiểm soát bệnh này hiện nay ra sao?

- Hen là một trong những bệnh phổ biến nhất trên toàn cầu. Hiện nay số người mắc hen đã lên tới 200 triệu người, với tỷ lệ mắc trung bình là 4 – 12% dân số các nước, trong đó có khoảng 250.000 người tử vong mỗi năm. Dự kiến đến năm 2025, sẽ có 400 triệu người mắc bệnh. Chi phí trực tiếp cho hen chiếm 1 – 3% tổng chi phí y tế ở hầu hết các quốc gia. Hen ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, công việc, học tập và kinh tế gia đình. Các tiến bộ về y học và các phương pháp mới kiểm soát hen ra đời đã giúp cải thiện đáng kể việc kiểm soát căn bệnh này. Nếu như trước đây, điều trị triệu chứng cắt cơn hen là phổ biến thì nay điều trị dự phòng là chủ yếu với mục tiêu giúp bệnh nhân không còn triệu chứng, giảm đối đa cơn hen cấp, không phải nhập viện cấp cứu và bệnh nhân trở lại được cuộc sống bình thường. Các nghiên cứu trên thế giới đã chứng tỏ mục tiêu này hoàn toàn có thể đạt được. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, tỷ lệ bệnh nhân được điều trị dự phòng còn rất thấp. Nghiên cứu ở các nước châu Á – Thái Bình Dương cho thấy, chỉ có dưới 10% bệnh nhân được điều trị dự phòng.

- Giáo sư có thể cho biết đôi nét về Tổ chức Phòng chống hen toàn cầu (GINA) và tình hình áp dụng các chương trình của GiNa ở các nước trên thế giới?

- GINA được thành lập bởi Tổ chức Y tế thế giới và Viện Tim Phổi & Huyết học Hoa Kỳ từ năm 1996. GINA đã tập hợp các nhà chuyên môn hàng đầu về lĩnh vực hen phế quản trên toàn thế giới. Phác đồ chẩn đoán và điều trị hen được thiết lập và hiện nay đã được áp dụng ở hầu hết các nước trên thế giới. Ngoài ra, GINA cũng xuất bản sách hướng dẫn về kiểm soát hen cho bệnh nhân và gia đình, các tiến bộ mới trong chẩn đoán và điều trị hen cũng được cập nhật hằng năm.

- Về tình hình áp dụng các chương trình của GINA tại Việt Nam , GS có nhận xét gì?

- Việt Nam là một trong số những nước đã sớm nhận ra ảnh hưởng to lớn của bệnh hen đối với y tế, kinh tế và xã hội. GS. TSKH Nguyễn Năng An - Chủ tịch Hội Hen, Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng Việt Nam đã cho biết một số hoạt động phòng, chống hen rất hiệu quả như: Tổ chức các hội nghị, hội thảo phổ biến phác đồ chẩn đoán và điều trị tới các bác sỹ; đưa hướng dẫn của GINA vào chương trình đào tạo tại các trường đại học Y; tuyên truyền, giáo dục về bệnh hen trong cộng đồng; thành lập các câu lạc bộ bệnh nhân hen... Đây thực sự là những việc làm hữu hiệu cho việc phòng, chống hen. Tuy nhiên, Việt Nam mới chỉ có chưa đến 10% bệnh nhân được điều trị dự phòng hen theo khuyến cáo của GINA và 5% bệnh nhân hen được kiểm soát hen tốt.

- Đa số những người mắc bệnh hen ở Việt Nam là người nghèo, do vậy họ gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với những tiến bộ mới trong y học để điều trị căn bệnh này. Với cương vị là Chủ tịch GINA, GS sẽ làm gì cho những bệnh nhân nghèo ở Việt Nam ?

- Không chỉ Việt Nam mà ở tất cả các nước chúng tôi đều đã làm việc tích cực với các tổ chức phi chính phủ và chính phủ các quốc gia để giúp cho người bệnh nghèo tiếp cận được với những tiến bộ mới, trong đó có việc phổ biến phác đồ điều trị mới, các khuyến cáo phòng và điều trị bệnh hen... Tuy nhiên, họ vẫn phải chịu một phần kinh phí trong việc điều trị bệnh.

- Theo giáo sư, Việt Nam cần làm gì để hoạt động phòng, chống hen đạt hiệu quả cao hơn nữa?

- Việt Nam có khoảng 5% dân số mắc hen, tương đương với 4 triệu người. Tuy nhiên, thầy thuốc đôi khi còn bỏ sót chẩn đoán hen, chưa hoàn toàn đánh giá đúng mức độ nặng nhẹ cũng như điều trị bệnh, thiếu phương tiện chẩn đoán và điều trị như lưu lượng đỉnh kế, máy khí dung... Vì vậy, cần phải có nhiều nghiên cứu về thực trạng bệnh hen, từ đó đề ra các chương trình kiểm soát hen phù hợp với tình hình thực tế. Việc huấn luyện và đào tạo đội ngũ thầy thuốc chuyên ngành cũng cần được quan tâm, đặc biệt là việc đào tạo, bồi dưỡng cho thầy thuốc phải được thực hiện liên tục vì các tiến bộ y khoa được cập nhật hằng năm. Ngoài ra cần có sự quan tâm hơn nữa của Chính phủ và ngành Y tế. Bởi vì Chính phủ và ngành Y tế đóng vai trò rất quan trọng trong việc hoạch định chính sách phát triển cơ sở vật chất và mạng lưới phòng, chống hen. Một Chương trình quốc gia về phòng, chống hen chắc chắn sẽ đem lại những thành công to lớn trong việc kiểm soát căn bệnh nguy hiểm này.

- Xin cám ơn giáo sư.