Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn đa dạng sinh học

Kết quả ban đầu

Việt Nam đã xây dựng và thực hiện Kế hoạch hành động ĐDSH quốc gia lần thứ 1 (giai đoạn 1995 - 2005), và lần thứ 2 (giai đoạn 2007 - 2010). Đặc biệt, Kế hoạch hành động quốc gia về ĐDSH đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 thực hiện Công ước ĐDSH và Nghị định thư Cartagene về an toàn sinh học được Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn tại Quyết định số 79/2007/QĐ - TTg (Quyết định 79) sau 03 năm triển khai đã phát huy hiệu quả, hiệu lực của công tác bảo tồn, phát triển bền vững nguồn ĐDSH quốc gia.

Quyết định đã đưa ra các nhiệm vụ chủ yếu: Bảo tồn và phát triển ĐDSH trên cạn; bảo tồn và phát triển ĐDSH các vùng đất ngập nước và biển; bảo tồn và phát triển ĐDSH nông nghiệp; sử dụng bền vững tài nguyên sinh vật; tăng cường năng lực quản lý nhà nước về ĐDSH và kiểm soát sinh vật biến đổi gen, sản phẩm, hàng hóa có nguồn gốc từ sinh vật biến đổi gen để bảo vệ có hiệu quả sức khỏe nhân dân, môi trường và ĐDSH. Sau 03 năm triển khai, chúng ta đã đạt được bước tiến đáng kể trong công tác tổ chức thực hiện, tăng cường năng lực quản lý, góp phần quan trọng trong hoạt động bảo tồn, phát triển bền vững ĐDSH. Cụ thể:

Trong công tác tổ chức, đã thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành thực hiện Quyết định 79 gồm 18 thành viên, Bộ TN&MT đóng vai trò Trưởng Ban. Trong hoạt động tăng cường năng lực quản lý nhà nước về ĐDSH và an toàn sinh học đã xây dựng và ban hành được hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan, đặc biệt là Luật ĐDSH được Quốc hội thông qua năm 2008 và một số văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đề án Bảo vệ các loài thủy sinh quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2020 được phê duyệt theo Quyết định số 485/2008/QĐ - TTg; Nghị định Quy chế quản lý các khu bảo tồn biển Việt Nam có tầm quan trọng quốc gia và quốc tế được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và ban hành (số 57/2008/NĐ - CP). Bên cạnh đó, bộ máy tổ chức dần được củng cố, thống nhất quản lý nhà nươc về ĐDSH từ trung ương tới địa phương.

Hệ thống các khu bảo tồn thiên nhiên tiếp tục được hoàn thiện, bao gồm cả hệ thống bảo tồn trên cạn, vùng nước nội địa và biển, để hoạt động bảo tồn ĐDSH có hiệu quả. Hai khu Dự trữ sinh quyển thế giới và một khu Di sản thiên nhiên thế giới mới được quốc tế công nhận.

Việc phát triển diện tích rừng, phát triển các hình thức bảo tồn chuyển chỗ, thiết lập các khu bảo vệ và nhân nuôi các loài bản địa quý hiếm, có giá trị kinh tế cao mà một số loài sinh vật quý hiếm, có giá trị được nhân nuôi thành thương phẩm có ý nghĩa quan trọng. Các mô hình sử dụng bền vững tài nguyên sinh vật dựa vào cộng đồng và sự chia sẻ công bằng những lợi ích từ tài nguyên ĐDSH đã mang lại những kết quả khả quan vừa BVMT sống và ĐDSH có hiệu quả vừa tạo điều kiện cho cư dân ở các khu bảo tồn thiên nhiên có việc làm, tăng thêm thu nhập.

Công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức về ĐDSH cho các cấp quản lý, các tầng lớp nhân dân và sinh viên, học sinh đã được quan tâm thực hiện. Nhiều chương trình truyền thông, nhiều ấn phẩm giáo dục, tuyên truyền và giới thiệu kiến thức về bảo tồn được xây dựng và truyền bá rộng rãi.

