Hà Nội mở rộng: Quy hoạch là việc đầu tiên cần làm

PV:Thưa TS. Phạm Sỹ Liêm, được biết ông và các nhà khoa học trong Tổng hội Xây dựng Việt Nam vừa qua đã có nhiều hoạt động nghiên cứu, trao đổi xoay quanh việc mở rộng Thủ đô. Vậy xin ông cho biết những cơ hội và thách thức chủ yếu đối với chúng ta từ sự kiện quan trọng này?

TS. Phạm Sỹ Liêm:Cơ hội là những khả năng, những yếu tố thuận lợi mà ta cần nắm bắt để phát huy kịp thời; còn thách thức là những khó khăn, cản trở buộc ta phải khắc phục, vượt qua nhằm đạt tới một bước phát triển mới. Có những cơ hội, thách thức đặt ra trước mắt, lại có những cái thuộc trung hạn hoặc dài hạn. Bởi vậy, chúng ta phải có tầm nhìn và chiến lược cùng với một lộ trình giải quyết các vấn đề sao cho kịp thời và hiệu quả nhất.

Về cơ hội, yếu tố quan trọng nhất đó là: Động lực phát triển của Thủ đô mà đất nước ta đã tạo ra được trong quá trình đổi mới, công nghiệp hoá - hiện đại hoá. Lịch sử phát triển của các nước trên thế giới cũng cho thấy: song hành với quá trình công nghiệp hoá là quá trình đô thị hoá. Nhớ lại vào những năm cuối thập niên 70 của thế kỷ trước, đã có chủ trương mở rộng Thủ đô song không thành hiện thực vì thời ấy chưa có động lực phát triển đô thị. Ngày nay, đã khác trước, nhu cầu đó đã trở nên cấp thiết. Thủ đô Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, TP. Đà Nẵng cùng các thành phố khác đã và đang trở thành các “đầu tàu” kéo theo các vùng, miền trong cả nước phát triển. Nhu cầu và điều kiện đô thị hoá ở các vùng được sáp nhập về Hà Nội đã trở nên khá rõ nét.

Còn về thách thức trong việc mở rộng Thủ đô, tôi cho rằng điều cốt yếu không chỉ là những hạn chế về cơ sở vật chất, kỹ thuật mà là những vấn đề thách thức đối với tư duy phát triển bền vững của chúng ta.

Lâu nay ta thường nói đến “phát triển bền vững”, tuy nhiên, muốn vượt qua thách thức, chúng ta phải hiện thực hoá quan niệm cốt yếu có tính thời đại này thành tầm nhìn, chủ trương, chính sách và hành động cụ thể. Phát triển bền vững đòi hỏi không chỉ tăng trưởng kinh tế đơn thuần mà phải phát triển hài hoà cả kinh tế, xã hội và môi trường.

Viền đỏ là phần ranh giới Hà Nội mở rộng

Chỉ riêng việc bảo vệ và tôn tạo các di sản văn hoá, các danh lam thắng cảnh trên địa bàn Thủ đô mới cũng là một thử thách không nhỏ. Những năm qua, nhiều địa danh nổi tiếng đã bị xuống cấp nghiêm trọng, như chùa Thầy - Xứ Đoài, chùa Hương, chùa Trầm, chùa Tây Phương, Ba Vì, Đồng Mô - Ngải Sơn, Suối Hai… Có tình trạng khai thác di sản kém hiệu quả mà phá hoại thì nhiều. Phải làm sao đây về các mặt thể chế, luật pháp và văn hoá? Tóm lại, những thách thức thì nhiều nhưng đều là thách thức đối với tư duy phát triển bền vững của chúng ta.

PV: Như vậy, việc thiết yếu đầu tiên cần làm khi mở rộng Hà Nội là gì, thưa ông?

