Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ sáu, 08/08/2014 19:45 (GMT+7)

Giáo sư Nguyễn Lân - cây đại thụ của nền giáo dục Việt Nam

  Giáo sư Nguyễn Lân sinh ngày 14/6/1906, ông mất ngày 7/8/2003.Giáo sư Nguyễn Lân sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và hiếu học ở xã Phùng Chí Kiên, huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên.

Trong suốt cuộc đời của mình, Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân luôn hết lòng với sự nghiệp giáo dục. Ông bắt đầu dạy học từ năm 1932, sau khi tốt nghiệp thủ khoa ban văn trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương. Về cuối đời, công việc gắn bó với ông vẫn là sự nghiệp giáo dục - ông là Chủ tịch đầu tiên của Hội Khuyến học Việt Nam.

Không chỉ là một người thầy đứng lớp, Giáo sư Nguyễn Lân còn là tác giả của nhiều cuốn sách giáo khoa ở đủ bậc học: sơ, trung và đại học. Bộ sách Ngữ pháp Việt Nam của giáo sư, được gọi là “Ngữ pháp Nguyễn Lân”đã từng giữ vai trò chính thống trong nhà trường miền Bắc từ lớp 3 đến lớp 7 trong hàng chục năm trời. Ông còn là người góp phần to lớn trong việc đặt nền móng cho sự ra đời chính thức của nền khoa học giáo dục nước nhà giai đoạn sau năm 1945. Các công trình của ông phải kể đến như:“Lịch sử giáo dục học thế giới’ (năm 1958), “Người thầy giáo xã hội chủ nghĩa” (năm 1960), “Giáo trình giáo dục học”...

Giáo sư Nguyễn Lân cũng là một người yêu thích văn học. Năm 1925, khi còn là cậu học sinh trường Bưởi, với bút danh Từ Ngọc, ông đã cho ra mắt tiểu thuyết“Cậu bé nhà quê”,mà về sau được Nha học chính Đông Dương dịch ra tiếng Pháp để dạy trong học đường. Và đây cũng được coi là một trong số ít thiểu thuyết đầu tiên về nông thôn Việt Nam hiện đại buổi đầu. Sau đó, ông tiếp tục cho ra đời các cuốn tiểu thuyết như:“Khói hương”, “Ngược dòng”, “Hai ngả"...hay các truyện ngắn:“Ai khốn nạn”, “Tiếng vàng”, “Ngoài khơi”…

Dù ở bất kỳ thể loại nào, ngòi bút của Từ Ngọc cũng thấm đượm tinh thần nhân đạo truyền thống, chống lại cái ác, đề cao cái thiện, bênh vực, cảm thông với những kiếp người đau khổ.

Không chỉ là một nhà giáo, nhà văn, giáo sư Nguyễn Lân còn là một nhà ngôn ngữ với những bộ sách: “Ngữ pháp Việt Nam”, “Muốn đúng chính tả”, “Viết thế nào cho đúng”,hay“Tôi yêu tiếng Việt”. Nổi bật trong các tác phẩm là tình yêu, là niềm khát khao nồng cháy của tác giả trong việc bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt.

Và đặc biệt là các công trình từ điển. Ông là tác giả, hoặc đồng tác giả của ngót chục cuốn từ điển các loại. Trong đó có công trình của cá nhân ông:“Từ điển từ và ngữ Việt Nam”dày 2.111 trang, đã gây kinh ngạc cho nhiều người về nội dung phong phú và sức làm việc của một cụ già ở tuổi ngoài 90.

Trải qua nhiều năm tháng liên tục, Giáo sư Nguyễn Lân đã góp phần đào tạo cho đất nước những công dân ưu tú, nhiều giáo sư, tiến sĩ, nhà giáo nhân dân, nhà khoa học, văn nghệ sĩ nổi tiếng, kể cả một số cán bộ cấp cao, một số tướng lĩnh, một số nhà cách mạng có tên tuổi lớn. Có lẽ trong mấy chục năm qua, không ai có được niềm vui lớn như Giáo sư Nguyễn Lân có nhiều môn sinh, môn đệ, người ít tuổi nhất cũng khoảng ngũ tuần, người cao tuổi nhất thì đã gần chín mươi, ở khắp mọi miền của Tổ quốc, kể cả nước ngoài, mà vẫn hướng về người thầy rất mực kính yêu của mình với một tình cảm gắn bó sâu nặng. Làng giáo Việt Nam coi ông như một tấm gương sáng và là người thầy mẫu mực cho các thế hệ noi theo.

Trải qua 97 năm cuộc đời, hạnh phúc lớn nhất của Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân là làm việc, và của cải vô giá duy nhất của ông, đó là 8 người con. Người đi trước dìu dắt người đi sau họ đã xây đắp nên hình mẫu một đại gia đình hiếu học, tài hoa, chuẩn mực. Có người bảo các con, cháu cụ Nguyễn Lân thông minh, thành đạt, nhiều người là giáo sư, tiến sĩ.

Bằng sự phấn đấu không mệt mỏi cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo, Giáo sư, nhà giáo Nhân dân Nguyễn Lân đã là một tấm gương sáng chói cho các thế hệ con cháu của mình về sự phấn đấu không mệt mỏi, không đầu hàng trước khó khăn và phải tiếp tục đóng góp nhiều hơn nữa cho sự phát triển của nước nhà.

Đã 10 năm trôi qua kể từ ngày giáo sư, Nhà giáo nhân dân đi về cõi vĩnh hằng, nhưng những gì mà giáo sư cống hiến cho đất nước thìvẫn còn đó trong đời sống giáo dục, đời sống học thuật, đời sống văn hóa của đất nước.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.