Góc nhìn mới về chiến tranh biên giới, hải đảo trong SGK

Ngày 9/3, Hội Khoa học lịch sử Việt Nam tổ chức cuộc tọa đàm với chủ đề bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử. Để tìm hiểu thêm những nội dung diễn ra, trong buổi tọa đàm quan trọng và ý nghĩa này, PV đã có cuộc trao đổi với GS.NGND Vũ Dương Ninh (Đại học Quốc gia Hà Nội).

PV:-Thưa GS, là người đã tham gia buổi tọa đàm với chủ đề “Bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử của các cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới, hải đảo và chủ quyền quốc gia thời hiện đại”, do Hội khoa học lịch sử VN tổ chức. Mục đích của buổi Tọa đàm này cụ thể là gì, thưa GS?

GS Vũ Dương Ninh:- Với tư cách và nhiệm vụ của mình, Hội khoa học lịch sử muốn đề đạt một số kiến nghị lên cấp trên xung quanh việc Bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử của cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới, hải đảo và chủ quyền quốc gia.

Chúng ta đã có những phần trưng bày khá phong phú về cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ nhưng cho đến này phần chiến tranh bảo vệ biên giới chưa được quan tâm đầy đủ.

PV: -  GS có thể chia sẻ thêm những ý kiến, kiến nghị cụ thể của các nhà nghiên cứu trong buổi tọa đàm?

GS Vũ Dương Ninh: -Trong buổi Tọa đàm có nhiều ý kiến đóng góp, Hội khoa học lịch sử sẽ tổng kết và chính thức xây dựng một văn bản kiến nghị gửi lên các cấp có thẩm quyền. Theo nhận thức của riêng tôi, có thể tóm tắt trong mấy điểm sau đây:

Một là,khẳng định chiến tranh biên giới là một chiến tranh bảo vệ độc lập chủ quyền của đất nước, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ ở vùng biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và các hải đảo Hoàng Sa, Trường Sa.

Hai là,tôn trọng khách quan lịch sử, cần đưa nội dung các sự kiện đó vào sách giáo khoa phổ thông, giáo trình đại học, và các công trình nghiên cứu. Cần chú ý việc sưu tầm tài liệu, bảo tồn hiện vật và di tích về cuộc chiến tranh này, phát huy giá trị của nó thông qua nhà trường, các cơ quan truyền thông, các phòng trưng bày, các bảo tàng và nhiều hoạt động văn hóa khác.

Ba là,cần tôn vinh những người đã hi sinh để bảo vệ chủ quyền biên giới và hải đảo, xứng đáng với công lao của họ.

PV:- Trong buổi tọa đàm, GS cũng đã nhắc đến việc đưa các sự kiện, các nội dung này vào hệ thống SGK nói riêng và giáo dục nói chung. Hiện nay, chúng ta còn gặp khó khăn ở đâu, cần triển khai như thế nào để hiệu quả, thưa thầy?

GS Vũ Dương Ninh:- Viết SGK gần đây có nhiều thuận lợi, qua dư luận xã hội ai cũng thấy cần đưa những nội dung của cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới và hải đảo vào SGK. Trong buổi làm việc vừa qua với Hội sử học, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng cũng khẳng định việc đưa vào sách giáo khoa là cần thiết.

Nhớ lại cách đây hơn mười năm, khi viết SGK, các tác giả cũng thảo luận việc đưa nội dung cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới vào sách. Nói thật, khi đó việc này không dễ dàng đâu, cũng có ý kiến cho rằng nên bỏ qua đi.

Song với trách nhiệm của người viết sử, các tác giả khẳng định phải viết, nhưng viết như thế nào. Một cuộc thảo luận sôi nổi, từ vài ba trang rút về còn một đoạn 12 dòng!

Chắc chắn là không ai thỏa mãn (kể cả các tác giả) về đoạn viết đó song những ai đã tham gia viết các tài liệu về lịch sử nói riêng, về xã hội nói chung đều dễ chia sẻ điều này.

Tình hình ngày nay đã khác. Toàn xã hội đều thấy nhất thiết phải đưa vào SGK, các nhà lãnh đạo cũng đã phát biểu chỉ đạo, dó là thuận lợi cơ bản.

PV: Câu chuyện đưa cuộc chiến tranh này vào SGK, cũng như công cuộc bảo tồn còn có khó khăn gì, thưa thầy?

GS Vũ Dương Ninh: -Các ý kiến trong Tọa đàm cũng đề cập nhiều đến những khó khăn của công việc bảo tồn và phát huy các di tích lịch sử này.

Nhiều cán bộ địa phương đã có ý sưu tầm các hiện vật, bảo tồn các di tích, một phần được trưng bày trong bảo tàng. Đó là những cố gắng rất đáng quý. Song chiến tranh đã qua đi 35 năm, nhiều tài liệu đã mất mát, nhiều hiện vật bị hư hại hoặc không còn nữa, các bức ảnh về chiến tranh cũng hao mòn dần.

