Hà Nội lún phía Tây
Cảnh báo
Những cảnh báo về tình trạng sụt lún ở Hà Nội đã được nhắc đến trong nhiều đề tài nghiên cứu. Gần đây nhất là đề tài chương trình nghiên cứu biến dạng lún bề mặt đất thành phố do thay đổi mực nước ngầm của Viện Khoa học Công nghệ và Kinh tế xây dựng Hà Nội (thuộc Sở Xây dựng Hà Nội). Sau hơn 16 năm nghiên cứu (bắt đầu từ năm 1991), đến đầu năm 2007, những số liệu của đề tài được công bố trên một số phương tiện thông tin đại chúng khiến dư luận không khỏi giật mình. Theo đó, kết quả nghiên cứu bước đầu đã xây dựng được 10 trạm đo lún bề mặt đất do thay đổi mực nước ngầm, đặt tại các nhà máy nước và trạm tăng áp thuộc Công ty Kinh doanh nước sạch số 2 Hà Nội, nhằm xác định mối quan hệ giữa sự khai thác nước ngầm và độ lún bề mặt đất tại các trạm.
Các trạm đo lún bề mặt đất được xây dựng trên nền đất có điều kiện địa chất điển hình của thành phố, như khu vực có tồn tại lớn đất yếu là Thành Công, Pháp Vân, Ngô Sỹ Liên, Tương Mai… Khu vực có tồn tại lớp đất tốt là Ngọc Hà, Mai Dịch, Đông Anh, khu vực ven sông Hồng như Lương Yên, Gia Lâm, và khu vực nằm cách xa sông Hồng như Ngô Sỹ Liên, Hạ Đình…
Cũng trong một báo cáo nghiên cứu do Sở Giao thông công chính Hà Nội phối hợp với Công ty kinh doanh nước sạch Hà Nội và các nhà khoa học thuộc Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Xây dựng Hà Nội nghiên cứu, các nhà khoa học cảnh báo, nếu cứ để tình trạng khai thác nước ngầm tự do như hiện nay, khi tổng số lượng khai thác đạt 700.000 m 3/ngày đêm thì các phễu nước ngầm có khả năng hạ thấp xuống từ - 10 đến - 30 m trên diện tích 60 đến 160 km 2. Các phễu này có xu hướng phát triển về phía Tây và Tây Nam (tương ứng như hiện nay) nghĩa là phát triển mạnh từ phía Pháp Vân - Tương Mai - Hạ Đình - Mai Dịch.
KS Lê Tứ Hải, Liên hiệp SXKH Địa chất và Nước khoáng cho biết: Vấn đề sụt lún kéo theo ô nhiễm nước ngầm ở Hà Nội đã được cảnh báo từ hàng chục năm nay. Theo nghiên cứu của ông, khu vực có sự sụt lún và ô nhiễm từ năm 1992 bao trùm một khoảng rộng phía Nam Hà Nội, kéo dài từ Tây Mỗ, Mễ Trì qua Ngã Tư Sở, Tương Mai, Hoàng Mai, Hoàng Văn Thụ, Trần Phú, rồi kéo xuống phía Nam qua Pháp Vân, Hạ Đình, Tam Hiệp, Vĩnh Quỳnh… Điều đáng lo ngại là diện tích ô nhiễm xu hướng ngày càng lan rộng.
Điều gì sẽ xảy ra?
Các nhà địa chất lý giải, do khu vực hạ thấp mực nước trùng với khu vực phân bố nhiều lớp đất yếu, dẫn đến biến dạng mặt đất khi hạ thấp mực nước. Theo tính toán của Sở Giao thông công chính Hà Nội: đối với vùng Pháp Vân khi mực nước ngầm Hạ xuống 20 m thì giá trị lún tổng thể đạt đến 1,23 m. Từ đó cho thấy ở khu vực phía Nam sẽ có khả năng lún đến giá trị số mét.
Khi mực nước hạ thấp còn dẫn đến quá trình phân huỷ các vật chất hữu cơ trong các tầng bùn sét, góp phần làm giảm tính cơ lý của đất và tăng khả năng sụt lún mặt đất. Sụt lún mặt đất còn có thể dẫn đến làm hư hỏng các công trình xây dựng trên mặt đất ngầm và nhà cửa, đường sá, đường sắt, cầu cống, hệ thống kênh mương thoát nước thải, tưới tiêu phía Tây và Tây Nam thành phố. Các hậu quả không thể lường hết, cả về kinh tế, môi trường, sụt lún làm ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất của nhân dân trong khu vực.
Sụt lún mạnh mẽ có thể tạo ra các khe nứt làm cho nước mặt từ trên mặt xâm nhập nhanh chóng vào tầng chứa nước khu vực phía Tây, Tây Nam và Nam thành phố (nơi chứa nước thải chính của thành phố), nhanh chóng lan sang các khu vực xung quanh.
Giải pháp cho vấn đề sụt lún đó là cần phải quản lý các công trình khai thác nước ngầm, nhất là nguồn giếng khoan. Tuy nhiên, để ngăn chặn triệt để tình trạng này được tiên lượng là rất khó. Giải pháp tối ưu mà Hà Nội chọn là sử dụng nước sông Hồng xử lý thành nước sinh hoạt. Được biết Cty kinh doanh nước sạch Hà Nội đã nghiên cứu và đề xuất phương án xây dựng nhà máy khai thác, xử lý nước sông Hồng, dự kiến công suất là 500.000 m 3/ngày đêm, trng đó giai đoạn I có công suất là 150.000 m 3. Dự kiến địa điểm xây dựng nằm trên địa bàn hai xã Thượng Cát và Liên mạc, huyện Từ Liêm.
Độ sụt lún theo từng khu vưc:
- Thành Công là 41,42 mm/năm;
- Ngô Sỹ Liên 31,52 mm/năm;
- Pháp Vân 22,16 mm/năm;
- Ngọc Hà là 1,80 mm/năm;
- Mai Dịch 2,65 mm/năm;
- Đông Anh 1,41 mm/năm;
- Lương Yên 18,83 mm/năm;
- Gia Lâm 10,33 mm/năm.
(Theo số liệu công bố của Viện KHCN&KT Xây dựng Hà Nội).
