Gia nhập WTO: Ngành thuỷ sản chống chọi thế nào trên sân nhà? "Giải cơn khát" cho nuôi trồng thuỷ sản

“Khát” nước ngọt!

Đầu năm 2006, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển ngành thuỷ sản đến năm 2010 với mục tiêu sẽ có 1,1 triệu hecta nuôi trồng thuỷ sản (NTTS). Tuy nhiên, đến thời điểm này, cả nước đã có 959.945 ha, phát triển ở cả 3 loại hình nước lợ, mặn, ngọt và đang vươn dần ra biển. Nhiều chuyên gia cho rằng, cứ đà phát triển như thế này, “làn sóng” mở rộng diện tích và chuyển đổi thành các vùng nuôi trồng thuỷ sản còn tiếp tục bùng lên. Ông Nguyễn Văn Thành, Phó vụ trưởng Vụ nuôi trồng thuỷ sản (Bộ Thuỷ sản) dẫn chứng: Tổng diện tích NTTS hiện nay đã tăng 82,8% so với cách đây 5 năm (435.327 ha); trong đó, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) chiếm tới 71,38%, kế đến là Đồng bằng sông Hồng và miền Đông Nam Bộ.

Tuy nhiên, Bộ Thuỷ sản cũng thừa nhận, trong tổng số diện tích trên, có nhiều vùng phát triển không theo quy hoạch. Điển hình là tại ĐBSCL, 5 năm qua, phong trào NTTS tự phát phát triển quá nhanh, vượt khả năng kiểm soát của nhà quản lý cũng như cơ sở hạ tầng hiện có; không chỉ dẫn đến năng suất, chất lượng thuỷ sản thấp mà còn phá vỡ cân bằng môi trường sinh thái. Ở nhiều nơi như Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng..., do khai thác nước ngầm ồ ạt để nuôi tôm đã khiến mực nước sụt giảm trầm trọng (10-12m). Tại khu vực Nam Trung Bộ, hiện đang có 24.000 ha NTTS nhưng phần lớn là nuôi trồng tự phát, không theo quy hoạch. Gần đây, nhiều tỉnh trong khu vực này còn phát triển cả mô hình nuôi tôm trên cát, khiến nhiều vuông tôm lâm vào cơn khát nước ngọt triền miên.

Thuỷ lợi cho vùng nuôi tôm sinh thái cũng chưa đồng bộ và còn mỏng manh. Vùng mới chuyển đổi và vùng nuôi tôm trên đất cát còn chậm và lúng túng hơn nhiều. Ở hầu hết các vùng NTTS hiện nay, con cá, con tôm đang phải “ăn ké” hệ thống thuỷ lợi của cây lúa, vừa không đảm bảo kỹ thuật vừa tích tụ những yếu tố gây suy thoái về môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sản phẩm.

Giải pháp?

“Càng tăng diện tích nuôi trồng thuỷ sản càng cần có nhiều nước ngọt” - tiến sĩ Nguyễn Văn Hảo, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thuỷ sản II khẳng định. Chẳng hạn như nuôi tôm sú nước ngọt, về lâu dài nếu không đầu tư thuỷ lợi đàng hoàng thì thất bại là điều khó tránh khỏi. Đầu tư thuỷ lợi trong NTTS là phải trang bị hệ thống mương cấp và thoát nước hoàn chỉnh. Đối với vùng nuôi có độ mặn lớn hơn 2,5% luôn phải có nguồn nước ngọt để chủ động điều chỉnh độ mặn - ngọt. Đối với vùng nuôi tôm công nghiệp và bán công nghiệp, nguồn nước ngọt dự trữ vô cùng quan trọng, cần khối lượng lớn, phải được cấp từ sông, hồ chứa, không thể khoan giếng để khai thác nước.

Lời “cầu cứu” cho nguồn nước ngọt của ngành thuỷ sản đã được phát ra từ lâu. Tuy nhiên, đến nay, Bộ NN-PTNT mới bắt đầu chiến lược xây dựng quy hoạch thuỷ lợi để phục vụ NTTS. Theo đó, các tỉnh ven biển thuộc Đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và ĐBSCL vẫn phải thực hiện giải pháp con tôm – cây lúa cùng hưởng thụ chung hệ thống thuỷ lợi. Riêng các vùng chuyên canh thuỷ sản thuộc Nam Trung Bộ và ĐBSCL, Bộ sẽ đầu tư các công trình thuỷ lợi chuyên biệt phục vụ NTTS. Ngay trong năm nay, Cục Thuỷ lợi (Bộ NN-PTNT) sẽ triển khai 4 công trình thuỷ lợi phục vụ NTTS tại Thái Bình, Hải Phòng, Ninh Bình, Sóc Trăng với tổng mức đầu tư hơn 495,2 tỷ đồng cho 6,413 ha nuôi trồng thuỷ sản. Trong đó, lớn nhất là công trình thuỷ lợi vùng bãi bồi Kim Sơn (Ninh Bình) và công trình thuỷ lợi phục vụ sản xuất tôm – lúa tại tiểu vùng 1 và 6 thuộc huyện Mỹ Xuyên (Sóc Trăng).

Ngoài ra, trong 2 năm 2007-2008, Bộ NN-PTNT và Bộ Thuỷ sản sẽ triển khai thêm 15 công trình thuỷ lợi tại Nam Định, An Giang, Bến Tre, Sóc Trăng, Kiên Giang, Bạc Liêu, Cà Mau với tổng mức đầu tư 1.780,9 tỷ đồng, phục vụ nước ngọt cho 92,304 ha NTTS. Theo quy hoạch thuỷ lợi đến năm 2010, Bộ NN-PTNT sẽ đầu tư 4.780 tỷ đồng cho 45 công trình thuỷ lợi tại 35 tỉnh. Thiết nghĩ, những dựa án trên mặc dù đã muộn, nhưng vẫn còn hơn không, để tiến tới nền thuỷ sản đồng bộ và bền vững.

Nguồn: Kinh tế nông thôn, số 32 (518), 7/8/2006