Đó là khó khăn rất lớn. Nhưng ai cũng thấy rằng nếu nhận thức đúng tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy các di sản này thì vẫn có thể khắc phục sự thiếu hụt này, từng bước sưu tầm, bảo quản, khai thác các tài liệu, hiện vật và di tích vào việc giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Cần nói đến một nguồn tài liệu cực kỳ quan trọng, đó là các “nhân chứng sống”, họ là các chiến sĩ quân đội và dân quân tự vệ, những người dân đã từng sống ở các tỉnh biên giới, đã từng chứng kiến những hành động tàn bạo của đối phương và cuộc chiến đấu kiên cường của quân dân ta.

Thời gian đã trôi qua, nhiều người đã qua đời nên việc tranh thủ hỏi han, phỏng vấn, khai thác các ký ức, các câu chuyện của các cụ về giai đoạn này rất có ý nghĩa đối với việc giáo dục truyền thống.

PV: Còn về SGK thì sao, thưa GS?

GS Vũ Dương Ninh: -Như trên đã nói, ngày nay, ai cũng thấy rất cần đưa sự kiện chiến tranh bảo vệ biên giới vào sách giáo khoa. Đó là thuận lợi cơ bản, song phải viết như thế nào thì lại là điều cần suy nghĩ nhằm bảo đảm tính khách quan, tính khoa học và tính sư phạm.

Độ dài ngắn, mức nông sâu của mỗi cuốn sách có thể khác nhau tùy theo đối tượng sẽ đọc cuốn sách đó, song theo tôi, cần chú ý đến ba điểm sau đây:

Một là,cần gọi đúng tên cuộc chiến tranh. Tên mỗi cuộc chiến tranh tùy vào lập trường, quan điểm của người nghiên cứu. Về sự việc ta đang bàn, người phương tây gọi là “Chiến tranh Đông Dương lần thứ ba” hoặc đi sâu hơn là “Chiến tranh giữa những người anh em Đỏ”.

Vấn đề hải đảo cũng sẽ được quan tâm đưa vào hệ thống SGK

Người Trung Quốc bằng những lý lẽ ngụy biện, gọi đó là cuộc “phản kích tự vệ”. Còn Việt Nam, là một nước bị tấn công ở các vùng biên giới nên phải đứng dậy để chống trả, bảo vệ biên giới và hải đảo, nên tên gọi chính thức đưa vào SGK nên là Cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới Tổ quốc. Trong đó bao hàm ba nội dung là bảo vệ biên giới phía Tây Nam, bảo vệ biên giới phía Bắc và bảo vệ chủ quyền ở các hải đảo.

Hai là,cần làm rõ bản chất của cuộc chiến tranh. Nhân dân Việt Nam tiến hành chiến tranh chống trả những kẻ xâm phạm vào lãnh thổ của mình để bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Cho nên về bản chất, cần khẳng định đó là cuộc chiến tranh chống xâm lược, một cuộc chiến tranh chính nghĩa.

Ba là,  trong cuộc chiến tranh nhân dân, cần tôn vinh những người đã hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ Quốc. Nhiều thế hệ đã khắc sâu trong tâm khảm tên tuổi các anh hùng liệt sĩ qua hai cuộc kháng chiến trước đây.

Rất tiếc rằng những tấm gương hy sinh trong cuộc chiến sau này chưa được quan tâm một cách xứng đáng. Do vậy, rất cần vinh danh những con người đã ngã xuống trên các trận tuyến biên giới và hải đảo, đó chính là những bài học sinh động về sự hy sinh vì Tổ quốc cho lớp trẻ hôm nay và mai sau.

PV:Khi đưa vào SGK, chúng ta cần phải chú ý điều gì, thưa GS?

GS Vũ Dương Ninh:- Việc đưa nội dung chiến tranh vào SGK sẽ góp phần giáo dục truyền thống chống xâm lược, bảo vệ Tổ quốc, Qua đó học sinh sẽ hiểu được các vấn đề đang đặt ra và ý thức được nghĩa vụ của tuổi trẻ đối với Tổ quốc.

Song lưu ý rằng lịch sử cần được phản ánh một cách khách quan, nhưng không qua đó gây nên mối hận thù giữa nhân dân các nước. Trong thời đại ngày này, hòa bình và hữu nghị vẫn là dòng chảy chính của loài người.

Cho nên trước sau, vẫn đề cao ý chí Độc lập – Tự do của dân tộc cùng chính sách Hòa bình – Hữu nghị với nhân dân thế giới. Phương châm “Khép lại quá khứ, Hướng tới tương lai” chính là bao hàm nội dung đó.