Giải pháp môi trường: Trao đổi chất thải công nghiệp
Những kết quả bước đầu
Theo Ban quản lý các khu công nghiệp tỉnh Đồng Nai, các loại phế phẩm có thể tái sử dụng tại cơ sở sản xuất trong các khu công nghiệp thường tập trung vào các loại phế liệu kim loại (sắt, thép, đồng, nhôm), phoi kim loại, vụn thủy tinh, nhựa phế phẩm, bao bì giấy phế thải và bột giấy thu hồi.. .Thực hiện thí điểm chương trình trao đổi chất thải công nghiệp, thời gian qua có 5 cơ sở tại KCN Biên Hòa 1 đã trao đổi chất thải với nhau. Dây đồng và nhựa phế phẩm của Xí nghiệp dây đồng Long Biên được bán cho Công ty CFT và Xí nghiệp cơ điện 2. Sắt thép, phế liệu và phoi kim loại của Công ty thiết bị điện được bán cho Nhà máy luyện thép VICASA. Có 41 thành phần chất thải rắn công nghiệp được bán cho các cơ sở thu mua và tái chế phế liệu bên ngoài khu công nghiệp…
Đây là kết quả bước đầu đáng khích lệ, trong một chừng mực nào đó giúp ích cho doanh nghiệp và đảm bảo môi trường KCN. Tuy nhiên, do chưa được tổ chức một cách hệ thống nên mỗi cơ sở tự tìm “nơi tiếp nhận” phế liệu. Đối tác có thể là các nhà máy khác trong cùng KCN, nhưng đa phần là những người thu mua phế liệu hoặc những cơ sở tái chế bên ngoài khu công nghiệp. Thông thường, người mua chỉ chọn các loại phế liệu có giá trị cao; còn các loại phế liệu (chất thải) có giá trị thấp (như xỉ lò, cặn bã từ Sovigas,...) vẫn chưa được tái chế.
Mặc dù quá trình trao đổi chất thải với các cơ sở tái chế bên ngoài KCN đã giúp giải quyết vấn đề chất thải công nghiệp cho các nhà máy, nhưng hoạt động này cũng có những mặt hạn chế là: chưa có thể thực hiện quá trình trao đổi chất thải giữa các nhà máy trong cùng KCN; rủi ro trong quá trình vận chuyển chất thải từ KCN đến nơi tái chế bên ngoài KCN cao hơn rất nhiều so với trường hợp vận chuyển trong phạm vi KCN; các cơ sở tái chế bên ngoài KCN thường là những cơ sở tư nhân, quy mô nhỏ, công nghệ thủ công nên quá trình tái chế sẽ làm phát sinh nhiều sản phẩm phụ khác (đôi khi, mức độ ô nhiễm môi trường của các sản phẩm phụ này còn cao hơn phế phẩm đem tái chế).
Cần lập các trung tâm trao đổi chất thải
Khoa môi trường - Trường đại học Văn Lang, qua nghiên cứu thực tế chương trình trao đổi chất thải ở các KCN Biên Hòa, đã xây dựng mô hình trao đổi chất thải dựa trên những tiêu chí chung, có thể áp dụng tốt ở nhiều KCN tương tự.
Trong mô hình trao đổi chất thải tổng quát do Đại học Văn Lang đề xuất, cần lập trung tâm trao đổi chất thải để vừa cung cấp các thông tin về phế phẩm cần trao đổi giữa các nhà máy trong KCN, vừa là cơ sở tiếp nhận, sơ chế hoặc tái chế chất thải (nếu có yêu cầu) trước khi cung cấp cho những nơi có nhu cầu. Sự có mặt của trung tâm này sẽ mang lại lợi ích thiết thực, là nguồn cung cấp thông tin cập nhật, chính xác, dễ liên lạc giữa các cơ sở có chất thải và các cơ sở cần chất thải; nhà máy sơ chế, tái chế chất thải bảo đảm không gây ô nhiễm môi trường; hạn chế được rủi ro và giảm chi phí vận chuyển chất thải bên ngoài KCN…
Có thể tái sử dụng nước thải công nghiệp
Theo khoa môi trường - Trường đại học Văn Lang, hiện nay việc tái sử dụng nước thải sản xuất thường ít được nhà máy quan tâm vì đặc tính nước thải sản xuất thường có lưu lượng lớn và chứa nồng độ chất nhiễm bẩn cao; việc hạn chế tiêu thụ nước cấp và phát sinh nước thải không mang lại lợi ích đáng kể cho nhà máy, nhất là khi nhà sản xuất không phải trả phí xử lý nước thải… Mặc dù hiện tại chưa có hình thức tái sử dụng nước thải sản xuất của các nhà máy trong KCN Biên Hòa, nhưng điều này không hoàn toàn đồng nghĩa với “không có khả năng thực hiện được”. Một trong những phương án khả thi đã được áp dụng tại KCN Biên Hòa 2 là tái sử dụng nước thải sau xử lý làm nước tưới cây trong khuôn viên nhà máy và khu công nghiệp. Như vậy, với tổng diện tích 335 ha, trong đó diện tích trồng cây xanh của toàn KCN Biên Hòa 1 chiếm 25%, tiêu chuẩn nước tưới cây 0,5 l/m2/ngày, lượng nước thải tái sử dụng được vào khoảng 420 m 3/ngày. Trong trường hợp này, “quá trình trao đổi chất thải công nghiệp” không phải xảy ra giữa các cơ sở sản xuất trong khu công nghiệp, mà giữa cơ sở sản xuất hay khu công nghiệp với môi trường tự nhiên.