Bên cạnh kết quả đạt được, một số chỉ tiêu, định lượng đặt ra đến nay chưa hoàn thành như: Tỷ lệ rừng che phủ rừng năm 2009, chỉ đạt 39,1%, năm 2010 dự tính 39,5% so với chỉ tiêu kế hoạch là 42 - 43%; chưa xây dựng mới 5 khu bảo tồn để công nhận là Di sản ASEAN; diện tích các khu bảo tồn vùng nước nội địa, bảo tồn biển cũng chưa đạt tới 1,2 triệu ha như kế hoạch; chưa xây dựng được 5 khu đất ngập nước đủ tiêu chuẩn, điều kiện để được công nhận là khu đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế. Tuy vậy, một số chỉ tiêu định lượng được xây dựng trong Quyết định 79 có thể chưa sát với điều kiện thực tế nên khó thực hiện được trong thời gian ngắn là 3 năm. Đặc biệt, một số khó khăn trong quá trình triển khai Kế hoạch như hạn chế về nguồn lực, cơ chế phối hợp, lồng ghép bảo tồn ĐDSH vào các ngành và việc xác định các chương trình, dự án ưu tiên…

Những giải pháp cấp thiết

Việc thực hiện Quyết định 79 đã có những đóng góp đáng kể cho công tác bảo tồn. Tuy nhiên, để thực hiện bảo tồn ĐDSH hiệu quả hơn trong thời gian tới, kế hoạch hay chiến lược bảo tồn ĐDSH của Việt Nam cần phát huy những kết quả đã đạt được và rút kinh nghiệm từ việc thực hiện Quyết định 79 và thực hiện một số giải pháp cấp thiết sau:

Một là, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho bảo tồn ĐDSH: Đây là việc làm ưu tiên hàng đầu xây dựng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhằm thực hiện Luật ĐDSH, ưu tiên hàng đầu xây dựng các văn bản hướng dẫn các nội dung về quy hoạch, quản lý hệ thống khu bảo tồn, bảo tồn các loài nguy cấp, quý hiếm được ưu tiên bảo vệ, bảo tồn tài nguyên di truyền, quản lý sinh vật biến đổi gen, cơ chế tài chính cho bảo tồn ĐDSH.

Hai là, củng cố hệ thống quản lý và tăng cường trách nhiệm của các ngành, địa phương. Trước mắt, cần sớm phân định rõ ràng chức năng quản lý bảo tồn ĐDSH giữa các bộ, ngành. Xây dựng, đào tạo lực lượng cán bộ nòng cốt cho công tác ĐDSH từ trung ương đến địa phương. Tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành, giữa trung ương và địa phương trong quản lý ĐDSH. Về lâu dài, nghiên cứu phương án tập trung toàn bộ chức năng quản lý, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và ĐDSH từ các bộ, ngành vào một đầu mối. Các bộ, ngành và đặc biệt các địa phương tăng cường trách nhiệm trong công tác bảo tồn ĐDSH và xem đây là nhiệm vụ chính trị của toàn dân.

Ba là, tăng cường và đa dạng hóa các nguồn đầu tư, nghiên cứu xây dựng cơ chế tài chính cho ĐDSH, từ nguồn ngân sách nhà nước, nguồn tài trợ quốc tế, vốn ODA và các nguồn thu khác. Đẩy mạnh nghiên cứu áp dụng các cơ chế tài chính mới để hỗ trợ cho công tác bảo tồn, trong đó ưu tiên nghiên cứu, áp dụng cơ chế chi trả dịch vụ ĐDSH.

Bốn là, tăng cường lồng ghép các mục tiêu bảo vệ môi trường, bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung, bảo tồn và sử dụng bền vững tài nguyên ĐDSH nói riêng vào trong kế hoạch đầu tư phát triển hàng năm của các bộ, ngành, các kế hoạch, chương trình, dự án của các ngành và các chương trình, dự án quốc gia.

Năm là, sớm xây dựng và ban hành Chiến lược bảo tồn ĐDSH quốc gia đến năm 2020, thể hiện được tầm nhìn và định hướng dài hạn, trung hạn cho bảo tồn ĐDSH. Với chiến lược mới, các mục tiêu tới 2015 - 2020 phải được đặt ra chuẩn xác và có tính khả thi cao, các thành phần của ĐDSH sẽ được xem xét, quản lý một cách tổng thể, tránh được sự chia cắt, phân tán như tình trạng hiện nay. Điều quan trọng là trong Chiến lược mới này, lộ trình thực hiện cũng như là nguồn lực tài chính được xác định là cơ sở để thực hiện những nghiên cứu, điều tra nhằm ngăn chặn suy giảm ĐDSH cũng như dự báo tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu tới ĐDSH và đề xuất các biện pháp ứng phó.