TS. Phạm Sỹ Liêm:Theo tôi thì trước mắt có rất nhiều việc phải làm, nhưng để nắm bắt thời cơ, tận dụng thuận lợi, vượt qua thách thức, khó khăn thì việc thiết yếu đầu tiên cần làm là phải có tầm nhìn thấu đáo và khoa học về Hà Nội mở rộng trên quan điểm phát triển bền vững để xây dựng quy hoạch Thủ đô gắn với quy hoạch phát triển vùng, bao gồm Hà Nội và các tỉnh xung quanh. Công trình quy hoạch này phải đạt tầm cỡ quốc gia, cao hơn hẳn các quy hoạch đô thị thông thường, bởi trong địa bàn Thủ đô có ít nhất 03 thành phố lớn, hàng chục thị trấn và rất nhiều thị tứ; lực lượng sản xuất ở đây bao gồm cả công nghiệp, dịch vụ và nông – lâm nghiệp trong những địa thế khá phức tạp. Làm quy hoạch chỉ “sai một ly” là hậu quả để lại di hại cho phát triển bền vững sẽ “đi một dặm”. Chẳng hạn, trong định hướng quy hoạch của Hà Tây trước đây có việc mở một hành lang kinh tế phía nam, kéo theo nhiều dự án xây dựng, bây giờ cần phải xem xét lại. Bởi vì tôi hiểu rằng, cái “hành lang phía nam” ấy sẽ “ngốn” rất nhiều đất “bờ sôi ruộng mật”, trong khi Thủ đô mới có nhiều vùng đồi núi như Ba Vì, Mê Linh, rất phù hợp cho việc xây dựng các khu công nghiệp và khu đô thị. Phải chú ý giữ gìn quỹ đất nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực, bởi chúng ta không chỉ mất đất ruộng trong quá trình đô thị hoá mà còn vì nguy cơ nước biển dâng.

Tôi được biết, Hội đồng tuyển nhà thầu tư vấn nước ngoài lập quy hoạch xây dựng Thủ đô mở rộng đã lựa chọn được ba nhà thầu tư vấn đạt tiêu chuẩn đưa vào danh sách trình Chính phủ xem xét. Tôi nghĩ công trình quy hoạch này cần hoàn thành sớm trong vòng 01 năm, chứ không thể đợi đến năm 2010, bởi chậm trễ thì nhiều việc sẽ mất thời cơ, hoặc phạm phải những sai lầm khó khắc phục. Và mặc dù đã có các nhà tư vấn quy hoạch nước ngoài tham gia, song chúng ta vẫn phải làm chủ trong các quyết sách dựa trên đường lối phát triển bền vững và cả những kết quả nghiên cứu nhiều năm cùng sự hiểu biết thực tế về thiên nhiên, xã hội, con người của ta.

PV: Những năm qua, Tổng hội Xây dựng cùng các hội khoa học thành viên của Liên hiệp hội Việt Nam đã có nhiều thành tựu trong tư vấn, phản biện và giám định xã hội cho một số chủ trương, chính sách và các dự án lớn của quốc gia. Vậy theo ông, với việc quy hoạch Thủ đô Hà Nội mở rộng, chúng ta có thể đóng góp trí tuệ như thế nào?

TS. Phạm Sỹ Liêm:Tôi nghĩ là chúng ta hoàn toàn có cơ hội và có khả năng đóng góp cho công trình quy hoạch quan trọng này. Với nhiệm vụ/chức năng tư vấn, phản biện và giám định xã hội đã được Đảng và Nhà nước giao phó, Liên hiệp hội Việt Nam và các hội thành viên sẽ tổ chức các hội nghị, hội thảo khoa học tập hợp ý kiến của trí thức khoa học và công nghệ đóng góp ý kiến cho Dự án. Cách thứ hai là Liên hiệp hội Việt Nam và các hội khoa học được giao tổ chức tư vấn chuyên sâu cho từng nhóm vấn đề của Dự án. Chúng ta có khả năng thực hiện tốt công việc này bởi vì các hội khoa học có thế mạnh là tập hợp và phát huy được các nhà khoa học đầu đàn thuộc các lĩnh vực liên ngành và liên vùng. Chẳng hạn, riêng Tổng hội Xây dựng Việt Nam đã có Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng, Hội Quy hoạch, Hội Môi trường đô thị, Hội Kinh tế xây dựng… Tất cả đều có thể góp thêm trí tuệ cho một Dự án tối ưu về quy hoạch Thủ đô mở rộng. Hy vọng sự đóng góp của chúng ta sẽ càng có hiệu quả sau khi Hội nghị Trung ương 7 (Khoá X) của Đảng đã ra Nghị quyết về trí thức và sắp tới sẽ có văn bản mới của Thủ tướng quy định cụ thể hơn về chức năng tư vấn, phản biện và giám định xã hội của Liên hiệp hội Việt Nam và các hội thành viên.

P.V: Xin chân thành cám ơn ông.