Hai có nghĩa là gì?

a) Ý nghĩa toán học

- Số phần tử của một tập hợp gồm 2 phần tử.

- Số thứ tự của phần tử a ₂trong dãy a ₁, a ₂.... (hoặc hạng nhất, hạng hai).

- Cơ số của hệ nhị phân

- Số nguyên tố nhỏ nhất

- Số ngôi (chiều) trong phép toán (không gian): phép toán hai ngôi, không gian hai chiều.

b) Chỉ một khái niệm riêng (dùng như danh từ riêng)

- Lớp Hai trong bậc Tiểu học.

- Điểm Hai trong thang điểm đánh giá bài làm

- Anh Hai, chị Hai (người đứng đầu trong những người cùng thế hệ của gia đình).

- Tháng Hai trong 12 tháng của năm

- Hai chấm (đặt cuối câu để liệt kê các sự việc)

- Hai lá mầm (chỉ một lớp thực vật)

- Hai cánh (chỉ một bộ thuộc lớp côn trùng)

- Ba sôi hai lạnh (tỷ lệ nước nóng để ngâm thóc giống)

- Một, hai; một, hai;.... (tiếng hô đi đều bước).

c) Ý nghĩa triết học

- Hai mặt đối lập của một hiện tượng (Âm dương hai ngả; một sống hai chết...)

d) Các nghĩa về đời sống, xã hội

- Chỉ sự chính xác (Hai năm rõ mười; Như hai giọt nước; Có một không hai; Một với một là hai...)

- Dùng từ Hai tay để chỉ người

(Hai bàn tay trắng: Hay tay buông xuôi; Hai tay bưng chén rượu đào/ Bỏ ra thì tiếc uống vào thì say)

- So sánh hai lớn hơn một để chỉ việc nhiều hơn hoặc cùng một việc đạt được nhiều mục đích

(Mỗi người làm việc bằng hai; Một mũi tên hai con nhạn....)

- So sánh sự kiện (khả năng) này xảy ra nhiều hơn sự kiện (khả năng) khác để nêu bật một ý nghĩa nào đó.

(Quan hai lại một; Một đống khoai hai đống vỏ; Một ngày vài chài hai ngày phơi lưới)

- “Một thành hai” gây ra khó khăn, hoặc chỉ sự chia rẽ, sự thay đổi, hoặc sự chia sẻ.

(Một cảnh hai quê; Một gáo hai chĩnh; Đòn xóc hai đầu; Một bàn tay thì đầy, hai bàn tay thì vơi...)

- “Hai trong một” khiến công việc nặng nhọc thêm có thể đến mức không chịu nổi, nhưng cũng có thể thống nhất với nhau ( Một cổ hai tròng; Hai mắt dồn một; Ngựa nào vác được hay yên; Hai mặt một lời; Mình với ta tuy hai mà một/ Ta với mình tuy một mà hai...)

- Tăng từ một đến hai làm thay đổi hẳn tính chất sự việc ( Một người thì kín, hai người thỉ hở; Một đồng kiếm nát đống cỏ, hai đồng kiếm đỏ con mắt...).

- Hai dùng với nghĩa nhiều, hoặc lặp đi lặp lại (Một nắng hai sương; Một vừa hai phải; Một điều thưa hai điều bẩm; Tiện đây xin một hai điều...).

- Chỉ sự xấp xỉ khi đi kèm với một hoặc ba (Chỉ một hai hôm nữa; Nhà hai ba nóc...)

- Đếm một, hai, ba.. để thấy mức độ tăng dần (Một chờ hai đợi ba trông/ Bốn thương năm nhớ bảy tám chín mong mười tìm; Một thương hai nhớ ba sầu/ Cơm ăn chẳng đặng hai trầu cầm hơi...)

- Trong sự liệt kê theo một dấu hiệu hoặc quy trình nào đó ( Thứ nhất vợ dại trong nhà/ thứ hai nhà dột, thứ ba rựa cùn...).

Nguồn: Toán học & Tuổi trẻ, số 368, 2 - 2008, bìa 4