Ghép tuỷ xương - cũ người mới ta

- Ghép tủy xương có phải là một kỹ thuật khó, thưa TS?

- Ghép tủy xương không có nghĩa là thay thế tủy xương bị bệnh bằng một tủy xương mới. Đây không phải là một phương pháp chữa bệnh, mà chỉ là cách hỗ trợ cho điều trị bằng hóa chất. Kỹ thuật ghép không quá phức tạp, tuy nhiên tỷ lệ thành công lại rất thấp.

- Người cho tế bào gốc có bị ảnh hưởng gì đến sức khỏe sau này hay không?

- Về cơbản không ảnh hưởng gì nhiều, gần giống nhưkhi ta cho máu. Trước đây, người ta thường chọc hút tế bào gốc từ tủy xương, khoảng 600-700ml – gây nguy hiểm và đau đớn cho người cho, nhưng xu hướng mới bây giờ không làm nhưvậy. ở mạch máu ngoại vi cũng có tế bào gốc nhưng với số lượng rất ít. Người ta sẽ tiêm thuốc kích thích tế bào gốc vào máu rồi dùng một máy quay ly tâm gạn lấy tế bào gốc, số máu còn lại không dùng đến sẽđược trả về chỗ cũ. Vì thế, người cho không bị “hao hụt” gì nhiều.

- Những trường hợp nào thì có thể cho nhau tế bào gốc? Cóđơn giản nhưkhi ta cho máu hay không?

- Rất khó khăn để tìm ra những cặp có thể cho nhau tế bào gốc. Bởi ngoài những xét nghiệm bắt buộc, hai người cho – nhận phải có cùng một gen. Lý tưởng nhất là những cặp song sinh cùng trứng. Hiện nay, người ta ghép tự thân là chủ yếu, áp dụng cho những trường hợp mắc bệnh không có nguồn gốc từ tế bào gốc. Còn ghép đồng loại thì thường rất hạn chế, một mặt là không tìmđược nhiều cặp cho - nhận phù hợp, mặt khác là những ca buộc phải ghép đồng loại đều là bệnh nan y, nên việc ghép không đem kết quả khả quan hơn là mấy. Ghép đồng loại chỉ là chỉ định số 1 của bệnh suy tủy xương, một căn bệnh lành tính - nhưtrường hợp bệnh viện Nhi chuẩn bị thực hiện tới đây.

- Nếu trong trường hợp đôi bên cho nhận không “đồng thuận” lắm, chuyện gì sẽ xảy ra sau ghép?

- Chúng tôi gọi hiện tượng đó là ghép chống chủ. Trong ghép gan, thận..., hệ thống miễn dịch của cơthể còn nguyên vẹn nên xảy ra hiện tượng thải loại. Nhưng trong ghép tủy, hệ thống miễn dịch đã bị đánh tơi bời nên chẳng còn khả năng thải loại gì nữa. Nếu không trùng gen, tế bào gốc vẫn là tế bào của người cho, không trở thành tế bào của người nhận, vì thế chống lại toàn bộ cơthể người nhận, dễ dàng gây tử vong. Đó là một biến chứng cực kỳ nguy hiểm, dễ xảy ra. Vì thế, tỷ lệ thành công từ trước đến nay rất thấp.

- Thế nhưng trên thế giới, người ta vẫn tiếp tục ghép tủy. Phải chăng vì niềm kiêu hãnh làm khoa học mà người ta quên đi những rủi ro của phương pháp này?

- Không hẳn vậy. Giờ đây, người ta dùng ghép tủy cho mục đích khác, đó là lợi dụng rủi ro “ghép chống chủ” để tiêu diệt tế bào ung thưtheo cách tự nhiên. Khi một người bị ung thư, người ta sẽ truyền hóa chất liều thấp nhằm mục đích khống chế và tiêu diệt những tế bào có thẩm quyền miễn dịch của cơthể. Sau đó, họ truyền những tế bào miễn dịch mới vào. Lúc này, trong cơthể người bệnh sẽ có hiện tượng ghép chống chủ xảy ra. Những tế bào miễn dịch mới sẽ quyết đấu với các tế bào còn lại trong cơthể, trong đó có tế bào ung thư. Nhờ đó, tế bào ung thưđược tiêu diệt một cách tự nhiên, hiệu quả hơn rất nhiều nếu từ đầu chúng ta dùng hóa chất liều cao.

