GS Nguyễn Quý Đạo: Việt Nam rất cần có những tổng công trình sư

Theo GS, làm thế nào để có thể tận dụng tri thức của người Việt Nam ở nước ngoài trong sự nghiệp xây dựng quê hương, đất nước?

Ở đây, tôi chỉ xin nêu một vài ý kiến để tận dụng khả năng của các trí thức Việt kiều thế hệ 1 - những người đã từ Việt Nam ra đi du học lâu ngày và nay đã có được địa vị cao trong xã hội, họ có học vị cao và kiến thức sâu rộng. Những trí thức này đã nghiên cứu, làm việc ở những ngành nghề chuyên môn khác nhau và trong số đó, nhiều người tuổi cao hay đã về hưu, có khả năng và thời gian để có thể đóng góp tích cực, hết lòng cho quê hương, đất nước.

Hiện nay ở Việt Nam , chúng ta chưa có một cơ quan như Viện Hàn lâm Pháp (Viện này rất lớn, gồm 5 viện thành viên; các Viện sĩ là những nhà bác học nổi tiếng nhất của Pháp). Nhưng với một mục tiêu khiêm tốn hơn, một tinh thần cởi mở hơn, Nhà nước ta có thể thành lập một cơ quan nhà nước, trong đó các thành viên gồm có các nhà trí thức, các nhà bác học Việt Nam và nếu có thể được, mời thêm một số trí thức Việt Nam ở nước ngoài, nhằm mục đích cố vấn cho Nhà nước trên những vấn đề trọng yếu. Tôi nghĩ, đây cũng là một cách để các nhà trí thức trong và ngoài nước cùng nhau làm việc, và như vậy sự đóng góp xây dựng cho quê hương sẽ hiệu quả hơn nhiều.

Các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài đều có ý thức và giải pháp riêng của mình đối với trách nhiệm xây dựng quê hương. Nhưng họ có một điểm chung là, rất phấn khởi trước sự ưu ái mà Tổ quốc đã mang lại cho họ, thể hiện qua những chính sách đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Nhà nước ta nên duy trì những chính sách này và tiếp tục có những chính sách thông thoáng hơn nữa, về mọi phương diện. Trước mắt, nên cho phép người Việt Nam ở nước ngoài cùng với các nhà khoa học trong nước xây dựng một trang web về KH&CN Việt Nam, nơi đây sẽ là một diễn đàn lớn, có những đối thoại, trả lời trực tuyến về KH&CN. Điều quan trọng nữa là, làm thế nào để duy trì và phát triển tinh thần đại đoàn kết giữa người Việt Nam trong nước và người Việt Nam ở nước ngoài - nếu làm được như vậy, đất nước sẽ có được sự hỗ trợ lớn hơn rất nhiều.

Còn đối với các nhà khoa học trong nước, theo GS cần những điều kiện gì để họ có thể đóng góp nhiều nhất cho nền KH&CN ViệtNam?

Nhà nước cần tạo điều kiện tối ưu về vật chất, cơ sở hạ tầng, kỹ thuật cho các nhà KH&CN trong nước để họ có thể nghiên cứu, hợp tác hữu hiệu với các nhà khoa học nước ngoài trong việc thực hiện những dự án có tầm cỡ quốc tế. Nếu các nhà khoa học Việt Nam có được những cơ sở KH&CN mạnh, hiện đại, tương đương với các cơ sở KH&CN quốc tế thì chúng ta sẽ có cơ hội hợp tác với các nhà khoa học ở nước ngoài, mà không chỉ là Việt kiều. Tôi thấy Việt Nam hiện nay đã bắt đầu có những phòng thí nghiệm hiện đại, điều đó là rất tốt. Bên cạnh đó, có thể mời các nhà khoa học ở nước ngoài về Việt Nam để cộng tác trên những đề tài hiện đang được quốc tế quan tâm hoặc những đề tài đáp ứng yêu cầu của đất nước (ví dụ, nghiên cứu về tác hại của chất độc da cam đối với môi trường và sức khỏe con người,...). Sự hợp tác này là rất quan trọng, những kết quả nghiên cứu đó có thể được công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế.

Tôi cho rằng, Việt Nam hiện nay rất cần có những tổng công trình sư có trình độ khoa học quốc tế, tức là có những hiểu biết rộng và sâu sắc. Người tổng công trình sư như một nhạc trưởng trong một dàn nhạc mà trong dàn nhạc đó các nhạc công là các kỹ sư chuyên ngành. Người nhạc trưởng không nhất thiết phải biết chơi thạo một nhạc cụ nào nhưng phải biết mỗi loại nhạc cụ có ảnh hưởng gì trong dàn nhạc của mình và phải biết đánh giá đúng một nhạc công khi ông này đã đánh đúng hay không đúng điệu nhạc.

Việt Nam hiện nay đã có những giáo sư, nhà nghiên cứu, kỹ sư trình độ cao, nhiều kinh nghiệm, có khả năng lập nên một nền giáo dục có chất lượng cao để đào tạo các tổng công trình sư giỏi. Tuy nhiên, phải chú ý đến vấn đề lương cho các giảng viên, các nhà khoa học, không thể để một nhà khoa học phải làm việc nửa buổi, còn nửa buổi phải đi làm thêm,... Bên cạnh đó, phải cải cách phương pháp giảng dạy vì cách học phổ thông, trung học của Việt Nam chưa phù hợp, nhiều em học rất giỏi ở trong nước nhưng vẫn không theo được các trường quốc tế do chưa biết cách học: phải học theo nhóm, học đi đôi với hành... Với sự tài trợ của Bộ Ngoại giao Pháp, từ năm 1996 đến nay, chúng tôi đã tiến hành một chương trình đào tạo kỹ sư chất lượng cao tại Hà Nội, Đà Nẵng, thành phố Hồ Chí Minh (mỗi khóa có khoảng 400 em). Dự kiến, đến năm 2007, chương trình này sẽ kết thúc, nhưng tôi hy vọng Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục chương trình này và biến nó thành của mình, làm mẫu cho những chương trình đào tạo khác. Những em đã tham dự các khóa đào tạo của chúng tôi sau khi ra trường được đánh giá rất cao:.Đa số được tuyển làm kỹ sư trong các ngành công nghiệp, một số được giữ lại trường để giảng dạy, một số tiếp tục sang Pháp làm tiến sỹ.

Xin cảm ơn những ý kiến của GS.