- Xin cảmơn Th.S.

BS Nguyễn Văn Lộc- phó giám đốc Bệnh viện Nhi trungương cho biết, việc chuẩn bị cơsở vật chất cho ca ghép tủy xương rất phức tạp và đangđược gấp rút tiến hành. Tiên lượng của ca ghép hiện nay chưa thể nói trướcđược, bởi Việt Nam chưa hề có kinh nghiệm trong việc tiến hành kỹ thuật này. Cơđịa người Việt Nam cũng tương đối khác so với người nước ngoài, nên tỷ lệ thành công của nước ngoài không thể dùng để định lượng cho Việt Nam. Nếu khả quan, có thể đứa trẻđược ghép sẽ khỏi bệnh và trở lại cuộc sống bình thường. Ca ghép tủy xương lần nàyđược sự trợ giúp của ekip bác sĩ đến từ Ôxtrâylia.

Tại Viện Huyết học và truyền máu trungương - một trong nhữngđơn vị đầu ngành trong điều trị các bệnh về máu- mỗi năm có thêm khoảng 20 ca mắc mới bệnh suy tủy xương đến điều trị. Suy tủy xương ở trẻ hiện cũng đang có xu hướng gia tăng.

Suy tủy xương- gây tử vong do xuất huyết não...

Tế bào tủy xương

Tuỷ x ương ở người trưởng thành là nơi sản xuất ra các tế bào máu ngoại vi gồm hồng cầu, tiểu cầu, bạch cầu hạt và một phần bạch cầuđơn nhân. Suy tuỷ xương là tình trạng tuỷ xương giảm hoặc mất hoàntoàn khả năng sản xuất ra các tế bào máu ngoại vi. Có rất nhiều nguyên nhân có thể gây suy tuỷ xương như: do dùng một số thuốc điều trị bệnh ung thư, tiểu đường..., do tiếp xúc với hoá chất nhưBenzen, Toluen, Xylen, thuốc nổTNT...; do phóng xạ; do virus (viêm gan B, C, G, HIV...) và một số trường hợp không rõnguyên nhân.

Suy tủy xương thường biểu hiện bằng sốt cao, viêm nhiễm vùng răng lợi, họng, amiđan, sốt cao, thiếu máu, xuất huyết nhiều nơi. Nói chung suy tủy xương là một bệnh nặng, người bệnh thường tử vong do xuất huyết não, nhiễm khuẩn huyết... Việc điều trị trước đây gặp nhiều khó khăn, tuy vậy hiện nay đã có nhiều tiến bộ, bao gồm các biện pháp:

- Điều trị nâng đỡ thay thế nhằm bổ sung lại các thành phần bị thiếu hụt do bệnh suy tủy gây nên nhưtruyền khối hồng cầu, khối tiểu cầu hoặc khối bạch cầu hoặc truyền máu toàn phần tùy từng trường hợp cụ thể. Đồng thời cung cấp một số yếu tố tham gia vào quá trình tạo máu nhưVitamin B12, Vitamin B6, axit folic, đạm... cũng nhưmột số thuốc kháng sinh, kháng nấm.

- Sử dụng thuốc ức chế miễn dịch cho những trường hợp suy tủy không rõ nguyên nhân khi họ không thể ghép tủyđược.

- Sử dụng các thuốc tăng trưởng tạo máu gồm Leucomax, Neupogen, Epokin, Eprex... để kích thích tủy xương làm tăng sản xuất các tế bào máu.

- Ghép tủy: đây là phương pháp tốt nhất để điều trị bệnh suy tủy xương hiện nay. Sử dụng tủy xương hoặc tế bào gốc của những người cho phù hợp để truyền cho người bệnh suy tủy xương nhằm khôi phục khả năng tạo máu.

Nguồn: KH&ĐS Số 58 Thứ Sáu 21/72006